De Nederlandse regering plaatst vraagtekens bij de dieseldeal die de Amerikaanse president Donald Trump met Rusland sloot. Minister Tom Berendsen van Buitenlandse Zaken noemde de afspraak zondag in het televisieprogramma Buitenhof ongewenst en onverstandig. Volgens hem staat de deal haaks op de Europese koers tegenover Moskou.
Het gaat om een overeenkomst waarmee Rusland diesel levert aan de Verenigde Staten. De CDA-bewindsman wijst erop dat de Europese NAVO-bondgenoten de economische druk op Rusland juist proberen op te voeren. In dat licht vindt hij het geen verstandige zet om dit soort afspraken te maken met president Vladimir Poetin.
Berendsen: geld gaat naar de Russische oorlogsinspanning
Berendsen legde zijn bezwaar in Buitenhof helder uit. Wat Rusland aan de diesel verdient, vloeit volgens hem rechtstreeks naar de oorlogskas van Poetin. Om die reden noemt hij de deal ongewenst. Zijn oordeel sluit aan bij het standpunt van het hele kabinet.
Volgens de minister is het daarom niet verstandig om zulke deals te sluiten, zolang bondgenoten werken aan het verzwakken van de Russische economie. Hij benadrukte dat de inkomsten uit brandstofverkoop de mogelijkheden van Moskou vergroten om de oorlog tegen Oekraïne voort te zetten.
Europa werkt aan nieuwe sancties
De timing is gevoelig. De EU-ministers van Buitenlandse Zaken staan op het punt een nieuw sanctiepakket goed te keuren in verband met de oorlog die Rusland in 2022 begon tegen Oekraïne. Daarmee moet de druk op de Russische economie verder toenemen.
Berendsen zei dat alles op alles moet worden gezet om Rusland aan de onderhandelingstafel met Oekraïne te krijgen. Op die manier kan het bloedvergieten stoppen. Nieuwe internationale sancties moeten dat proces volgens hem de komende periode bespoedigen. Ook noemde hij de NAVO weerbaar.
Eerder Amerikaans importverbod op Russische diesel
Het kabinet noemt de deal mede ongewenst omdat de Verenigde Staten eerder zelf sancties invoerden die de import van diesel uit Rusland verboden. De nieuwe afspraak keert die lijn dus om. Zo wijkt Washington af van een koers die het eerder samen met Europese partners uitzette.
Trump schreef op sociale media dat de afspraak voortkwam uit een zeer succesvol gesprek met Poetin. Daarmee presenteert hij de deal als een goede uitkomst voor Amerika. De Europese bondgenoten zien dat anders, omdat extra Russische inkomsten de druk op Moskou juist verminderen.
Hoge brandstofprijzen en de Amerikaanse verkiezingen
De deal komt in aanloop naar de Amerikaanse parlementsverkiezingen van komende maand. De Republikeinen hebben politiek veel last van hoge brandstofprijzen. Die worden mede veroorzaakt door de onrust in het Midden-Oosten. Goedkopere diesel zou Trumps partij dus goed uitkomen.
Een Amerikaanse bron zei tegen nieuwssite Axios dat Trump wil dat de brandstofprijzen dalen. Volgens die ingewijde sloot hij de afspraak nadat de Oekraïense leider verzoeken zou hebben genegeerd om aanvallen op Russische raffinaderijen te stoppen. Het is een claim van deze bron, die in de bundle niet verder wordt onderbouwd.
Kritiek binnen de eigen Amerikaanse politiek
Ook in de Verenigde Staten klinkt kritiek, zelfs bij Republikeinen. De Democratische senator Richard Blumenthal noemde de deal een gênante vertoning. Op X schreef hij dat die de VS medeplichtig maakt aan de oorlog van Poetin tegen Oekraïne.
Republikeins afgevaardigde Don Bacon zei tegen RFE/RL dat het er zeker slecht uitziet. Volgens hem heeft de president altijd een morele blinde vlek gehad als het om Poetin gaat. Het ondersteunen van de Russische oorlogseconomie noemde hij verschrikkelijk. Partijgenoot Michael McCaul toonde begrip voor lagere dieselprijzen, maar was bezorgd dat het opheffen van sancties Rusland meer geld oplevert.
Zelensky onder vuur, Berendsen kiest zijn kant
De Oekraïense president Volodymyr Zelensky reageerde teleurgesteld op de deal. Op X schreef hij dat cadeaus aan Poetin geen vrede brengen en de beschaafde wereld niets opleveren. Volgens hem betaalt Rusland de diesel terug met nog meer terreur. Trump haalde zaterdag opnieuw fel uit naar Zelensky.
Trump zei onder meer dat het tijd is dat Oekraïne een nieuwe leider krijgt. Berendsen weersprak dat voorzichtig. Het is aan de Oekraïners om hun president te kiezen, zei hij, en Zelensky heeft daarvoor de steun. Zelensky won in 2019 de laatste presidentsverkiezingen.
Retoriek en daden uit Washington
Berendsen wees erop dat Trump zich vaker negatief uitliet over Zelensky. Tegelijk onderstreepte hij dat er naast de harde woorden ook militaire steun vanuit de VS aan Oekraïne is. Volgens hem is het dus zaak beide kanten van het Amerikaanse optreden te blijven zien.
In Buitenhof noemde de minister Rusland een vijandige mogendheid. Eerder had Defensieminister Dilan Yesilgöz het land als vijand beschreven, een woord dat Berendsen zondag niet tegensprak. Vrijdag zei hij nog dat iedereen zijn eigen woorden kiest en wilde hij Rusland alleen als grootste veiligheidsdreiging betitelen.
Spanning rond het Internationaal Strafhof
Naast de dieseldeal kwam in Buitenhof ook de Amerikaanse dreiging richting het Internationaal Strafhof in Den Haag aan bod. Het hof is de regering-Trump, net als eerdere Amerikaanse regeringen, een doorn in het oog. Amerika bestempelde het hof zelfs als schurkachtig.
Berendsen zei niet verrast te zijn door die retoriek en benadrukte dat Nederland er alles aan doet om het hof te beschermen. Hij wil de komende zes maanden gesprekken gebruiken om nieuwe Amerikaanse sancties te voorkomen. Een keiharde garantie dat het hof over zes maanden nog functioneert, wilde hij niet geven.
Wat de deal voor Europa betekent
De kern van Berendsens boodschap is dat Europese druk alleen werkt als bondgenoten dezelfde lijn volgen. Een Amerikaanse brandstofdeal met Moskou knaagt aan dat uitgangspunt, vindt hij. Het kabinet houdt daarom vast aan sancties als middel om Rusland naar de onderhandelingstafel te brengen.
Of de deal volledig wordt uitgevoerd, is nog niet duidelijk. Wel ligt de kritiek van de Nederlandse minister op tafel op het moment dat de EU zich opmaakt voor een nieuw sanctiepakket. De komende weken laten zien of Europa de druk op Rusland weet vol te houden, ondanks de Amerikaanse afspraak.
