Staatssecretaris Eelco Eerenberg negeert advies voor box 3-wet per 2030: ‘Wij slepen dit dossier al vijftien jaar met ons mee’

Eelco Eerenberg, de staatssecretaris van Financiën, en minister Eelco Heinen willen niet wachten tot 2030 met een hervorming van de vermogensbelasting. Hoewel de Raad van State maandag adviseerde om pas in dat jaar een volledig nieuwe wet voor box 3 in te voeren, kiest het kabinet nu voor 2029 als nieuw richtjaar.

Die verschuiving van een jaar ten opzichte van het eerdere doeljaar 2028 zorgt volgens Eerenberg naar verwachting al voor een strop van miljarden euro’s voor de schatkist. De bewindsman van D66 liet in Den Haag weten dat de precieze financiële omvang van deze tegenvaller later op dinsdag bekend wordt gemaakt.

Knelpunten bij banken en de fiscus

Het oorspronkelijke kabinetsplan was om het nieuwe stelsel, waarbij vermogen pas wordt belast nadat er winst over is uitgekeerd, per januari 2028 in te voeren. De Raad van State waarschuwde maandag echter dat dit tijdpad tot grote uitvoeringsproblemen leidt bij onder meer de Belastingdienst. Daarom adviseerde het orgaan een nieuwe wet voor 2030.

Minister Heinen sluit desondanks niet helemaal uit dat de invoering in 2028 alsnog lukt. Volgens de bewindsman is dat jaartal voor de fiscus zelf nog altijd “haalbaar en inpasbaar”. Het grootste knelpunt zit volgens hem bij de banken, die alle benodigde financiële gegevens moeten aanleveren waarop de belastingaanslag straks wordt gebaseerd.

Laat inzicht en politieke haast

Hoewel Eerenberg als staatssecretaris politiek verantwoordelijk is voor de Belastingdienst, verklaarde hij dat de uitvoeringsproblemen rond de wet pas de afgelopen dagen aan het licht zijn gekomen. “Ik zie in het Raad van State-advies een heel aantal punten die mij zeer herkenbaar voorkomen. En dan moet je het ook gewoon weer afwegen met elkaar. En dat hebben we de afgelopen dagen gedaan.”

Het kabinet legt het advies om tot 2030 te wachten naast zich neer omdat de politiek volgens Eerenberg van de “box 3-rotonde” af moet. Ook Heinen benadrukte dat hij het slepende vraagstuk snel wil afronden. “Wij slepen dit dossier al vijftien jaar met ons mee. Laten we dit oplossen met elkaar.”

Vier eerdere routes en miljardenverlies

De discussie over de hervorming speelt al langer tussen het kabinet en het parlement. Eerder legden Heinen en Eerenberg in een gezamenlijke brief aan de Tweede en Eerste Kamer vier mogelijke scenario’s voor. Daarin waarschuwden zij dat de nadelige gevolgen voor de schatkist tot en met 2035 kunnen oplopen tot bijna 20 miljard euro.

Het wetsvoorstel dat in de senaat ligt, de Wet werkelijk rendement box 3, stuit op verzet van onder meer coalitiepartij VVD. Verschillende fracties maken bezwaar tegen een vermogensaanwasbelasting waarbij beleggers jaarlijks betalen over waardestijgingen op papier. Zij geven net als JA21 de voorkeur aan een vermogenswinstbelasting waarbij pas bij verkoop wordt afgerekend.

Verdeeldheid in de Eerste en Tweede Kamer

In hun eerdere Kamerbrief noemden de bewindslieden de aanpassing een “complex vraagstuk” vanwege de politieke verhoudingen. “Het kabinet constateert in zijn gesprekken met de Kamerfracties dat de steun voor aanpassingen aan box 3 en de dekking daarvan zeer uiteen liggen in het parlement”, schreven zij. Daardoor ontbrak een breed draagvlak voor een wijzigingsvoorstel.

Na het kritische advies van de Raad van State riepen de linkse oppositiepartijen PRO en Volt het kabinet op om direct te stoppen met het sleutelen aan het stelsel. Zij bestempelen het onder hoge tijdsdruk doorvoeren van de wijzigingen als onverantwoord en onuitvoerbaar, terwijl de Tweede Kamer op 12 november over het dossier stemt.

Juridische voorgeschiedenis en lopend rechtsherstel

De noodzaak voor een nieuw belastingstelsel vloeit voort uit het Kerstarrest van de Hoge Raad uit 2021. Daarin oordeelde de hoogste rechter dat het oude stelsel met fictieve rendementen in strijd kon zijn met het eigendomsrecht en het discriminatieverbod. In juni 2024 oordeelde de raad bovendien dat ook de Herstelwet soms onvoldoende rechtsherstel bood.

Voor die hersteloperatie reserveerden eerdere kabinetten 16,6 miljard euro, waarvan in 2024 ongeveer 10 miljard euro aan de staatsschuld is toegevoegd. Belastingplichtigen kunnen met het formulier Opgaaf Werkelijk Rendement aantonen dat hun echte rendement lager lag dan het forfait. Tot en met 19 augustus verwerkte de fiscus 537.800 formulieren inhoudelijk, wat leidde tot 969 miljoen euro aan teruggaven.

Begrotingsregels en het aangepaste Belastingplan

Hoewel de realisatiecijfers erop wijzen dat het rechtsherstel mogelijk goedkoper uitvalt dan de geraamde 1,56 miljoen verzoeken over de jaren 2017 tot en met 2024, mag een meevaller niet zomaar het nieuwe stelsel dekken. Begrotingsregels bepalen dat zulke meevallers naar de staatsschuld gaan, en een Kamermotie blokkeert de inzet ervan voor belastingkortingen voor vermogenden.

De knoop over het uitstel naar 2029 werd doorgehakt tijdens een extra ministerraad waarin het aangepaste Belastingplan formeel is vastgesteld. Premier Rob Jetten meldde na afloop dat het kabinet het pakket zonder voorafgaand akkoord met de oppositie naar de Tweede Kamer stuurt. Wel investeert de regering extra in koopkracht en veiligheid om brede parlementaire steun te verwerven.