PRO-leider Jesse Klaver waarschuwt voor politieke crisis rond belastingplan: ‘Wij willen graag samenwerken’

Een grote politieke crisis en mogelijk nieuwe verkiezingen dreigen als er in het parlement geen meerderheid komt voor het belastingplan en de begroting. Voor dat scenario waarschuwt Jesse Klaver, leider van oppositiepartij PRO, op 27 oktober. Om die vastgelopen situatie af te wenden, biedt hij het huidige minderheidskabinet nadrukkelijk samenwerking en politieke onderhandelingen aan.

Volgens de oppositieleider moet een nieuwe stembusgang namelijk koste wat kost worden afgewend voor het land. “Dat moeten we Nederlanders niet aandoen”, verklaart de politicus over het risico op vervroegde verkiezingen. Daarom toont zijn fractie zich bereid om water bij de wijn te doen. “Wij zijn bereid tot compromissen, wij willen graag samenwerken”, aldus Klaver.

Harde eisen rond koopkracht en sociale zekerheid

Die uitgestoken hand aan het kabinet van Rob Jetten gaat echter gepaard met strikte voorwaarden op sociaal en financieel vlak. Wat betreft de financiële druk op werkende Nederlanders weigert de fractievoorzitter toe te geven. Hij stelt dat die belastingdruk fors omlaag moet in plaats van omhoog, voordat zijn partij instemt met de financiële kabinetsplannen.

In de huidige opzet ziet de partijleider een scheve verdeling van de rekeningen. “De lasten voor werkende mensen gaan met miljarden omhoog, maar van de allerrijksten wordt niets extra’s gevraagd”, stelt Klaver. Daarnaast eist zijn partij dat alle voorgenomen bezuinigingen op de sociale zekerheid direct en volledig van tafel verdwijnen om de verzorgingsstaat te versterken.

Minderheidskabinet zoekt steun in beide Kamers

De druk op de begrotingsonderhandelingen komt voort uit de kwetsbare parlementaire positie van de regering. De coalitie van D66, CDA en VVD beschikt namelijk in zowel de Tweede Kamer als de Eerste Kamer niet over een eigen meerderheid. Daardoor is de regering voor het goedkeuren van de grotendeels gelekte begroting volledig afhankelijk van steun uit de oppositie.

Klaver bestempelt de bewuste keuze van de drie regeringspartijen voor een minderheidskabinet tijdens de formatie als een misrekening. Volgens hem heeft die beslissing als logische consequentie dat Nederland in een permanente formatie is beland, wat hij buitengewoon zorgelijk noemt. Tegenover zijn eigen achterban hekelde hij eerder al het gebrek aan richting en het rommeltje bij de voorbereidingen.

Moeizame verkennende gesprekken sinds de zomer

De zoektocht naar parlementaire steun begon al in augustus met een reeks gesprekken tussen de regeringstop en verschillende oppositiefracties. Premier Jetten ontving toen samen met vicepremiers Dilan Yeşilgöz van de VVD en Bart van den Brink van het CDA de leiders van mogelijke partnerpartijen. De begroting moest voor het einde van die maand naar de Raad van State.

Voorafgaand aan die zomerse bijeenkomst voorspelde Klaver al dat de onderhandelingen tussen zijn partij en de coalitie heel ingewikkeld zouden worden. Hij wees er toen op dat de VVD heel anders kijkt naar het schrappen van bezuinigingen op het sociale vangnet. Tegelijkertijd voerde de kabinetstop een gesprek met Joost Eerdmans van JA21, dat door Yeşilgöz als heel constructief werd omschreven.

Botsingen tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen

Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen in september liepen de spanningen tussen de oppositie en de coalitie verder op. In dat debat botste Klaver stevig met D66-fractievoorzitter Jan Paternotte over de daadwerkelijke bereidheid om te onderhandelen. Toen Paternotte vroeg of PRO de woorden over samenwerking wilde omzetten in daden, verweet Klaver hem geschiedvervalsing over de formatie.

Het verzoek om samen met D66 en JA21 aan tafel te gaan, noemde de oppositieleider in de vergaderzaal politieke gaslighting. Ook verweet hij Eerdmans het gebruik van Haagse logica toen de JA21-voorman stelde dat de Miljoenennota naar links was opgeschoven. PVV-leider Geert Wilders noemde Klaver tijdens het debat spottend de premier, omdat hij sprak over medeverantwoordelijkheid voor de bestuurbaarheid.

Verschillende visies op een koerswijziging

Ondanks die felle debatten opende de leider van de grootste oppositiepartij zijn bijdrage destijds met een verwijzing naar de naoorlogse wederopbouw, de Deltawerken en de aanleg van bruggen. Hij waarschuwde daarbij voor politieke metaalmoeheid bij het kabinet, dat volgens hem met honderdtachtig kilometer per uur op een muur afrijdt en onverantwoorde chaos riskeert zonder meerderheid.

Om te laten zien dat zijn fractie wel degelijk kan bewegen, wees Klaver op de stikstofaanpak waarover hij wel bereid was een akkoord en compromis te sluiten. Op financieel gebied eist hij echter een fundamentele koerswijziging. Zijn partij weigert bovendien veranderingen in box 3 voor vermogensbelasting te betalen door kleine spaarders zwaarder te belasten.

Ultimatum voor keuze tussen links en rechts

De pogingen van de coalitie om steun te verwerven bij partijen op de linkerflank of de rechterflank leverden tot dusver nog geen akkoord op. Volgens Klaver is de tijd van twijfelen en schipperen inmiddels voorbij en moet de regering een duidelijke richting kiezen. Hij legde de coalitie daarom een ultimatum voor om het doormodderen te stoppen.

Het kabinet moet volgens hem kiezen voor eerlijk delen met steun van de vakbonden en PRO, of voor bezuinigingen met steun van rechtse partijen. Premier Jetten blijft intussen inzetten op een breed draagvlak voor de kabinetsplannen. Volgens Klaver lopen de inhoudelijke standpunten van de betrokken partijen echter te ver uiteen om zonder duidelijke politieke keuze tot een meerderheid te komen.