Coalitietop zoekt doorbraak na mislukt weekendoverleg over Belastingplan: ‘Beide routes blokkeren’

Premier Rob Jetten zit sinds maandagochtend vroeg in Den Haag samen met zijn vicepremiers en de bewindslieden van Financiën om alsnog een meerderheid voor het Belastingplan te vinden. Na een vruchteloos weekend zonder akkoord met de oppositie wil de coalitietop de aangepaste begrotingsplannen nog altijd op dinsdag naar de Tweede Kamer sturen.

Van een politieke doorbraak is maandag echter nog geen sprake, omdat zowel een samenwerking over links als een akkoord over rechts op grote inhoudelijke bezwaren stuit. Vicepremiers Bart van den Brink namens het CDA en Dilan Yesilgöz namens de VVD zoeken samen met minister Eelco Heinen en staatssecretaris Martijn Eerenberg naar een werkbare uitweg.

Zware eisen van rechts blokkeren samenwerking

Een politieke route over rechts is bijzonder lastig geworden nadat de oppositiepartijen BBB, SGP en JA21 een gezamenlijk pakket met harde voorwaarden op tafel legden. In ruil voor hun steun aan de belastingplannen eisen deze drie fracties ingrijpende toezeggingen van de coalitie op het gebied van asiel, stikstof en medisch-ethische kwesties.

Vooral de stevige stikstofeisen van BBB roepen binnen het kabinet grote weerstand op bij coalitiepartners D66 en CDA, die een fundamentele koerswijziging op dat dossier afwijzen. Tegelijkertijd liggen de conservatieve wensen rond medisch-ethische thema’s uiterst gevoelig bij zowel de VVD als D66, nu de minister-president zelf via draagmoederschap een kind verwacht.

Eerdere afspraken en blokkade over links

Hoewel het kabinet officieel nog steeds mikt op een brede overeenstemming met partijen uit het politieke midden, links en rechts, sluit de VVD een belastingdeal met PRO en Volt uit. Die blokkade hangt direct samen met een concessie die de liberalen enkele weken geleden al deden om de onderhandelingen vlot te trekken.

De partij van Yesilgöz ging destijds akkoord met een handreiking richting PRO door de geplande bezuinigingen op de sociale zekerheid volledig te schrappen. Aan die tegemoetkoming verbond de VVD wel de harde voorwaarde dat het nieuwe stelsel voor de vermogensbelasting via een overeenkomst met rechtse partijen zou worden geregeld.

Vernietigend oordeel over nieuwe vermogensbelasting

Juist dat onderdeel van het pakket zorgt maandag voor extra hoofdbrekens door een negatief advies van de Raad van State over de hervorming van box 3. Het adviesorgaan bekritiseert de grote haast achter de wetswijziging, bestempelt de plannen als ‘onuitvoerbaar’ en ‘onverantwoord’ en adviseert het kabinet om de invoering twee jaar uit te stellen.

Premier Jetten verklaarde vrijdagmiddag na de ministerraad dat de regering een negatief oordeel van de adviseur ‘zwaar zou meewegen’ bij het definitieve besluit, een lijn die het CDA steunt. Binnen de VVD wordt twee jaar uitstel daarentegen afgewezen, zowel vanwege de politieke gevoeligheid als vanwege een kostenpost van zeker 5 miljard euro.

Twijfel bij constructieve oppositiepartijen groeit

De kritiek op de vermogensheffing heeft direct gevolgen voor de parlementaire rekensom die de coalitie eerder maakte voor de behandeling in de Tweede Kamer en de Eerste Kamer. Een alternatieve route was om het pakket eerst door de Tweede Kamer te loodsen met hulp van ChristenUnie, 50PLUS en Groep Markuszower van Gidi Markuszower.

Die optie staat op losse schroeven nu ChristenUnie en 50PLUS aangeven dat het kabinet niet langer vanzelfsprekend op hun voorstem kan rekenen. Beide fracties waren tot voor kort bereid om het pakket te steunen, maar stellen nu als voorwaarde dat eerst de plannen voor box 3 worden aangepast zodat ze daadwerkelijk uitvoerbaar zijn.

Spanning rond stikstofwet en politieke verhoudingen

Naast het fiscale dossier speelt het stikstofbeleid een directe rol bij de vraag of de coalitie überhaupt nog zaken kan doen met het rechtse blok. Stikstofminister Jaimi van Essen heeft beloofd om de eerste stikstofwet naar de Kamer te sturen, met daarin maatregelen voor de komende jaren over bufferzones, grondgebondenheid en de rekenkundige ondergrens.

Het is nog onzeker of dat stikstofpakket direct door de ministerraad gaat of dat de behandeling een week wordt doorgeschoven. Politiek verslaggever Leendert Beekman wijst erop dat de onderlinge sfeer in Den Haag inmiddels slecht is en omschrijft de regering door de opstapeling van problemen als een ‘stuurloos schip’.

Tijdsdruk loopt op richting Kamerdebat

Terwijl de coalitietop intern zoekt naar een doorbraak, staan er ook nieuwe gesprekken gepland tussen Jetten, Heinen, Eerenberg en de verschillende oppositieblokken. Voor elk van de drie blokken is minder dan een uur gereserveerd, nadat de kabinetsleiding tot laat vergaderde over het neerleggen van een eventueel laatste bod.

De beschikbare onderhandelingstijd wordt bovendien beperkt doordat er op zondag vanwege de christelijke partijen niet kan worden onderhandeld. Volgende week dinsdag debatteert de Tweede Kamer opnieuw over de belastingplannen, terwijl over een kleine twee weken de stemmingen plaatsvinden en het nog onduidelijk is welke wijzigingen het kabinet precies wil doorvoeren.