Minister Tom Berendsen zoekt Europese uitweg voor bankzaken Strafhof: ‘Hoogste prioriteit’

Minister Tom Berendsen van Buitenlandse Zaken voert samen met het ministerie van Financiën en De Nederlandsche Bank overleg met de Europese Commissie om de bankzaken van het Internationaal Strafhof te beschermen. De bewindsman verklaarde op 5 november 2026 in de Tweede Kamer dat het veiligstellen van deze geldstromen voor hem de “hoogste prioriteit” heeft.

De gesprekken zijn noodzakelijk omdat nieuwe Amerikaanse sancties tegen het gerechtshof in Den Haag in maart van kracht worden. Hierdoor dreigt huisbankier ABN AMRO in de problemen te raken als de financiële dienstverlening ongewijzigd doorloopt. Binnen enkele weken moet duidelijk zijn hoe de internationale betalingen van de instelling voortaan worden geregeld.

Gevolgen voor huisbankier ABN AMRO en betalingsverkeer

De Verenigde Staten kondigden in oktober 2026 strafmaatregelen aan tegen het gehele strafhof, nadat zij eerder al individuele rechters op de sanctielijst hadden geplaatst. Door dit besluit mogen Amerikaanse burgers en ondernemingen geen enkele zakelijke relatie meer onderhouden met het hof, dat sinds 2016 in een complex aan de Haagse Oude Waalsdorperweg zetelt.

Deze maatregel raakt ook het Nederlandse bankwezen direct in de dagelijkse praktijk. Financiële instellingen in Nederland zijn voor het verwerken van internationale betalingen namelijk sterk afhankelijk van Amerikaanse ondernemingen en systemen. Wanneer een bank de dienstverlening aan het strafhof onder dit sanctieregime voortzet, riskeert de instelling zelf zware Amerikaanse tegenmaatregelen.

Intensief overleg met Europese Commissie en toezichthouders

Tijdens het Kamerdebat benadrukte de CDA-bewindsman dat het vinden van een geschikte uitweg “uitdagend” is. “In Europa voeren we deze week en volgende week hele concrete gesprekken over op welke wijze we die financiële component het beste kunnen vormgeven”, zei Berendsen tegen de volksvertegenwoordigers over de lopende diplomatieke inspanningen.

Bij die Europese besprekingen trekken de ministeries van Buitenlandse Zaken en Financiën gezamenlijk op met toezichthouder De Nederlandsche Bank en de Europese Commissie. De betrokken partijen onderzoeken hoe de financiële transacties van het hof voor de deadline in maart overeind kunnen blijven zonder dat Europese dienstverleners direct door Amerikaanse sancties worden getroffen.

Voorgeschiedenis met vooruitbetaalde salarissen in 2025

De vrees voor het stilvallen van de financiële transacties speelt al veel langer bij het strafhof. In februari 2025 voerden de ministeries van Buitenlandse Zaken en Financiën ook al wekenlang gesprekken met Nederlandse banken over de voorwaarden waaronder zij betalingen konden blijven verrichten. Destijds betaalde het hof de salarissen van medewerkers alvast drie maanden vooruit.

Banken vroegen tijdens die eerdere onderhandelingen in 2025 om verregaande garanties om de gerechtelijke organisatie als klant te kunnen behouden. Daarbij werd onder meer gesproken over een eventuele vergoeding door de Nederlandse staat voor mogelijke verliezen in de Verenigde Staten, al liet ABN AMRO destijds weten dat specifieke gesprekspunt “niet te herkennen”.

Discussie over inzet van het Europees blokkeringsstatuut

Een belangrijk juridisch instrument in de besprekingen is het zogeheten blokkeringsstatuut van de Europese Unie. Dit statuut werd eerder in 2018 geactiveerd toen de Verenigde Staten zich terugtrokken uit de atoomdeal met Iran, en bepaalt dat Europese ondernemingen niet hoeven te voldoen aan Amerikaanse sancties en eventuele schade kunnen verhalen.

In februari 2025 verklaarde toenmalig minister David van Weel van Justitie al dat “Nederland te klein is” om banken zelfstandig te beschermen en verwees hij naar Europees overleg. Toenmalig minister Caspar Veldkamp van Buitenlandse Zaken bepleitte het activeren van het statuut destijds in de Raad Buitenlandse Zaken, na een Kamermotie waar VVD en NSC voor stemden en PVV en BBB tegen.

Verplichtingen als gastland en politieke verdeeldheid

De kwestie raakt direct aan de positie van Nederland als gastland voor internationale organisaties. In het regeerprogramma uit die periode werd vastgelegd dat Nederland een sterke reputatie en verantwoordelijkheid heeft om het functioneren van de internationaalrechtelijke instituten in Den Haag te faciliteren. PVV-leider Geert Wilders opperde in februari 2025 op X daarentegen nog een verhuizing van het hof naar België.

Naast het bancaire verkeer bleek eerder ook de digitale dienstverlening kwetsbaar nadat Microsoft de hoofdaanklager van het strafhof de toegang tot zijn e-mailaccount had ontzegd. In reactie op Kamervragen van onder anderen Barbara Kathmann (GroenLinks-PvdA) en leden van CDA, SP en PvdD verklaarden toenmalig minister Veldkamp en staatssecretaris Van Marum (BBB) dat de kwestie ook bij de Amerikaanse minister Rubio was aangekaart.

Maatschappelijke oproep voor bescherming en recht op bankrekening

Toenmalig staatssecretaris Van Marum erkende bij die eerdere Kamerbrief dat Amerikaanse sancties ook druk kunnen zetten op banken om rekeningen of dollarbetalingen te beperken, terwijl het kabinet streefde naar een eigen rijkscloud en het voorkomen van zogeheten overcompliance. Mensenrechtenorganisatie HRIF.EU wees er in oktober 2026 op dat de Amerikaanse sanctielijst onder Europees recht geen harde werking heeft voor Europese bedrijven.

Samen met zesendertig andere organisaties en via een brandbrief van Public Spaces vroeg HRIF.EU de politiek om bescherming tegen de Amerikaanse sanctiedruk. De organisatie pleit onder meer voor een snelle inwerkingtreding via een Koninklijk Besluit van de Nederlandse wet uit juli 2026 die het recht op een zakelijke bankrekening regelt, en voor alternatieve Europese betaalroutes.

Beslissende weken voor maart 2027

Voor het huidige kabinet ligt de nadruk nu op de gesprekken die in Europees verband plaatsvinden. Doordat de financiële instellingen zonder aanvullende afspraken voor maart 2027 in de knel dreigen te komen, moet het lopende overleg tussen Den Haag en Brussel op korte termijn een werkbare constructie opleveren voor de huisbankier en het strafhof.

Minister Berendsen houdt daarbij vast aan het tijdpad waarbij binnen enkele weken helderheid moet ontstaan over de financiële afwikkeling. Tot het moment waarop de Amerikaanse maatregelen in maart daadwerkelijk ingaan, werken Buitenlandse Zaken, Financiën, De Nederlandsche Bank en de Europese Commissie verder aan de precieze vormgeving van het internationale betalingsverkeer.