Jonge boeren en LTO hekelen aangepast stikstofpakket: ‘Blijft een keihard pakket met grote impact’

Agrarische belangenorganisaties reageren zeer kritisch op het aangepaste stikstofpakket dat landbouwminister Van Essen op 3 november 2026 naar de Tweede Kamer heeft gestuurd. Het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt (NAJK) en land- en tuinbouworganisatie LTO zien weliswaar verbeteringen, maar stellen dat de onzekerheid voor boeren op het erf niet is weggenomen.

Voorzitter Gerben Boom van de jongerenorganisatie waarschuwt voor de gevolgen van de kabinetsplannen voor een nieuwe generatie agrarische ondernemers. “Het blijft een keihard pakket met grote impact op jonge boeren. Het kabinet moet nu laten zien dat de toezeggingen ook daadwerkelijk worden waargemaakt”, verklaart Boom in een reactie op de Kamerbrieven.

Zorgen van jonge boeren over werkbare plannen na hoofdlijnenbrief

Volgens de voorzitter van de agrarische jongeren is een zorgvuldige vervolgstap noodzakelijk om aan de eisen van zijn achterban te voldoen. “Jonge boeren en tuinders hebben niets aan plannen waar ze op het erf niet mee uit de voeten kunnen”, stelt Boom. De organisatie benadrukt dat verdere uitwerking van de fundamentele punten cruciaal blijft.

Ook LTO-voorzitter Ger Koopmans plaatst stevige kanttekeningen bij het herziene beleid, dat volgt op maandenlange moeizame gesprekken sinds de eerdere hoofdlijnenbrief van 26 juni. Volgens Koopmans is het pakket op belangrijke onderdelen “minder slecht, maar nog lang niet goed genoeg”. Zonder duidelijke zekerheid ontbreekt volgens de belangenbehartiger het benodigde toekomstperspectief voor landbouwbedrijven.

Vervroegde verhoging van rekenkundige ondergrens en vergunningverlening

Een concreet onderdeel uit de brieven is het voornemen van het kabinet om de zogeheten rekenkundige ondergrens (RKO) te verhogen. Hierdoor hoeven projecten met een kleine stikstofuitstoot een half jaar eerder dan oorspronkelijk gepland geen vergunning meer aan te vragen. Volgens LTO wordt de beoogde invoering van deze grens vervroegd naar 1 juli 2027.

Over die aanpassing is de landbouworganisatie positiever gestemd, al moeten provincies de zogeheten additionaliteit als randvoorwaarde voor vergunningverlening versneld in 2027 onderbouwen. “Het is minder slecht dan in het hoofdlijnenakkoord werd geschetst, maar tegelijkertijd moet er nog veel worden uitgewerkt”, aldus LTO. Voor PAS-melders en andere agrariërs zonder zekere vergunning ontbreekt nog een sluitend tijdpad.

Aanpassingen in grondgebondenheid en regels voor agrarische zonering

In de plannen zijn daarnaast wijzigingen doorgevoerd rondom grondgebondenheid, financiële ondersteuning en bedrijfsemissienormen voor vloeren, veldemissies en investeringsregelingen. Zo vervalt volgens LTO de eis van 85 procent voor gras of rustgewassen op zand- en lössgronden. Het kabinet gaat alsnog onderzoeken of grondgebondenheid via doelsturing kan worden ingevuld in plaats van via een regionale krimpopgave.

Rond kwetsbare natuur krijgen provincies meer tijd voor gebiedsprocessen via zogeheten omwisselbeslissingen. Wel bevatten de Kamerbrieven zware concept-instructieregels, waaronder een grens van 1,5 grootvee-eenheid per hectare voor het totale grondgebied binnen een zone. Omdat die conceptregels doorrekenbaar zijn, verdwijnt volgens Koopmans het risico van een generieke korting voor de gehele landbouwsector van tafel.

Uitstel voor gebieden en ontbrekend overzicht van stikstofreductie

De bekendmaking van gebieden die buiten de zonering vallen omdat zij niet stikstofgevoelig zijn of al onder de kritische depositiewaarde zitten, is door het kabinet uitgesteld tot december. De regionale afdelingen LTO Noord, ZLTO en LLTB willen die begrenzing met lokaal precisiewerk zo klein mogelijk houden, zonder Haagse middelvoorschriften voor individuele boerenbedrijven.

Daarnaast noemt LTO het “onacceptabel” dat er nog altijd geen landelijk dashboard beschikbaar is dat de totale opgave en de gerealiseerde reductie sinds 2019 per sector, provincie en Natura 2000-gebied toont. “Doordat deze randvoorwaarde nog niet is ingevuld, weten boeren nog steeds niet hoeveel stikstofuitstoot zij waar moeten reduceren”, stelt de organisatie.

Wederkerigheid bij verduurzaming en harde voorwaarden voor doelen in 2035

Zolang dit numerieke overzicht ontbreekt, weigert LTO in te stemmen met de voorgestelde normeringen, ondanks de toezegging van het kabinet om het meetsysteem met prioriteit te ontwikkelen. Koopmans wijst hierbij tevens op het principe van wederkerigheid: agrariërs die hun bedrijfsvoering willen verduurzamen, moeten daarvoor eerst tijdig de juridische en praktische mogelijkheden aangereikt krijgen.

De landbouwvoorman haalt daarbij een passage uit de Kamerbrief aan waarin staat dat een boer niet aan het onmogelijke is gehouden. Voor LTO is die voorwaarde niet-onderhandelbaar. Als de overheid niet tijdig zorgt voor vergunningverlening, financiële steun en instrumenten uit het Trappetje van Remkes, kunnen boeren volgens Koopmans niet worden gehouden aan de doelen voor 2035.

Politiek vervolg in Tweede en Eerste Kamer over stikstofwetgeving

De gesprekken die de afgelopen maanden plaatsvonden, waren volgens LTO geen onderhandelingen en betekenende geen draagvlak voor alle gemaakte beleidskeuzes. “We hebben niet met de plannen ingestemd en we zijn niet van tafel gelopen. We doen er alles aan om de plannen te blijven verbeteren”, licht Koopmans de positie van zijn organisatie toe.

Voor het vervolgtraject kondigt de belangenorganisatie “pittige” en “intensieve” gesprekken aan met zowel het kabinet als het parlement. LTO richt de blik voor de komende behandeling van de stikstofbrieven en het bijbehorende wetsvoorstel nu eerst op de Tweede Kamer en de Eerste Kamer, met als doel om verdere aanpassingen in de wetgeving af te dwingen.