Jaimi van Essen wil boerendoelen wettelijk vastleggen: ‘Meerderheid?’

Agrarische ondernemers en hun gezinnen moeten eindelijk weer vooruit kunnen met hun bedrijf en hun leven na tien jaar van bestuurlijke onzekerheid. Om die rust terug te brengen, wil minister Jaimi van Essen van Landbouw de toekomstige doelen voor de sector voor de lange termijn stevig in de wet vastleggen.

De D66-bewindsman reageert daarmee in Den Haag op de harde conclusies en aanbevelingen van de Nationale ombudsman over de positie van agrariërs. Van Essen koppelt de gewenste wettelijke verankering direct aan zijn recent gepresenteerde stikstofbeleid, waarin tevens nieuwe regels en vrijstellingen voor de sector en de natuur zijn opgenomen.

Oordeel van Reinier van Zutphen over tien jaar overheidsbeleid

Het voornemen van de minister volgt op een kritische beoordeling door Nationale ombudsman Reinier van Zutphen over het handelen van de Nederlandse overheid. Volgens Van Zutphen is het openbaar bestuur de afgelopen jaren onbetrouwbaar geweest tegenover de agrarische sector, waardoor ondernemers op het platteland langdurig in het ongewisse bleven.

De ombudsman kijkt daarbij terug op een periode van tien jaar waarin boeren niet wisten waar zij aan toe waren. Die voortdurende onduidelijkheid ontstond volgens hem “door wisselende regels, tegenstrijdig beleid en onduidelijke besluiten” vanuit de overheid, wat de bedrijfsvoering van agrarische ondernemingen in het afgelopen decennium heeft bemoeilijkt.

Instemming van de landbouwminister met de harde conclusies

Minister Van Essen laat weten dat hij zich kan vinden in de kritiek van Van Zutphen op de gang van zaken in de afgelopen jaren. De bewindsman weerspreekt het geschetste beeld van een onbetrouwbare overheid niet en sluit zich aan bij de analyse over het gebrek aan bestuurlijke richting.

In zijn reactie op de bevindingen wijst de D66-minister expliciet op de reeks beleidswijzigingen waarmee zowel de landbouw als de tuinbouw werd geconfronteerd. “Het klopt, net zoals de Ombudsman constateert dat boeren en tuinders al te lang te maken hebben met voorstellen die te vaak veranderen,” aldus Van Essen.

Oproep tot erkenning van gevolgen voor agrarische gezinnen

Naast het aanwijzen van de oorzaken in de regelgeving vraagt de Nationale ombudsman aandacht voor de menselijke en zakelijke impact van het gevoerde beleid. Van Zutphen stelt dat de overheid niet alleen naar nieuwe plannen moet kijken, maar eerst rekenschap moet geven van de fouten uit het afgelopen decennium.

Volgens de ombudsman moet de overheid nadrukkelijk “erkennen wat er is misgegaan en welke gevolgen dat heeft gehad voor boeren en hun gezinnen. Alleen dan kunnen boeren weer verder met hun bedrijf en hun leven”. Zonder die stap blijft de nasleep van het wisselvallige beleid voor de getroffen families bestaan.

Wettelijke verankering van doelen in het nieuwe stikstofbeleid

Om te voorkomen dat agrariërs opnieuw afhankelijk zijn van snel wisselende politieke keuzes, heeft Van Zutphen een concreet advies opgesteld voor het kabinet. Hij vindt dat de overheid de doelen voor boeren voor de lange termijn stevig in de wet moet vastleggen, zodat de kaders niet telkens verschuiven.

Minister Van Essen geeft aan dat hij deze aanbevelingen van de ombudsman ter harte neemt en in de praktijk wil brengen. De bewindsman zegt de bepleite wettelijke verankering van langetermijndoelen ook daadwerkelijk te willen realiseren met zijn recent gepresenteerde stikstofbeleid: “Agrarische ondernemers moeten weten waar ze aan toe zijn.”

Concrete maatregelen rond kwetsbare natuur en vergunningen

In die recent uitgewerkte stikstofplannen heeft de minister al verschillende specifieke voorstellen opgenomen die de regels voor de komende jaren moeten afbakenen. Zo stelt Van Essen voor om in de zones rond kwetsbare natuur strengere regels in te voeren om te zorgen voor minder stikstof op gevoelige natuurgebieden.

Boeren in die specifieke zones mogen volgens het voorstel op termijn maximaal 1,5 koe per hectare grond houden, al krijgen provincies de mogelijkheid om daarvan af te wijken met een eigen plan. Tegelijkertijd wil het kabinet kleine stikstofuitstoot voor bedrijven en woningbouwprojecten een half jaar eerder dan gepland, per 1 juli 2027, vergunningvrij maken.

Politieke verhoudingen in Den Haag rond de stikstofplannen

Voor het daadwerkelijk in de wet vastleggen van de langetermijndoelen en de bijbehorende stikstofmaatregelen is de minister afhankelijk van politieke steun in het parlement. Vanuit de linkse oppositie heeft landbouwwoordvoerder Laura Bromet op Bluesky laten weten dat haar partij PRO achter de nader uitgewerkte stikstofplannen van Van Essen blijft staan.

De beoordeling van de stikstofvoorstellen loopt in het parlement tegelijk met de bredere onderhandelingen over het aangepaste belastingplan van het kabinet. Tweede Kamerlid Gidi Markuszower vindt het naar eigen zeggen “moeilijk argumenten te bedenken” om daar tegen te stemmen en stelt: “Volgens mij is er heel veel pijn weggehaald.”

Bij andere partijen klinkt echter nog voorbehoud over het bredere kabinetsbeleid en het stikstofdossier. Zo stelt JA21-partijleider Joost Eerdmans bij de beoordeling van het belastingplan dat hij plannen voor ondernemers mist en de eisen van hem en bondgenoten BBB en SGP op thema’s zoals stikstof nog niet terugziet: “Daar moet op bewogen worden.”