Het Europees Parlement heeft het Internationaal Strafhof (ICC) gekozen als winnaar van de Sacharovprijs van dit jaar. De keuze werd donderdag bekendgemaakt in Straatsburg. De mensenrechtenprijs wordt in december uitgereikt, een exacte datum is nog niet bekend.
De keuze valt op een moment waarop het hof in Den Haag onder zware Amerikaanse druk staat. Aan de prijs is 50.000 euro verbonden. Parlementsvoorzitter Roberta Metsola en ICC-voorzitter Tomoko Akane lichtten de betekenis van de onderscheiding toe, waarbij Akane expliciet naar de Amerikaanse sancties verwees.
Prijs voor mensenrechten sinds 1988
De Sacharovprijs werd voor het eerst uitgereikt in 1988. De prijs is bedoeld voor mensen of organisaties die zich inzetten voor mensenrechten of democratie. Het Europees Parlement beschouwt de onderscheiding als het hoogste eerbewijs dat de Europese Unie op dit terrein toekent.
Eerdere winnaars waren de inmiddels overleden Russische oppositieleider Aleksej Navalny, de bevolking van Oekraïne en de Iraanse vrouwenbeweging Vrouwen, Leven, Vrijheid. Het Strafhof voegt zich daarmee bij een lijst van laureaten die in hun eigen context onder druk stonden en zich inzetten voor vrijheid of rechtsorde.
Hoe de winnaar wordt gekozen
Volgens het Europees Parlement wordt de uiteindelijke winnaar gekozen door de Conferentie van voorzitters. Dat orgaan bestaat uit de voorzitters van alle fracties in het Parlement en wordt voorgezeten door de parlementsvoorzitter. Zo is de keuze volgens het Parlement een echte Europese keuze.
Voordat het zover is, dragen fracties of afzonderlijke Parlementsleden kandidaten voor, met de steun van ten minste veertig leden per kandidaat. Commissies stemmen daarna over een shortlist van drie namen. De prijs wordt tegen het einde van het jaar uitgereikt tijdens een formele plenaire vergadering in Straatsburg.
Applaus in het Parlement
De bekendmaking werd in het Parlement met groot applaus ontvangen. Leden van de fracties van EVP, S&D, Renew en de Groenen gingen daarbij staan. De reactie laat zien dat de keuze in meerdere politieke stromingen steun vindt, al is over andere fracties niets bekend.
Metsola zei bij de aankondiging dat het Parlement met de prijs ‘het belangrijke werk dat het hof verricht bij het handhaven van het internationaal recht en rechtvaardigheid’ erkent. De parlementsvoorzitter benadrukte daarmee de rol van het hof als hoeder van het internationaal recht in een wereld vol conflicten.
Dankbaarheid bij het ICC
Het ICC laat weten dankbaar te zijn voor de prijs, zeker nu het wordt geconfronteerd met nieuwe zware, aanstaande sancties vanuit de Verenigde Staten. Volgens het hof krijgt de onderscheiding daardoor extra gewicht. De timing maakt de keuze voor het hof meer dan een symbolische erkenning.
‘Tegen deze achtergrond krijgt de Sacharovprijs een bijzondere betekenis: hij bevestigt opnieuw hoe belangrijk onafhankelijke rechterlijke instanties zijn, evenals de inzet van degenen die werken aan het handhaven van het internationaal recht’, aldus ICC-voorzitter Tomoko Akane. Zij noemde de keuze een steun voor alle medewerkers van het hof.
Het hof als hoeksteen van de rechtsorde
Het internationale recht is volgens het hof ‘de hoeksteen van een duurzame vrede’. Akane stelde: ‘In een wereld die wordt gekenmerkt door toenemende conflicten geldt: geen vrede zonder rechtvaardigheid, en geen veiligheid zonder rechtsorde.’ Met die woorden zette het hof zijn eigen taak in een bredere context.
Het ICC is gevestigd in Den Haag en richt zich, anders dan het Internationaal Gerechtshof van de Verenigde Naties, op individuen. Het staat buiten de rechtsorde van de VN. De 125 aangesloten landen hebben zich vrijwillig verplicht om mee te werken en onderdanen uit te leveren.
De houding van Washington
De Verenigde Staten hebben zich nooit aangesloten bij het ICC en zijn altijd kritisch geweest. President Clinton ondertekende het verdrag in de jaren negentig wel, maar het werd nooit geratificeerd. Die afstand is sindsdien niet kleiner geworden, zo blijkt uit de recente ontwikkelingen rond het hof.
Onder president Trump bereikte de afwijzing een nieuw hoogtepunt. Het Witte Huis wil het ICC volgens een interne memo ‘steen voor steen’ kapotmaken. Eerder werden al individuele rechters en functionarissen van het hof op Amerikaanse sanctielijsten gezet, en eerder deze maand volgde het hof als geheel.
Risico’s voor de bank van het hof
De sancties raken ook partijen buiten het hof. ABN Amro, de huisbankier van het ICC, loopt enorme financiële en juridische risico’s zodra het Amerikaanse sanctieregime formeel van kracht wordt. Daarmee wordt duidelijk dat de gevolgen van de maatregelen verder reiken dan de rechters en functionarissen zelf.
De uitreiking van de Sacharovprijs vindt in december plaats tijdens een plenaire vergadering van het Europees Parlement in Straatsburg. Dan wordt ook het bedrag van 50.000 euro overhandigd. Het Parlement heeft nog niet bekendgemaakt wie het hof bij de ceremonie zal vertegenwoordigen.
Bronnen: AD, BNR, Nederlands Dagblad, Nieuws.nl, RTL Nieuws, Telegraaf.nl, Welingelichte
Kringen, europarl.europa.eu, ecer.minbuza.nl, groenlinks.nl
Dit artikel is tot stand gekomen met ondersteuning van
kunstmatige intelligentie (AI). Ter ondersteuning van onze
menselijke redacteurs gebruiken wij Google Gemini met
zoekfunctionaliteit om informatie te verzamelen,
nieuwsfeiten te structureren en een artikel op te stellen. Vóór publicatie controleert een menselijke
redacteur de feiten, bronnen en inhoud. Waar nodig worden
onjuistheden gecorrigeerd en wordt de tekst aangepast voor een
natuurlijke en duidelijke schrijfstijl. AI ondersteunt ons
redactionele proces, maar vervangt de menselijke controle
niet. De uiteindelijke verantwoordelijkheid ligt bij onze
redactie.
