Jetten ziet Europa als lijm tussen Washington en Kyiv: ‘Je mag erop rekenen dat we iedereen bij de les houden’

Premier Rob Jetten vindt dat de Amerikaanse president Donald Trump niet de juiste taal gebruikt richting de Oekraïense president Volodymyr Zelensky. Dat zei hij vrijdagochtend in Brussel, voor het begin van de tweede dag van de EU-top. Volgens Jetten heeft ook Trump zelf belang bij steun aan Oekraïne in deze oorlog.

Jetten laat het niet bij kritiek. Hij wil dat Europa een actieve rol speelt in de diplomatieke spanning tussen Washington en Kyiv. Op de top staat daarom niet alleen de vraag centraal wat de EU-lidstaten aan Oekraïne willen geven, maar ook hoe zij omgaan met de ingewikkelde situatie die door de verhoudingen met de Verenigde Staten is ontstaan.

Trump over Poetin en Zelensky

Aanleiding is een uitspraak van Trump van donderdagnacht. De Amerikaanse president zei dat het makkelijker zakendoen is met de Russische leider Vladimir Poetin dan met Zelensky. Die vergelijking kwam te midden van een top waarop Europese leiders juist hun steun aan Oekraïne wilden onderstrepen.

Jetten reageerde nuchter op de uitspraak. Hij wees erop dat er de afgelopen anderhalf jaar vaker zulke hobbels zijn geweest in de diplomatie tussen de VS en Oekraïne. Hij beschouwt het incident daarmee als een nieuwe aflevering van een bekend patroon en niet als een volledige koerswijziging van Washington.

Begrip voor de felle reactie van Zelensky

Jetten heeft er uitdrukkelijk begrip voor dat Zelensky van zich afbijt. Oekraïne zit volgens hem al jarenlang in een verschrikkelijke oorlog. Die strijd wordt niet door Kyiv gekozen, maar door het land zelf ervaren als een noodzaak om bestaan en grenzen te verdedigen.

Daar komt volgens de premier bij dat Poetin geen enkele bereidheid laat zien om te onderhandelen over vrede. Zolang dat zo is, zegt Jetten, moet Oekraïne wel doorvechten om zijn land te beschermen en te beveiligen. Die redenering maakt de scherpe toon van Zelensky in zijn ogen begrijpelijk.

Europa als steunpilaar in het diplomatieke spel

Opvallend is de rol die Jetten voor Europa ziet. Hij zei dat mag worden gerekend op de Europese landen om iedereen bij de les te houden. Daarmee positioneert hij de EU als partij die beide kanten van de Atlantische relatie aanspreekt en probeert te voorkomen dat de gesprekken ontsporen.

Die opstelling past bij zijn overtuiging dat Trump uiteindelijk weer terugkeert in het Oekraïnekamp. Jetten benadrukt dat ook de Amerikaanse president er baat bij heeft Oekraïne te steunen. Dat belang vormt volgens hem het anker waaraan Europa zijn diplomatieke inspanningen kan ophangen.

Zelensky schuift aan bij de EU-top

Zelensky zou vrijdagmorgen even aansluiten bij de EU-top. Jetten vindt dat een goed moment om zichtbaar te maken waar Europa staat. Het is volgens hem belangrijk dat de lidstaten laten zien dat zij de Oekraïense president onvoorwaardelijk steunen.

Daarnaast wil Jetten met Zelensky bekijken waar Europa nog extra kan doen. Het gesprek moet dus niet alleen symbolisch zijn. De premier zoekt naar concrete aanknopingspunten om de steun te vergroten, ook al verwacht hij dat dat niet meteen tot nieuwe toezeggingen leidt.

De oproep voor extra financiële steun

Al donderdag riep Jetten de EU-leiders op om extra financiële steun aan Oekraïne te geven. De reacties van zijn collega’s op die oproep stemmen hem nog niet tevreden. Hij sprak er openlijk zijn teleurstelling over uit en liet merken dat hij meer bereidheid had verwacht.

Wel ziet hij lichtpunten op militair gebied. Volgens Jetten komt een aantal landen binnenkort met extra militaire steun. Welke landen dat zijn en om welke omvang het gaat, maakte hij niet bekend, maar hij beschouwt het als een teken dat de Europese inzet niet verslapt.

Geen concrete toezeggingen op vrijdag

Jetten verwacht niet dat de EU-leiders vrijdag al concrete extra hulp aan Oekraïne toezeggen. Dat betekent niet dat de top volgens hem nutteloos is. De premier legt het accent op overleg en afstemming met de Oekraïense president zelf.

Hij zei eerlijk gezegd te denken dat vooral moet worden besproken hoe moet worden omgegaan met de hele ingewikkelde diplomatieke situatie die nu is ontstaan. Daarbij doelt hij op de relatie met de Verenigde Staten, die door de recente uitspraken van Trump onder druk staat.

Een diplomatieke koers voor de komende tijd

De uitspraken van Jetten laten zien dat Nederland en de EU op twee sporen werken. Aan de ene kant steunen zij Oekraïne en spreken zij Trump aan op zijn taalgebruik. Aan de andere kant proberen zij de verhoudingen met Washington niet verder te laten verslechteren.

Voor Jetten staat daarbij centraal dat de steun aan Oekraïne in het belang van alle betrokkenen is. Zijn verwachting dat Trump uiteindelijk weer terugkomt in het Oekraïnekamp vormt het uitgangspunt van de Europese aanpak. Of die inschatting klopt, moet in de komende weken blijken.