D66-Kamerlid Van der Werf hekelt term familiedrama bij femicide: ‘Overleg met mediasector’

D66-Kamerlid Hanneke van der Werf wil dat er in de Nederlandse journalistiek een einde komt aan verhullend taalgebruik zoals familiedrama, partnerdoding of crime passionnel wanneer een vrouw met geweld om het leven wordt gebracht. Samen met vijf andere politieke partijen vraagt zij het kabinet om met mediaorganisaties te praten over een vrijwillige richtlijn voor de verslaggeving over femicide.

De oproep staat in schriftelijke vragen die op 3 november zijn ingediend bij minister Rianne Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de bewindspersoon van Justitie en Veiligheid. Volgens de initiatiefnemers blijft het structurele patroon van bedreiging, controle en geweld achter vrouwenmoord te vaak onzichtbaar doordat redacties zaken als op zichzelf staande incidenten presenteren.

Samenwerking van links tot rechts in de Tweede Kamer

Naast Van der Werf zetten ook Songül Mutluer (PRO), Sarah Dobbe (SP), Femke Wiersma (BBB), Bente Becker (VVD) en Ingrid Coenradie (JA21) hun handtekening onder het verzoek. Dat politica’s van uiteenlopende politieke stromingen hierin gezamenlijk optrekken, beschouwt het D66-Kamerlid als een bemoedigend teken. “Je ziet dat heel veel mensen het erover eens zijn dat vrouwen beter moeten worden beschermd tegen geweld.”

De brede coalitie in de Tweede Kamer bouwt voort op een eerdere gezamenlijke actie in september. Destijds sloegen vrouwelijke parlementsleden van de SP tot de BBB eveneens de handen ineen rondom de veiligheid van vrouwen. Zij pleitten toen met een ruime Kamermeerderheid voor een verbod op door kunstmatige intelligentie gegenereerde naaktbeelden om het bewustzijn over deepfakes te vergroten.

Kritiek op verhullende termen en schuldvraag

Hoewel de aandacht voor vrouwenmoord in Nederland toeneemt, schiet de woordkeuze volgens de zes fracties nog regelmatig tekort. “Het is bijvoorbeeld belangrijk om het te hebben over taalgebruik. Dat je zo duidelijk mogelijk bent over wie het slachtoffer is en wie de dader. Duidingen als familiedrama doen geen recht aan wat zich in een relatie achter de voordeur afspeelt”, stelt Van der Werf.

Daarnaast moeten journalisten volgens haar stoppen met formuleringen die de schuld impliciet bij de gedode vrouw leggen. “Gendergerelateerd geweld moet niet worden gepresenteerd als een op zichzelf staand incident”, benadrukt de politica. De regering kan redacties vanwege de persvrijheid niets verplichten, maar de partijen willen wel dat de minister het gesprek opstart zodat journalisten zelf afspraken opstellen.

Werkbezoek aan Spanje en de moord op Ana Orantes

Het Kamerbrede voorstel volgt op een werkbezoek dat Van der Werf vorige maand met collega-parlementariërs bracht aan Spanje, waar de overheid al sinds 2004 gericht beleid voert tegen gendergeweld. “In Spanje wordt op veel verschillende domeinen actief gewerkt aan de bestrijding van femicide”, legt zij uit. “En de media pakken daar een actieve rol in, vooral bij de bewustwording rond het onderwerp.”

De Spaanse ommekeer begon na de zaak rond Ana Orantes, die veertig jaar lang door haar echtgenoot José Parejo werd mishandeld zonder dat de politie ingreep. Na haar scheiding in 1996 vertelde zij op 4 december 1997 op televisie over het geweld, waarna haar ex-man haar nog geen twee weken later vermoordde. Onder de socialistische premier Zapatero volgde in 2004 wetgeving tegen gendergerelateerd geweld.

