Miljoenennota belandt direct op de onderhandelingstafel: ‘Vrijwel een openingsbod’

De inkt van de Miljoenennota is nauwelijks droog, of de politieke strijd erover barst al los. Minister van Financiën Eelco Heinen biedt het begrotingsdocument op Prinsjesdag aan de Tweede Kamer aan, terwijl het kabinet geen parlementaire meerderheid heeft voor de plannen. Dat maakt de begroting volgens politieke verslaggever Sophia van Lil, die de situatie voor BNR analyseert, al bij voorbaat tot een startpunt voor nieuwe onderhandelingen met de oppositie, in plaats van een definitief regeringsvoorstel.

Begroting zonder draagvlak

De bijzondere situatie dit jaar is dat het kabinet zijn eigen plannen niet door de Kamer kan loodsen zonder steun van buiten de coalitie. Daardoor verschuift de functie van de Miljoenennota fundamenteel. Wat normaal een uitwerking is van coalitieafspraken, geldt nu als vertrekpunt van een breder politiek debat. Oppositiepartijen weten dat zij aan zet zijn, en dat geeft hen aanzienlijke onderhandelingsmacht. De begroting is daarmee, zoals BNR het omschrijft, in de eerste plaats ‘een openingsbod’.

De politieke context is bovendien ongemakkelijk voor het kabinet. Grote en gevoelige dossiers, waaronder het stelsel rond box 3, worden naar verwachting niet nu beslecht. Volgens BNR schuift het kabinet die vraagstukken door naar de Voorjaarsnota, wanneer er wellicht meer politieke ruimte bestaat om knopen door te hakken. Dat patroon van doorschuiven stuit al langer op kritiek, omdat het de onzekerheid voor burgers en bedrijven vergroot in plaats van kleiner te maken.

Troonrede blijft vaag, koopkracht daalt licht

Ook de troonrede belooft weinig houvast te bieden. Van Lil verwacht dat die weinig concreets zal bevatten, mede omdat de politieke ruimte voor heldere toezeggingen ontbreekt. Wie duidelijke beloften zoekt over de toekomst van Nederland, zal die woensdag vermoedelijk niet vinden in de woorden van de troon. Dat benadrukt hoe precair de bestuurlijke situatie momenteel is.

Ondertussen belooft de koopkracht van Nederlanders er volgend jaar niet op vooruit te gaan. Het kabinet heeft 1,5 miljard euro uitgetrokken om de koopkracht te repareren, maar dat bedrag blijkt onvoldoende. Ondanks deze investering gaat de koopkracht per saldo licht achteruit, aldus de analyse van BNR. Voor huishoudens die al onder druk staan door hoge prijzen, is dat een hard signaal. Het kabinet kan bovendien niet rekenen op Kamerbrede steun om aanvullende maatregelen door te voeren.

Het vertrouwde koffertje als symbool

Terwijl de politieke inhoud onzeker is, blijft de Prinsjesdag-traditie zichzelf trouw. Eelco Heinen stapt net als zijn voorgangers met het iconische lichtbeige koffertje op weg naar de Tweede Kamer. Dat koffertje, geïnspireerd op een Brits gebruik, past de Miljoenennota al lang niet meer fysiek. Toch gaat het om de symboliek, schrijft de Volkskrant: het koffertje vertegenwoordigt de overdracht van de staatsbegroting en de continuïteit van het parlementaire systeem, ook in turbulente politieke tijden.

Die symboliek staat dit jaar in schril contrast met de inhoud. Terwijl het ritueel zorgvuldig wordt bewaard, staat de inhoudelijke autoriteit van de begroting juist ter discussie. Een kabinet dat zijn eigen plannen niet kan verdedigen met een meerderheid in de Kamer, opent een begrotingsseizoen vol onzekerheid en politiek gemaneuvreer.

Bruiloft Trump Jr. en Russische oligarch zorgen voor opschudding

Naast het binnenlandse nieuws trekt ook een internationale kwestie de aandacht. Volgens BNR-correspondent David Hammelburg heeft de Russische oligarch Umar Kremlev een groot deel van de festiviteiten rond de bruiloft van Donald Trump Jr. bekostigd. De feestelijkheden zouden plaatsvinden op een privé-eiland. Kremlev staat bekend als iemand met nauwe banden met president Poetin en zou verbonden zijn aan de International Boxing Association, een organisatie die gefinancierd wordt door Gazprom.

De financiële vrijgevigheid van Kremlev richting de familie van de Amerikaanse president roept vragen op, aldus Hammelburg. Het gaat daarbij om de beeldvorming, de mogelijke invloed op de Amerikaanse politiek en het risico dat Kremlev op een later moment iets van een regering-Trump terugverwacht. Concrete bewijzen voor politieke beïnvloeding zijn er niet, maar de schijn van ongewenste verwevenheid is op zichzelf al beladen, zeker gezien de gespannen verhoudingen tussen de Verenigde Staten en Rusland.

Europa pakt pakjesdumping aan via nieuwe douanewet

Het Europees Parlement heeft daarnaast ingestemd met nieuwe douanewetgeving die de stroom van miljarden pakketjes vanuit landen buiten de EU moet beteugelen. Platforms zoals Temu en AliExpress worden onder de nieuwe regels zelf aansprakelijk voor de veiligheid van de producten die zij via hun platformen aanbieden. Dat is een significante verschuiving, omdat de verantwoordelijkheid nu bij de platforms ligt in plaats van bij de douane of de individuele koper.

Europarlementariër Dirk Gotink van NSC legt uit hoe de aanpak werkt. Naast de aansprakelijkheidsregel komen er een extra verwerkingsheffing, een centrale datahub en risicogestuurde controles om onveilige of illegale goederen eerder te onderscheppen. Bovendien zou reguliere bulkhandel juist makkelijker door de Europese douane kunnen, omdat de controles gerichter worden ingezet op risicovolle zendingen in plaats van willekeurig te worden verspreid.

Begrotingsdebat bepaalt de komende maanden

Terug naar Den Haag: de komende weken worden cruciaal. Het begrotingsdebat in de Tweede Kamer begint direct na Prinsjesdag en de uitkomst is moeilijk te voorspellen. Het kabinet zal oppositiepartijen moeten verleiden of compromissen sluiten om voldoende steun te vergaren voor de plannen van Heinen. Of die steun er komt, en tegen welke prijs, wordt de bepalende politieke vraag van het najaar. De Miljoenennota is gepresenteerd; nu begint het echte werk.