Coalitie op springen om Belastingplan: ‘Willen deze partijen überhaupt wel een deal?’

De onderlinge spanning tussen coalitiepartijen D66, VVD en CDA over het Belastingplan voor volgend jaar loopt verder op. Minister-president Rob Jetten (D66), vicepremiers Dilan Yesilgöz (VVD) en Bart van den Brink (CDA) en minister Eelco Heinen (VVD) van Financiën kwamen donderdagmiddag op het ministerie van Algemene Zaken bijeen voor spoedberaad.

Het minderheidskabinet zoekt nog altijd naar een parlementaire meerderheid voor de fiscale plannen en de begrotingen. Daarbij dwingt de oppositie de coalitie tot een keuze tussen twee politieke richtingen: samenwerken met PRO en Volt over links, of een akkoord sluiten met het rechtse blok van JA21, BBB en SGP.

Strijdige voorkeuren binnen het minderheidskabinet

Het kabinet sprak de wens uit om een breed draagvlak van honderd zetels in de Tweede Kamer te vinden, maar oppositiepartijen stellen dat de coalitie kleur moet bekennen. Binnen de regeringsploeg botsen de voorkeuren: D66 en het CDA neigen naar samenwerking met links, terwijl de VVD de blik op rechts richt.

Op donderdagochtend voerden JA21, BBB en SGP de druk op door hun krachten formeel te bundelen. JA21-leider Joost Eerdmans bestempelde de samenwerking als “samen uit, samen thuis”. In een gezamenlijke brief beloven de drie partijen steun voor het Belastingplan en een constructieve blik op andere begrotingen, in ruil voor forse beleidsaanpassingen.

Zware politieke voorwaarden van het rechtse blok

Volgens het rechtse drietal levert hun voorstel het kabinet met enige aanvullende hulp een meerderheid op in zowel de Tweede als de Eerste Kamer. In hun brief stellen zij dat Nederland draait op mensen die werken, ondernemen en voor hun gezin zorgen, en dat verantwoordelijkheid nemen niet gestraft mag worden.

Naast fiscale wensen koppelen de drie fracties echter zware niet-financiële voorwaarden aan hun steun. Zo eist JA21 zwart-op-wit de garantie dat gemeenten nooit gedwongen worden om asielzoekers op te vangen. De SGP verlangt op haar beurt een pas op de plaats bij medisch-ethische kwesties rond abortus en draagmoederschap.

Botsing over stikstofbeleid en asielwetgeving

Ook het stikstofbeleid vormt een groot struikelblok in het gezamenlijke eisenpakket. De BBB eist niet langer dat het volledige stikstofplan van tafel gaat, maar verlangt wel op vrijwel alle onderdelen inhoudelijke afzwakkingen van de plannen van landbouwminister Jaimi van Essen (D66). Alleen de VVD zou openstaan voor concessies op dit dossier.

Voor D66 en het CDA is het afzwakken van de stikstofaanpak onbespreekbaar, omdat de Raad van State en het Planbureau voor de Leefomgeving oordeelden dat het pakket amper volstaat om de vergunningverlening vlot te trekken. Daarnaast benadrukte asielminister Van den Brink donderdagochtend dat dwang nodig blijft om de Spreidingswet uit te voeren.

Fiscale eisen rond defensie en overheidsuitgaven

Op financieel vlak willen JA21, BBB en SGP een flinke lastenverlichting en het schrappen van de belastingverzwaring die nodig is voor de NAVO-norm. Deze maatregel, door het CDA de vrijheidsbijdrage genoemd, ligt zeer gevoelig bij de christendemocraten. Het rechtse blok wil de eigen plannen financieren via bezuinigingen op andere terreinen.

SGP-leider Chris Stoffer stelt dat het voorstel “tot de laatste euro toe gedekt” is door te snijden in de overheidsuitgaven, al bewaren de partijen de exacte invulling voor de onderhandelingstafel. Eerder riep premier Jetten de Kamer nog op om het Belastingplan op de eigen inhoud te beoordelen zonder andere thema’s daaraan te koppelen.

De premier ergert zich aan het koppelen van zulke uiteenlopende onderwerpen aan maatregelen voor de portemonnee van burgers, zoals de voorgestelde verlaging van de brandstofaccijns. Partijleiders Mirjam Bikker (ChristenUnie) en Jan Struijs (50Plus) vielen Jetten daarin bij en stelden dat fiscale onderhandelingen niet vermengd moeten worden met andere politieke wensen.

Grote ergernis bij coalitie en aantrekkingskracht van links

Binnen het kabinet en de coalitie is met groot chagrijn gereageerd op het rechtse pakket, dat door bewindslieden als onrealistisch wordt bestempeld. „Willen deze partijen überhaupt wel een deal?” vraagt een minister zich af. Volgens deze bewindspersoon had JA21 vrijwel alle eerder gestelde asieleisen al binnengehaald tijdens de voorgaande gesprekken.

Door de blokkade op rechts lijkt de route via PRO en Volt aantrekkelijker, aangezien zij zich deze week bereid toonden tot compromissen. Toch wringt ook die optie: beide partijen willen de belasting op arbeid met miljarden verlagen en de rekening neerleggen bij “de allerrijksten”, wat na eerdere afspraken over sociale zekerheid op fel VVD-verzet stuit.

Vervolggesprekken en risico voor de begroting

Het beraad op het ministerie van Algemene Zaken duurde donderdag van 14.00 tot 15.00 uur en eindigde zonder bekendgemaakt besluit. Vicepremier Yesilgöz vertrok direct per dienstauto naar de Tweede Kamer voor een debat tot 18.00 uur en liet vragen bij de commissiezaal onbeantwoord. Donderdagavond zet de kabinetstop het interne overleg voort.

Voor vrijdag staan nieuwe gespreksrondes gepland met achtereenvolgens ChristenUnie en 50Plus, daarna PRO en Volt en tot slot het blok van JA21, BBB en SGP. Als een politieke keuze uitblijft en het Belastingplan sneuvelt, raakt de Belastingdienst in de problemen en ontstaat er een begrotingsgat voor minister Heinen van Financiën.