Kabinet-Jetten zoekt meerderheid voor belastingplan: ‘Het kabinet slaapwandelt een crisis in’

Het minderheidskabinet-Jetten heeft drie weken voor de stemming over het belastingplan nog altijd geen meerderheid. Dat is de achtergrond van een nieuwe oproep van PRO-leider Jesse Klaver, die zondag in Amsterdam waarschuwde voor een politieke crisis. Het kabinet moet volgens hem nu in beweging komen. Anders dreigt een impasse die niemand wil.

Klaver zei op een partijbijeenkomst dat de gesprekken tussen zijn partij en het kabinet zijn stilgevallen. Zijn waarschuwing luidt: ‘Het kabinet slaapwandelt een crisis in als het nu geen actie onderneemt.’ Hij sprak over de begrotingen en het belastingplan, de twee dossiers waarvoor het kabinet steun zoekt in beide Kamers van het parlement.

Stemming van 12 november zet kabinet onder druk

De cruciale datum is 12 november, want dan staat de stemming over het belastingplan gepland. Het minderheidskabinet beschikt op dit moment niet over een meerderheid om dat plan aangenomen te krijgen. Klaver wees er zondag op dat de tijd dringt. ‘De cruciale stemming over het belastingplan komt steeds dichterbij’, zei hij tegen de aanwezigen.

Voor het kabinet is de rekensom lastig omdat het dossier in twee Kamers moet slagen. Een meerderheid in de Tweede Kamer is niet genoeg als de steun in de Eerste Kamer ontbreekt. Daarom kijkt het kabinet naar verschillende partijen tegelijk, met een zoektocht die zowel naar links als naar rechts leidt.

Geschrapte bezuinigingen veranderen het speelveld

Het kabinet schrapte eerder de bezuinigingen op de sociale zekerheid. Dat was een belangrijke eis van PRO en de vakbonden. Je zou verwachten dat daarmee de weg naar een akkoord met links vrij lag. Het tegendeel gebeurde: het kabinet kijkt sindsdien weer naar rechts, tot ongenoegen van PRO.

De afgelopen weken spraken ministers met JA21 over asiel en met BBB over de stikstofplannen. Die gesprekken lieten zien dat het kabinet niet alleen op links wil leunen. Voor Klaver is dat het probleem. Hij ziet een kabinet dat de steun van PRO op zak denkt te hebben, maar intussen bij andere fracties de mogelijkheden verkent.

JA21 en SGP komen met nieuwe eisen

Aan de rechterkant van het politieke spectrum worden de gesprekken niet vanzelf eenvoudiger. JA21 en de SGP zijn met nieuwe eisen gekomen. JA21 wil dat gemeenten niet langer gedwongen worden asielopvang te regelen. Dat raakt aan een van de gevoeligste dossiers van het kabinet en laat zien dat een deal rechts ook een prijs heeft.

De SGP stelt een heel andere eis. Die partij wil dat het kabinet een einde maakt aan een verkenning naar abortuszorg tussen de 22 en 24 weken. Die vraag legt de partij tot nu toe tevergeefs op tafel. Het kabinet heeft de eis dus nog niet ingewilligd, ook al is de steun van de SGP welkom.

Klaver: ‘Rechtse hobby’s’

Klaver had zondag weinig goede woorden voor de nieuwe eisen. ‘Dat zijn geen progressieve doorbraken, dat zijn rechtse hobby’s’, zei hij. De gesprekken gaan volgens hem niet over waar het werkelijk om draait. Zijn zorg is dat ‘gewone mensen’ de komende jaren ‘de rekening moeten betalen’ voor het beleid dat uit deze onderhandelingen rolt.

Nieuw is Klavers oproep niet. Hij vroeg het kabinet al eerder om in gesprek te gaan over een totaaldeal rond de begrotingen en het belastingplan. Dat deed hij bij partijbijeenkomsten, in debatten en vorige week nog in een interview met Trouw. De boodschap van zondag past in een reeks, maar de toon is scherper geworden.

Oproep komt midden in het herfstreces

Opvallend is het moment van de oproep. De Tweede Kamer en het kabinet hebben deze week herfstreces. Klaver wil nog in de herfstvakantieweek ‘serieuze onderhandelingen’ beginnen. Dat betekent dat de gesprekken hem betreft niet kunnen wachten tot het parlement terug is en het debat over het belastingplan weer losbarst.

Tot nu toe negeert het kabinet de oproepen van Klaver. Een reactie op zijn zondagse waarschuwing was er niet. Dat past bij de koers die het kabinet de afgelopen weken volgde: gesprekken voeren met meerdere partijen, zonder zich vast te leggen op één kant van het politieke spectrum.

Jetten wil brede steun, de VVD wil niet alleen links

Premier Rob Jetten heeft meermaals gezegd dat hij ‘een zo breed mogelijke meerderheid’ voor de begrotingen wil. Daarbij denkt hij aan zowel linkse als rechtse partijen. Een deal met alleen PRO en andere linkse partijen past daar niet in. Daarmee staat zijn uitgangspunt haaks op wat Klaver van hem vraagt.

Ook de VVD wil niet met alleen linkse partijen onderhandelen. Binnen de coalitie zit dus een partij die een louter linkse koers blokkeert. Tegelijk willen de linkse en rechtse partijen juist dat het kabinet tussen hen kiest. Jetten zoekt een brede steun, terwijl beide kanten een duidelijke keuze eisen.

Samenwerking met Volt moet PRO aantrekkelijker maken

Om een deal met links aantrekkelijker te maken, werkt PRO nu samen met Volt. De rekensom is voor het kabinet gunstig: met PRO en Volt is het verzekerd van een meerderheid in zowel de Tweede als de Eerste Kamer. Daarmee biedt Klaver het kabinet in feite een complete route naar een aangenomen belastingplan.

Aan de rechterkant ligt de situatie anders. JA21 en de SGP sloten eerder ook zo’n bondje, maar die twee rechtse partijen zijn samen niet genoeg om het kabinet aan een meerderheid in de Eerste Kamer te helpen. Zonder aanvullende steun komt het kabinet daar dus tekort, wat de positie van PRO en Volt versterkt.

Drie weken om een keuze te maken

De stand van zaken is daarmee helder. Het kabinet heeft een rekensom die met PRO en Volt sluitend is, maar weigert tot nu toe te kiezen voor links. Aan de rechterkant liggen gesprekken met JA21, BBB en de SGP, maar die partijen komen met eisen die het kabinet ongemakkelijk zitten en die samen niet genoeg zijn.

Voor 12 november moet de knoop worden doorgehakt. Klaver wil in elk geval nog deze week beginnen met serieuze gesprekken. Of het kabinet daarop ingaat, is nog onbekend. Zeker is dat de tijd tot de stemming kort is en dat de politieke druk op alle betrokken partijen toeneemt.