Nederland riskeert Europees strafbankje bij afwijzing belastingplan: ‘Bijna 2,5 miljard euro op het spel’

Nederland dreigt onder extra Europees toezicht te komen staan wanneer het belastingplan in de Tweede Kamer wordt afgeschoten. Bij een volledige verwerping van de fiscale voorstellen zakt het begrotingstekort door de grens van 3 procent van het bruto binnenlands product. Daarmee komt het zogeheten Europese strafbankje direct in zicht voor de schatkist.

De oorzaak van deze dreigende overschrijding is een financieel gat van bijna 2,5 miljard euro aan belastinginkomsten dat het kabinet komend jaar misloopt als de oppositie het pakket wegstemt. Het ministerie van Financiën heeft de berekeningen over deze mogelijke budgettaire schade en de gevolgen voor de Nederlandse begroting inmiddels bevestigd.

Overschrijding van de Europese begrotingsnorm

Als de Tweede Kamer het volledige fiscale pakket daadwerkelijk wegstemt, loopt het Nederlandse begrotingstekort komend jaar op tot 3,1 procent van het bruto binnenlands product. Daarmee overschrijdt de rijksbegroting de Europese norm die een tekort van maximaal 3 procent toestaat. Dat verschil van een tiende procentpunt heeft direct formele gevolgen in Brussel.

Door die grensoverschrijding kan Nederland onder verscherpt begrotingstoezicht van de Europese Unie komen te staan. In dat scenario belandt het land op het Europese strafbankje, een positie waarin onder meer Frankrijk en Italië zich al bevinden. Voor het kabinet vormt het behoud van de geplande belastinginkomsten daarom een belangrijke voorwaarde.

Verhogingen en tegemoetkomingen in het belastingplan

Het voorliggende belastingplan bevat miljarden euro’s aan verhogingen van de inkomstenbelasting. Deze extra opbrengsten zijn in de begroting van het kabinet ingeboekt om de staatskas komend jaar van voldoende middelen te voorzien. Wanneer een Kamermeerderheid tegen het voorstel stemt, vallen deze geplande miljardeninkomsten voor de schatkist in één klap weg.

Naast die lastenverzwaringen zitten er in hetzelfde pakket ook specifieke financiële tegemoetkomingen voor burgers en automobilisten. Zo regelt het voorstel de verlengde verlaging van de benzine- en dieselaccijns voor het komende jaar. Daarnaast maakt een hogere onbelaste reiskostenvergoeding onderdeel uit van de fiscale wetgeving die nu ter stemming voorligt.

Koppeling van lasten en verlichting in één pakket

Doordat de belastingverhogingen en de lastenverlichtingen in één gezamenlijk belastingplan zijn ondergebracht, heeft een afwijzing gevolgen voor beide kanten van het pakket. De lagere heffingen aan de pomp voor benzine en diesel en de ruimere belastingvrije vergoeding voor reiskosten zijn wetgevingstechnisch verbonden met de voorgestelde tariefsverhogingen in de inkomstenbelasting.

Voor minister Eelco Heinen van Financiën betekent het wegstemmen van het totale plan dat er per saldo een gat van bijna 2,5 miljard euro op zijn begroting ontstaat. De wegvallende opbrengsten uit de inkomstenbelasting wegen voor de schatkist immers zwaarder dan het schrappen van de accijnsverlaging en de hogere reiskostenvergoeding.

Oppositie en politieke druk rond de begroting

De positie van de oppositie in de Tweede Kamer is bepalend voor het lot van het fiscale pakket en de dreigende overschrijding van het begrotingstekort. Zonder voldoende parlementaire steun wordt het belastingplan afgeschoten, waarna de negatieve gevolgen voor het begrotingssaldo en de dreiging van Europees toezicht voor Nederland actueel worden.

Een oud-minister waarschuwt in verband met het dreigende miljardengat bij het afschieten van het belastingplan dat het land onregeerbaar wordt. Het kabinet staat ondertussen voor de opgave om in het parlement een meerderheid te vinden voor de financiële plannen, zodat het tekort binnen de Europese kaders van 3 procent blijft.

Dreigende korting op Europese subsidies

De spanning rond het belastingplan speelt terwijl minister Heinen op een ander dossier al moest ingrijpen om een begrotingsgat door misgelopen Europese middelen te voorkomen. In Brussel stond ruim 5 miljard euro aan subsidies voor Nederland klaar, maar het land dreigde tegen een forse financiële korting aan te lopen.

Om aanspraak te kunnen maken op dat Europese geld moest Nederland diverse hervormingen doorvoeren. Meerdere van die afgesproken maatregelen dreigden echter niet of niet op tijd te worden uitgevoerd, waardoor al langere tijd een korting van maximaal 600 miljoen euro per niet doorgevoerde maatregel boven de markt hing.

De dreigende korting op het Europese geld heeft specifiek betrekking op uitkeringen uit het Europese coronaherstelfonds. Nederland dreigde tot een derde van de toegezegde miljarden en een miljard aan Europese middelen mis te lopen. Dat kwam onder meer door strenge voorwaarden en regels die Nederland eerder zelf had voorgesteld, en doordat diverse benodigde wetten niet op tijd gereed dreigden te zijn.

Vervangende plannen voor de arbeidsmarkt

Om dat dreigende verlies aan Europese subsidies af te wenden, kwam de bewindsman van het ministerie van Financiën met enkele vervangende plannen. Deze alternatieve maatregelen richten zich vooral op hervormingen op het gebied van de arbeidsmarkt en op de aanpak van schijnzelfstandigheid, om zo de Brusselse miljarden alsnog veilig te stellen.

Terwijl die vervangende voorstellen moeten voorkomen dat Nederland honderden miljoenen euro’s aan Europese subsidies misloopt, ligt de beslissing over de nationale belastinginkomsten bij het parlement. Pas bij de stemming in de Tweede Kamer wordt duidelijk of het belastingplan overeind blijft en of Nederland onder de grens van 3,1 procent tekort blijft.