Jetten laat Rode Lijn-demonstratie schieten: ‘Ga niet tegen mezelf betogen’

Een demonstratie die zich keert tegen het beleid van zijn eigen kabinet kan niet rekenen op de komst van Rob Jetten. De minister-president liet vrijdag tijdens zijn wekelijkse persconferentie in Den Haag weten dat hij zondag wegblijft bij het nieuwe Rode Lijn-protest tegen het aanhoudende geweld in Gaza. De premier acht zijn deelname in zijn huidige functie “niet passend”.

Daarmee kiest de regeringsleider ook in zijn woordkeuze voor een andere lijn dan een jaar geleden. Waar Jetten vorig jaar vanuit de oppositie nog wel van een genocide in Gaza sprak, weigert hij die term als premier in de mond te nemen. Volgens hem hangt deze koerswijziging direct samen met het feit dat hij nu een “andere rol” vervult.

Van demonstrerende oppositieleider naar terughoudende regeringsleider

De afwezigheid van de minister-president staat in contrast met zijn opstelling in 2025. Destijds liep hij als partijleider van D66 in een rood shirt mee tijdens het derde Rode Lijn-protest op zondag 5 oktober in Amsterdam. Op het regenachtige Museumplein vormden honderdduizenden deelnemers met rode jassen, sjaals en paraplu’s een kilometerslange menselijke keten dwars door de hoofdstad.

Bij die betoging in Amsterdam en twee eerdere edities in Den Haag, die respectievelijk honderdduizend en honderdvijftigduizend mensen trokken, eisten demonstranten dat de regering een grens zou trekken. Jetten deelde toen een video waarin hij opriep om alles te doen wat mogelijk was om Israël te stoppen. Ook wees hij erop dat niet alleen huizen, maar ook de menselijkheid in Palestina in puin lag.

Kabinet laat oordeel over genocide aan internationale rechters

Als minister-president neemt Jetten afstand van zijn eerdere uitspraken over genocide. Het kabinet hanteert het uitgangspunt dat politici een dergelijke juridische kwalificatie niet zelf moeten uitspreken. Alleen internationale gerechtshoven zoals het Internationaal Gerechtshof, de Verenigde Naties of onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek kunnen volgens de regering vaststellen of er daadwerkelijk sprake is van genocide in het gebied.

Daarnaast benadrukte Jetten op zijn persconferentie dat zijn kabinet wel degelijk probeert om de situatie in Gaza aan te pakken door de druk op Israël te verhogen. Volgens de premier sorteert zo’n aanpak het meeste effect wanneer maatregelen gezamenlijk in het verband van de Europese Unie worden genomen. Binnen Europa ontbreekt voor zulke gezamenlijke stappen echter nog een meerderheid.

Nederlandse boycot van goederen uit illegale nederzettingen

Omdat Europese eensgezindheid uitblijft, heeft Nederland volgens de premier zelfstandig maatregelen getroffen. Jetten wees daarbij specifiek op het besluit om producten uit illegale Israëlische nederzettingen te boycotten. Tevens sprak de regering eerder een veroordeling uit over het Israëlische besluit om tientallen humanitaire organisaties die hulp verlenen in de Palestijnse gebieden hun registratie te ontnemen.

Toen D66 nog in de oppositie zat, bepleitte de partij aanzienlijk verdergaande stappen. Zo vroeg Tweede Kamerlid Jan Paternotte op LinkedIn om een officieel Europees wapenembargo, gerichte sancties tegen extremistische Israëlische ministers en medische zorg in Nederland voor Palestijnse kinderen. Ook pleitte het D66-verkiezingsprogramma voor sancties tegen de gehele regering-Netanyahu, erkenning van de Palestijnse staat en opzegging van het EU-associatieverdrag.

Hulporganisaties uiten kritiek na gesprek met de premier

Maatschappelijke organisaties volgen de veranderde opstelling van de regeringsleider al langer met argwaan. Op donderdag 21 mei voerden de directeuren van Oxfam Novib, PAX, Save the Children, Amnesty International en Artsen zonder Grenzen een overleg met Jetten over het Israëlbeleid. Hoewel zij na afloop verklaarden dat de premier sympathie en begrip toonde, noemden zij de daadwerkelijke kabinetsstappen onvoldoende.

Directeur Dagmar Oudshoorn van Amnesty International stelde na dat mei-overleg dat het wetsvoorstel om de export van goederen uit bezette gebieden te beperken minimaal is. Volgens de organisaties zouden de beperkingen ook moeten gelden voor diensten en voor investeringen door Nederlandse bedrijven. Save the Children-directeur Pim Kraan merkte op dat de Israëlische ambassadeur wel werd ontboden na een incident met flotilla-activisten, maar niet na meldingen over kindermishandeling in gevangenissen.

Debat over wapenimport en positie van hulpverleners

Ook de militaire samenwerking en de positie van hulpverleners blijven pijnpunten tussen de ngo’s en Den Haag. PAX-directeur Rolien Sasse wees er in mei op dat Nederland wapens uit Israël blijft importeren, terwijl een duidelijk antwoord van het kabinet daarover uitbleef. Historicus Arend Jan Boekestijn stelde in de podcast Europa Draait Door dat Jetten in een spagaat verkeert, omdat Nederland in 2025 voor 556 miljoen euro aan efficiënte wapens in Israël kocht.

Ondertussen waarschuwde Karel Hendriksen van Artsen zonder Grenzen dat de dreigende Israëlische deregistratie van 34 hulporganisaties het werk van dertienhonderd medewerkers, die dagelijks ongeveer achtentwintighonderd consulten uitvoeren, zwaar belemmert. Zonder registratie krijgen organisaties geen goederen meer het gebied in. Verder wees Hendriksen erop dat Nederland na oproepen van medici en ngo’s slechts vijf medische evacuaties uit Palestijnse gebieden uitvoerde, terwijl er ruimte is voor tweehonderd tot driehonderd patiënten.

Roep om opschorting van het Europese associatieverdrag

Vertrekkend Oxfam Novib-directeur Michiel Servaes betoogde in Europa Draait Door dat de regering-Jetten slechts “hele kleine stapjes” zet en het oude beleid in feite voortzet. Volgens Servaes schaadt het meten met twee maten bij het internationaal recht zowel de morele positie als de geloofwaardigheid van Nederland en Europa. Hij verwees daarbij naar de Nederlandse traditie rond het Joegoslavië-tribunaal, het Rwanda-tribunaal en het Internationaal Strafhof.

Om daadwerkelijk verandering af te dwingen, moet de Europese Unie volgens Servaes het EU-associatieakkoord met Israël opschorten, aangezien Israël economisch sterk afhankelijk is van toegang tot de Europese markt. Zolang dergelijke grootschalige maatregelen uitblijven, trekken demonstranten zondag opnieuw de straat op voor een Rode Lijn-protest. Ditmaal gebeurt dat zonder de aanwezigheid van Jetten, die zich als premier beroept op zijn gewijzigde bestuurlijke positie.