Brussel wijst vier zuidelijke EU-landen aan voor asielherverdeling: ‘Nederlandse bijdrage nog geheim’

Griekenland, Cyprus, Italië en Spanje maken komend jaar aanspraak op Europese steun vanwege een bovengemiddelde instroom van asielzoekers. Dat staat in het vrijdag gepresenteerde rapport van de Europese Commissie, waarmee voor de tweede keer de herverdeling van migranten binnen de Europese Unie is vastgesteld. Nederland behoort opnieuw tot de lidstaten die deze vier zuidelijke landen moeten ontlasten.

Hoeveel asielzoekers Nederland precies moet overnemen uit de zwaarbelaste grenslanden, heeft het dagelijks bestuur van de Unie in het nieuwe verslag nog niet openbaar gemaakt. Het kabinet mag de opgelegde verplichting overigens ook financieel afkopen of invullen met praktische steun, zoals het leveren van personeel en materieel voor grensbewaking.

Zware druk op zuidelijke buitengrenzen

De vier aangewezen lidstaten kampen elk met specifieke oorzaken voor de hoge instroom aan de Europese buitengrenzen. Zo kregen Griekenland en Cyprus het afgelopen jaar te maken met een onevenredig hoog aantal reguliere asielaanvragen. Deze landen vangen door hun geografische ligging al jaren een groot deel van de eerste aankomsten op.

Italië staat volgens de Brusselse terminologie onder zware migratiedruk doordat veel migranten aan land komen na zoek- en reddingsacties op de Middellandse Zee. Spanje werd deze zomer specifiek geconfronteerd met de komst van tienduizenden migranten in de Spaanse exclave Ceuta in Noord-Afrika. Daarom krijgen deze vier staten nu steun uit het Europese spreidingsmechanisme.

Nederland ingedeeld als risicoland

In het jaarlijkse asiel- en migratieverslag brengt Brussel de opvangsituatie en verwachte trends voor het komende jaar in kaart. Hoewel het aantal illegale grensoverschrijdingen tussen juli 2024 en juni 2025 met 35 procent daalde en het verslag van “een aanhoudende verbetering” spreekt, blijven er uitdagingen. Daarbij gaat het onder meer om niet-goedgekeurde verplaatsingen binnen de Unie en de inzet van migratie als wapen door Rusland en Belarus.

De Commissie deelt Nederland in bij de groep landen met een extra risico op migratiedruk, bijvoorbeeld omdat opvangsystemen onder druk staan. Ook andere landen zoals België, Duitsland, Frankrijk, Polen, Bulgarije, Estland, Ierland, Kroatië, Letland, Litouwen en Finland staan op deze lijst. Zij kunnen aanspraak maken op een zogeheten toolbox met financiële hulp, maar Nederland moet tegelijkertijd wel bijdragen aan de solidariteitspool.

Werking van het Europese spreidingssysteem

Het herverdelingsmechanisme verdeelt de Europese lidstaten op basis van cijfers van grensagentschap Frontex en het Europese Asielagentschap in drie categorieën. Naast de vier zuidelijke aankomstlanden en de groep bijdragende lidstaten rond Nederland, bestaat er een derde categorie. Landen als Polen en Oostenrijk kregen eerder een gedeeltelijke vrijstelling vanwege hun grootschalige opvang van vluchtelingen uit Oekraïne.

Voor het hele landenblok geldt dat jaarlijks minimaal 30.000 migranten moeten worden herverdeeld of gecompenseerd. Lidstaten kunnen niet worden gedwongen om mensen fysiek op te nemen. Voor iedere asielzoeker die een bijdragend land niet overneemt, geldt binnen dit systeem een afkoopsom van 20.000 euro voor de Europese begroting, bedoeld voor opvang of grensbeheer elders.

Eerdere afkoop voor tweeëntwintig miljoen euro

Tijdens de eerste verdeelronde in december 2025 koos Nederland al direct voor die financiële route. Toenmalig demissionair minister David van Weel van Asiel en Migratie sprak destijds in de Migratieraad af om de opvangplicht voor het jaar 2026 volledig af te kopen. Het ging toen om een toewijzing van 1.095 asielzoekers, wat neerkwam op een bedrag van 22 miljoen euro.

Aanvankelijk lag er een plan op tafel waarbij Nederland 1.650 mensen moest overnemen of 33 miljoen euro moest betalen. Van Weel noemde de uiteindelijke verlaging destijds “zeker een resultaat waarmee ik bij Eelco Heinen kan aankomen”, verwijzend naar de minister van Financiën. Volgens Van Weel toonden de Europese besluiten aan dat er “een andere wind waait in de Europese Unie”.

Voorwaarden en politieke verdeeldheid

Op aandringen van onder meer Nederland en Duitsland bevat het systeem ook een specifieke voorwaarde voor de hulpontvangende landen. Wanneer Brussel vaststelt dat een zuidelijke lidstaat de asielprocedures niet goed uitvoert of migranten laat doorreizen naar noordelijke landen, hoeven andere lidstaten tijdelijk niet bij te springen. Volgens Eurocommissaris Magnus Brunner van Migratie zorgt de hervorming voor balans: “We nemen de regie terug.”

Rond het eerste besluit in december 2025 liepen de politieke reacties uiteen. BBB-Europarlementariër Sander Smit noemde de afspraken destijds een “uitstekend en noodzakelijk besluit”, terwijl het pact voor PVV-Europarlementariër Ton Diepeveen “20 jaar te laat” kwam. Binnenlands uitte Kamerlid Lisa Westerveld kritiek op aanvullende nationale regels rond grensdetentie van gezinnen, waarop VVD-Kamerlid Ulysse Ellian het pact verdedigde als “een belangrijke stap vooruit”.

Koppeling met strengere nationale regels

Het Europese Asiel- en Migratiepact is op 12 juni 2026 in werking getreden en bestaat uit negen bindende verordeningen en één richtlijn. Aan de buitengrenzen worden asielzoekers voortaan gecontroleerd met vingerafdrukken, foto’s en een gezondheidscheck voor een Europese databank. Daarnaast werd eerder een lijst met veilige herkomstlanden vastgesteld, waaronder Marokko, Tunesië, Egypte, India, Colombia, Kosovo en Bangladesh.

Universitair docent migratierecht Mark Klaassen van de Universiteit Leiden wees eerder op een kwetsbaarheid in het afkoopsysteem: “Als iedereen wil afkopen, dan komt er van die verdeling niks terecht.” Terwijl asielminister Bart van den Brink daarnaast werkt aan een nationaal tweestatusstelsel, moeten de EU-lidstaten nu eerst een besluit nemen over het nieuwe spreidingsvoorstel dat Eurocommissaris Brunner heeft ingediend.