Kamer wil dubbele postjes verbieden: ‘Kamerlid is fulltime functie’

Minister van Binnenlandse Zaken Pieter Heerma (CDA) wil het stapelen van politieke functies kritisch tegen het licht houden. Hij reageert daarmee welwillend op een nieuw voorstel van Tweede Kamerleden Mohammed Mohandis (PRO) en Renilde Huizenga (D66), die het combineren van landelijke en decentrale volksvertegenwoordigende functies bij wet willen verbieden.

Het voornemen werd dinsdag gepresenteerd tijdens het begrotingsdebat van Binnenlandse Zaken in Den Haag. Heerma verklaarde daar dat hij het belang van zuivere verhoudingen binnen het democratisch bestuur herkent. Volgens de bewindsman hoort daarbij een evenwichtige machtsverdeling tussen de verschillende overheidslagen, waardoor hij het uitgewerkte wetsvoorstel met belangstelling afwacht.

Twee onderdelen in het voorstel tegen het stapelen van functies

De plannen van PRO en D66 richten zich op twee specifieke combinaties binnen het openbaar bestuur. Allereerst willen de partijen dat leden van de Tweede Kamer hun zetel in de toekomst niet langer mogen combineren met het lidmaatschap van een gemeenteraad of van de Provinciale Staten in een provincie.

Daarnaast beogen de initiatiefnemers een verbod voor Statenleden om tegelijkertijd wethouder of burgemeester te zijn binnen diezelfde provincie. Volgens Mohandis en Huizenga kunnen in zulke dubbelrollen belangen verstrengeld raken, bijvoorbeeld bij besluitvorming over woningbouw of infrastructuur. Voor senatoren in de Eerste Kamer verandert er door de plannen overigens niets.

Zorgen over tijdsgebrek en kiezersbedrog bij volksvertegenwoordigers

Volgens indieners Mohammed Mohandis en Renilde Huizenga zijn verschillende politieke banen tijdtechnisch nauwelijks te verenigen. “Het Kamerlidmaatschap is meer dan een fulltime functie”, stelt Mohandis over de werkdruk in het parlement. “Er is genoeg te doen. Focus op die taken.” Huizenga sluit zich bij die opvatting aan.

“Als Kamerlid moet je gewoon je werk goed doen”, zegt het D66-Kamerlid. “Dat kan nooit als je er nog een andere functie naast hebt.” Mohandis waarschuwt bovendien voor de gevolgen wanneer een politicus merkt dat twee mandaten niet samengaan: “dan is dat kiezersbedrog. Dat schaadt het vertrouwen in de democratie.”

Voorbeelden van gecombineerde mandaten bij PVV en Forum voor Democratie

In het huidige parlement komt het combineren van functies minder vaak voor dan ten tijde van het kabinet-Schoof, maar het gebeurt nog steeds. De voorstellen raken vooral de PVV en Forum voor Democratie. Zo is PVV-Kamerlid Jeremy Mooiman naast zijn werk in Den Haag ook Statenlid in Zuid-Holland.

Bij Forum voor Democratie combineert Milan Schenk zijn Kamerzetel met het raadslidmaatschap in de gemeente Teylingen, terwijl tijdelijk Tweede Kamerfractievoorzitter Ralf Dekker tevens lid is van de Provinciale Staten in Noord-Holland. Partijgenoot Gideon van Meijeren was tot twee jaar geleden tegelijk Kamerlid, Zuid-Hollands Statenlid en gemeenteraadslid in Den Haag.

Discussie over lokale binding en een Zeeuwse gedragscode

Voorstanders van dubbelmandaten voeren soms aan dat Kamerleden via een lokale raad beter weten wat er in het land speelt. Huizenga wijst dat argument af. Volgens haar moeten parlementariërs zichtbaar zijn door buiten de Kamerdebatten het land in te trekken en met mensen te praten, zonder een extra regiofunctie.

De discussie speelt niet alleen op landelijk niveau, maar kreeg eerder dit jaar ook vorm in Zeeland. Daar spraken de commissaris van de Koning, burgemeesters en de dijkgraaf af om dubbelfuncties te ontmoedigen via een gedragscode. Enkele lokale bestuurders verzetten zich daartegen, omdat de Grondwet het combineren van functies toestaat.

Eerdere hervormingen via de Wet op de politieke partijen

Hoewel veel partijen intern al regels hanteren die nevenfuncties beperken, vinden Huizenga en Mohandis dat de kwestie wettelijk moet worden vastgelegd. Volgens Mohandis blijft het noodzakelijk om dit debat te voeren, juist omdat de samenstelling van de Tweede Kamer in de afgelopen jaren zo snel aan verandering onderhevig is geweest.

Het streven naar heldere democratische kaders sluit aan bij eerdere wetgeving rond het partijstelsel. Op 13 mei 2025 stuurde toenmalig minister Judith Uitermark van Binnenlandse Zaken al het voorstel voor de Wet op de politieke partijen naar de Kamer, bedoeld om de transparantie en interne organisatie van partijen te versterken.

Financiële steun voor lokale afdelingen en vervolgstappen in de Kamer

In dat wetsvoorstel uit 2025 werd structureel 8,15 miljoen euro per jaar uitgetrokken om lokale en regionale partijen te professionaliseren vanwege hun groeiende verantwoordelijkheden. Daartegenover kwamen strengere publicatieplichten over financiën, schulden en giften boven de 10.000 euro, onder toezicht van de nieuwe Nederlandse autoriteit politieke partijen (Napp).

Daarnaast schrapte dat eerdere pakket de mogelijkheid tot anonieme donaties en werd het giftenverbod voor niet-Nederlanders omgezet naar een verbod voor niet-ingezetenen, zodat alleen Nederlanders of inwoners van Nederland nog mogen doneren. Ook legde de wet specifiek vast dat de rechter een partij kan verbieden bij een ernstige bedreiging van de democratische rechtsstaat, bijvoorbeeld wanneer die de onafhankelijke rechtspraak wil afschaffen of verkiezingen frustreert.

Voor het nieuwe verbod op dubbelmandaten onderzoeken PRO en D66 nu eerst of er voldoende parlementair draagvlak bestaat. Na het begrotingsdebat bepalen Huizenga en Mohandis of zij hun voorstel indienen als amendement op bestaande wetgeving of als afzonderlijke initiatiefwet. Huizenga verwacht dat coalitiepartijen D66, VVD en CDA op één lijn zitten.