Werkwijze van Spaanse journalisten en nationale cijfers

Spanje kent geen dwingende staatsrichtlijn voor de pers, maar benoemt de verantwoordelijkheid van media wel in twee wetten. Op basis daarvan ontwikkelden redacties eigen regels, vertelt de gespecialiseerde journaliste Laura De Grado Alonso van het Spaanse persbureau EFE. “Dit was een ingrijpende gebeurtenis omdat de zaak enorme media-aandacht kreeg. Tot dan werd geweld tegen vrouwen vaak beschouwd als een privéaangelegenheid, een familiekwestie of simpelweg het probleem van een individu. Maar deze zaak veranderde alles.”

Bij EFE liggen de afspraken over verslaggeving inmiddels vast op papier. “Ten eerste presenteren we gendergerelateerd geweld nooit als een op zichzelf staand incident of een conflict tussen twee individuen. We lichten in de berichtgeving de brede context van genderongelijkheid en geweld tegen vrouwen toe. Om zo duidelijk te maken dat het om een maatschappelijk probleem gaat”, aldus De Grado.

Expliciete benoeming en registratie van slachtoffers

Die benadering leidde bij Spaanse redacties tot scherpere keuzes in de tekst, waarbij elk slachtoffer een gezicht krijgt en schuldtoeschrijving aan de vrouw wordt vermeden. “Als sprake is van femicide dan benoemen wij dat expliciet. Waar mogelijk vermijden we verhullende termen als overleden”, zegt De Grado. Ook schrijven Spaanse journalisten vaker over gendergerelateerd geweld voordat er een dodelijk slachtoffer valt.

Verder houdt Spanje de landelijke cijfers al sinds 2003 centraal bij en maakt het land sinds 2022 onderscheid tussen verschillende soorten moorden, terwijl Nederland zo’n registratie niet kent. De Grado noemt die statistieken essentieel voor de verslaggeving: “We benoemen altijd hoeveel vrouwen er dat jaar zijn vermoord en hoeveel sinds het begin van de telling in 2003”.

Reactie vanuit de journalistiek op eufemismen

Vanuit de Nederlandse journalistiek reageert adjunct-hoofdredacteur Annieke Kranenberg van de Volkskrant op de politieke oproep voor zorgvuldigere verslaggeving. Zij geeft aan dat haar redactie al veel aandacht besteedt aan vrouwenmoord en aan intieme terreur, het verschijnsel dat in veel gevallen als voorbode voor het fatale geweld fungeert. “Daarnaast zijn we al veel langer alert op eufemistische begrippen als familiedrama en gezinsdrama.”

De zes Kamerfracties willen dat in een toekomstig overleg met de mediasector ook gekeken wordt naar praktische toevoegingen onder nieuwsartikelen. Van der Werf denkt daarbij aan extra context via een vaste doorverwijzing naar informatie en hulplijnen voor slachtoffers en betrokkenen, vergelijkbaar met de bestaande vermelding van 113 Zelfmoordpreventie bij berichten over suïcide.

Wachten op kabinetsreactie over vrijwillige mediacode

Het kabinet heeft nog niet gereageerd op de ingediende vragen van D66, PRO, SP, BBB, VVD en JA21. Er ligt op dit moment dan ook nog geen besluit over het opstarten van gesprekken of het daadwerkelijk invoeren van een vrijwillige mediacode. Ook moet nog blijken in hoeverre Nederlandse mediaorganisaties bereid zijn om gezamenlijk dergelijke journalistieke kaders vast te leggen.

Initiatiefnemer Van der Werf benadrukt dat de parlementsleden met hun oproep vooral de maatschappelijke alertheid rondom geweld tegen vrouwen willen vergroten. Zij ziet het Kamerbrede verzoek aan de bewindslieden als een belangrijk beginpunt voor verdere bewustwording. “Hopelijk kan de samenleving zich zo bewuster worden van de rode vlaggen vooraf. En dat mensen sneller de signalen herkennen.”