Verzet tegen Femke Halsema gestrand: ‘Rode stembriefjes beslisten direct’

Een poging van 34 partijleden binnen PRO Amsterdam om burgemeester Femke Halsema haar verantwoordelijkheid voor het dossier Democratisering te ontnemen, is donderdagavond op niets uitgelopen. Tijdens een ledenvergadering van de lokale fusiepartij van GroenLinks en PvdA schaarde een overweldigende meerderheid zich achter de huidige taakverdeling binnen het Amsterdamse stadsbestuur.

De kritische motie was opgesteld door een groep partijprominenten, onder wie voormalige wethouders en huidige volksvertegenwoordigers. Zij verzetten zich tegen het feit dat een ongekozen burgemeester leiding geeft aan een politiek gevoelig dossier over burgerparticipatie en de bestuurlijke inrichting van de hoofdstad, maar kregen bij de achterban geen gehoor.

Principieel bezwaar tegen politieke macht bij de burgemeester

Het interne conflict binnen de grootste coalitiepartij van Amsterdam draait om de vraag bij wie de zeggenschap over lokale democratische vernieuwing hoort te liggen. Onder de portefeuille Democratisering vallen onderwerpen als burgerparticipatie, de directe invloed van Amsterdammers op gemeentelijke besluiten en de manier waarop het bestuur in de stadsdelen functioneert.

Volgens de 34 indieners van het voorstel hoort een burgemeester boven de partijen te staan en een onafhankelijke positie in te nemen. Omdat een burgemeester niet rechtstreeks door inwoners wordt gekozen, vinden de critici het onbegrijpelijk dat juist zij beslist over de verdeling van democratische invloed binnen de gemeente.

Verschuiving van taken sinds het coalitieakkoord van juni

In het vorige Amsterdamse college van burgemeester en wethouders lag de verantwoordelijkheid voor democratisering nog bij een wethouder. Een wethouder maakt deel uit van de politieke coalitie en kan door de gemeenteraad rechtstreeks op het gevoerde beleid worden aangesproken en afgerekend, zo betoogden de opstellers van de verworpen motie.

Bij het aantreden van het nieuwe stadsbestuur van PRO en D66 in juni 2026 veranderde die taakverdeling echter ingrijpend. In het toen gesloten coalitieakkoord werd uitdrukkelijk vastgelegd dat Halsema voortaan verantwoordelijk is voor zowel Democratisering als de portefeuille Vrouwenoffensief, naast haar wettelijke taken rond Openbare Orde en Veiligheid en Algemene Zaken.

Rode stembriefjes maken tellen op ledenvergadering overbodig

De wens van de 34 ondertekenaars om deze portefeuille alsnog over te dragen aan een wethouder bleek tijdens de bijeenkomst op donderdagavond kansloos. Toen het voorstel in stemming werd gebracht, staken zo veel aanwezige leden hun rode stembriefjes omhoog dat de partijleiding de stemmen niet eens hoefde te tellen.

De zichtbare overmacht aan rode kaarten maakte de uitslag in de zaal direct duidelijk, waardoor het verzet vanuit de eigen partijgelederen zonder hoofdelijke telling werd afgewezen. Daarmee gaven de aanwezige leden een krachtig signaal af dat zij niet willen tornen aan de afspraken die enkele maanden geleden zijn gemaakt.

Tweede stemming over krimp van dagelijkse besturen in stadsdelen

Naast de positie van de burgemeester stond tijdens dezelfde vergadering een tweede gevoelig bestuurspunt op de agenda: de inkrimping van de stadsdeelbesturen. De Amsterdamse stadsdelen beschikken over eigen bestuurscommissies en dagelijks bestuurders, maar zijn voor grote en belangrijke beslissingen afhankelijk van het centrale stadsbestuur in de hoofdstad.

De coalitie van PRO en D66 heeft afgesproken om het aantal dagelijks bestuurders in verschillende stadsdelen terug te brengen van drie naar twee. Alleen voor het stadsgebied Weesp en voor de stadsdelen Nieuw-West en Zuidoost, waar grote ontwikkelprogramma’s lopen, geldt een uitzondering op deze bestuurlijke vermindering.

Advies van Halsema en zorgen over verlies aan lokale invloed

Het besluit om met kleinere besturen te werken kwam mede tot stand op advies van Halsema, die mogelijkheden zag om het lokale bestuur anders in te richten. Volgens het coalitieakkoord kunnen minder bestuurders effectiever opereren, omdat zij meer verantwoordelijkheid krijgen voor de uitvoering en minder tijd kwijt zijn aan politieke onderhandelingen.

Tegenstanders binnen PRO vrezen echter dat de stadsdelen door deze bezuiniging aan invloed inboeten en wijzen erop dat de maatregel niet in de oorspronkelijke verkiezingsprogramma’s van PRO en D66 stond. Nadat het stadsbestuur een in juni aangenomen ledenmotie naast zich neerlegde om het coalitieakkoord niet open te breken, kreeg een nieuwe motie donderdagavond onvoldoende steun.

Gevolgen voor de bestuurlijke koers in de hoofdstad

De uitkomst van de dubbele stemming betekent dat de uitgezette politieke lijn van het college van PRO en D66 binnen de partij voorlopig volledig overeind blijft. De ledenvergadering nam daarmee overigens geen formeel gemeentelijk besluit, maar deed uitsluitend een interne uitspraak over de koers van de eigen partij.

Op de officiële website van de gemeente Amsterdam staat Democratisering daardoor nog altijd bij het takenpakket van de burgemeester vermeld. Het verzet tegen deze indeling kwam nadrukkelijk niet vanuit de gemeentelijke oppositie, maar uit de eigen gelederen van de coalitiepartij. De ledenmeerderheid zag in die interne bezwaren echter onvoldoende aanleiding om een portefeuilleruil richting een wethouder te verlangen.

De officiële verdeling van de gemeentelijke taken was immers al in juni vastgesteld en blijft na de bijeenkomst van eind oktober ongewijzigd van kracht. Voor de 34 critici blijft hun principiële bezwaar tegen de dubbelrol van de burgemeester bestaan, terwijl zowel de portefeuille Democratisering als de kleinere stadsdeelbesturen behouden blijven.