Kabinet zet publiekscampagne tegen grensoverschrijdend gedrag voort: ‘Uitkomsten naar vrouwenbeleid’

Het kabinet gaat door met de landelijke publiekscampagne tegen seksueel grensoverschrijdend gedrag en gebruikt recente onderzoeksresultaten bij het ontwikkelen van nieuw beleid tegen geweld jegens vrouwen. Dat maakte staatssecretaris Judith Tielen van Onderwijs en Emancipatie bekend op basis van een nieuwe impactmeting onder 2372 ondervraagden.

De uitgevoerde peiling hoort bij het Nationaal Actieprogramma Aanpak seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld (NAP). Volgens de bewindspersoon wijzen de verzamelde gegevens op een lichte verbetering bij het herkennen van ongewenste situaties, het ervaren urgentiegevoel en de manier waarop omstanders in de praktijk handelen.

Beleid tegen geweld en situatie op de werkvloer

Naast een grotere alertheid in het algemeen laten de onderzoeksgegevens volgens Tielen ook een lichte verbetering zien bij de ervaringen op de werkvloer. “We gaan daarom door met onder andere de effectieve publiekscampagne en geven de uitkomsten van de monitor mee in de ontwikkeling van het beleid voor de aanpak geweld tegen vrouwen”, schrijft Tielen.

De staatssecretaris beschouwt de resultaten uit de monitor als een bevestiging van de gekozen koers. “De cijfers laten zien dat er de afgelopen jaren een beweging richting meer bewustwording is begonnen. Dat is positief nieuws en sterkt ons in de overtuiging dat voortdurende aandacht en een aanpak jegens het voorkomen van seksueel grensoverschrijdend gedrag van waarde is”, stelt de staatssecretaris.

Opzet en vijf pijlers van het actieprogramma

Het meerjarige overheidsprogramma ging op 13 januari 2023 van start om ongewenst seksueel gedrag en seksueel geweld samen met maatschappelijke organisaties te voorkomen, tijdig te signaleren en adequaat op te volgen. Daarbij werken vier departementen samen: de ministeries van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Justitie en Veiligheid, en Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

De landelijke aanpak rust op vijf specifieke actielijnen. Die richten zich op gedeelde maatschappelijke normen, bijpassende wet- en regelgeving, goede interne organisatieprocessen, het herkennen van en reageren op overschrijdingen door burgers, en toegankelijke hulpverlening voor slachtoffers. Het overkoepelende doel is zowel het terugdringen van voorvallen als het beperken van de aangerichte schade.

Eerdere campagnes en hulpmiddelen voor werkenden

De publiekscampagne vanuit het actieprogramma voert het verbindende motto ‘Met elkaar trekken we de grens’ en stimuleert vooral het open gesprek tussen collega’s. In 2024 liepen al twee landelijke campagnegolven, van 19 maart tot en met 7 april en van 30 september tot en met 20 oktober, ondersteund door radiospots, online video’s en zes verschillende posters.

Op dat campagnemateriaal stonden herkenbare praktijksituaties centraal, zoals ongewenste aanrakingen na een bedrijfsfeest, opdringerige berichten over kleding of langdurig aanstaren door een manager. Daarnaast kregen leidinggevenden en teams toegang tot de zogenoemde KoersKaart, een praktisch hulpmiddel met bijbehorende bijsluiter om op een veilige manier groepsgesprekken over omgangsvormen op het werk te voeren.

Omvang van het probleem en kwetsbare groepen

De maatschappelijke aandacht voor het onderwerp nam sterk toe na onthullingen in het programma BOOS over misstanden bij The Voice of Holland. In april 2022 trad Mariëtte Hamer aan als onafhankelijk regeringscommissaris. Zij wees er in eerdere rapportages op dat één op de twee vrouwen en één op de vijf mannen ooit fysiek seksueel grensoverschrijdend gedrag meemaakt.

Onder jongeren liggen die aantallen nog hoger: uit eerdere cijfers uit 2022 bleek dat 52 procent van de vrouwen tussen 18 en 24 jaar in één jaar tijd grensoverschrijdend gedrag ervaarde, tegenover 15 procent van de jonge mannen. Ook mensen met een verstandelijke beperking, een lhbtiq+-achtergrond of een eerder trauma lopen aantoonbaar een verhoogd risico.

Cultuurverandering en drempels binnen organisaties

Om bedrijven structureel te ondersteunen, publiceerde het bureau van regeringscommissaris Hamer in maart 2024 de vernieuwde handreiking en online tool Cultuurverandering op de werkvloer. Waar eerdere richtlijnen vooral draaiden om het afhandelen van klachten, verlegde deze uitgave de nadruk naar preventie via een grondige risicoanalyse van de omgangscultuur, de organisatiestructuur en het ondersteunende meldsysteem.

Volgens die eerdere analyse van de regeringscommissaris ontstaan risico’s vooral bij grote machtsverschillen, sterke hiërarchie, één-op-één werksituaties en baanonzekerheid, zoals bij promovendi in de wetenschap of vrouwelijke gedetineerden. Zulke afhankelijkheidsrelaties verhogen de drempel om misstanden te melden aanzienlijk, zeker wanneer leidinggevenden onaantastbaar lijken of collega’s elkaar niet op ongepast gedrag durven aan te spreken.

Samenwerking in het onderwijs en bij gemeenten

Omdat cultuurverandering volgens het actieprogramma al bij de jeugd begint, ondertekenden ruim veertig organisaties eerder het Studentenpact voor een veilige studieomgeving. Het ministerie van Onderwijs ondersteunde daarnaast organisaties als Rutgers, GELIJKSPEL, Emancipator en de Alliantie Act4Respect om studenten te trainen, ouders te helpen bij seksuele opvoeding en ook jongens en mannen actief bij preventie te betrekken.

Op lokaal niveau kregen gemeenten ondersteuning via een speciaal Kwaliteitskompas met zeven bouwstenen om versnipperde projecten voor jongeren samen te brengen in duurzaam beleid. Tegelijkertijd waarschuwde Hamer in haar eerdere reflecties dat een stijgend aantal meldingen en aanhoudende wachtlijsten in de geestelijke gezondheidszorg en bij zedenzaken blijvende druk leggen op de slachtofferhulp.