Kabinet investeert in werkbegeleiding voor 75.000 nieuwkomers: ‘Beste manier om te integreren’

Het kabinet zet extra financiële middelen in om zijn doelstelling van 75.000 werkende nieuwkomers binnen vier jaar te behalen. Om bewoners van asielzoekerscentra sneller richting de arbeidsmarkt of vrijwilligerswerk te begeleiden, stelt het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid jaarlijks een bedrag van 5 miljoen euro extra beschikbaar voor ondersteuning op locatie.

Met die structurele investering openen dit jaar nog twaalf opvanglocaties een zogenoemde Meedoenbalie, zo maakt VVD-minister Thierry Aartsen van Participatie bekend. Door deze toevoeging groeit het landelijke netwerk naar in totaal vijftig vestigingen waar asielzoekers direct terechtkunnen voor praktische informatie over onder meer betaalde banen, vrijwilligersprojecten en het volgen van taallessen.

Achterblijvende arbeidsparticipatie in tijden van personeelstekort

De uitbreiding van het aantal hulploketten sluit aan bij een breder pakket dat Aartsen eerder aan de Tweede Kamer presenteerde. Het kabinet wil een doorbraak forceren, omdat te veel statushouders en kansrijke asielzoekers langs de zijlijn staan terwijl werkgevers in tekortsectoren zoals de bouw en de zorg om extra personeel vragen.

Cijfers van het ministerie laten zien dat de arbeidsparticipatie van mensen met een verblijfsvergunning al jaren achterblijft bij de rest van de beroepsbevolking. Van de groep die in 2021 een status kreeg, had na twee jaar slechts 21 procent betaald werk; na meerdere jaren stijgt dat naar 57 procent, tegenover 81 procent gemiddeld.

Kortere wachttijd en afschaffing van de wekeneis

Om bewoners al tijdens de opvangfase sneller te laten participeren, past de regering ook de toegang tot de arbeidsmarkt aan. Asielzoekers mogen nu na zes maanden werken als hun werkgever een tewerkstellingsvergunning aanvraagt, maar het kabinet wil die wachttijd via een Algemene Maatregel van Bestuur halveren naar drie maanden voor kansrijke aanvragers.

Voor mensen uit onder meer veilige landen met een lage kans op een verblijfsvergunning worden de regels juist aangescherpt, waardoor zij tijdens hun procedure helemaal niet meer mogen werken. Deze splitsing sluit aan bij het Europese asiel- en migratiepact, waarin is vastgelegd dat kansarme asielaanvragen versneld worden afgehandeld voor snellere duidelijkheid.

Groeiend aantal vergunningen bij het UWV

Daarnaast schrapt het kabinet definitief de voorwaarde dat asielzoekers maximaal 24 weken per jaar mogen werken. Nadat de rechter deze beperkende maatregel eind 2023 al ongeldig verklaarde, paste uitkeringsinstantie UWV de grens in de praktijk niet meer toe en kregen nieuwkomers na een halfjaar het recht om het hele jaar te werken.

Sinds het wegvallen van die wekeneis maken bedrijven veel vaker gebruik van de mogelijkheid om asielzoekers in dienst te nemen. Hoewel de verplichte vergunningsaanvraag voor werkgevers overeind blijft, nam het aantal aangevraagde tewerkstellingsvergunningen toe van ongeveer zeshonderd in het jaar 2022 naar ruim dertigduizend aanvragen in 2025.

Obstakels rond taal, verhuizingen en buitenlandse diploma’s

Toch lopen nieuwkomers en bedrijven in de praktijk nog tegen hardnekkige drempels aan. De Algemene Rekenkamer concludeerde eerder dit jaar dat lange procedures, een tekort aan taaldocenten en de lastige combinatie van taallessen met betaald werk de uitstroom naar een baan remmen, terwijl veel werkgevers hoge taaleisen stellen of fulltime inzet vragen.

Bovendien verblijven nieuwkomers soms tot drie jaar in de asielopvang en verhuizen zij in de eerste jaren regelmatig voordat ze zich in een gemeente vestigen. Daarom wil de minister het inburgeringstraject zo inrichten dat mensen vier dagen per week kunnen werken en dat buitenlandse diploma’s of werkervaring via leerbanen sneller worden erkend.

Ervaring uit de zorgpraktijk en focus op vrouwen

Hoe die versnelde erkenning uitpakt, blijkt bij de Syrische statushouders zoals Jamila, die in haar geboorteland twintig jaar als verpleegkundige werkte. Omdat haar buitenlandse papieren in Nederland niet geldig waren en de taal een drempel vormde, rondde zij in acht maanden een tweejarige mbo-studie af om in een Rotterdams woonzorgcentrum te werken.

Zij combineert die baan met de zorg voor vijf kinderen en geeft aan dat zij anders vrijwilligerswerk had gezocht. Aartsen start daarnaast een specifiek traject in tien gemeenten voor vrouwelijke nieuwkomers, omdat nu slechts een op de vijf vrouwen met een verblijfsstatus werkt door ontbrekende werkervaring en de combinatie met zorgtaken.

Visie van de minister en verdere uitbreiding

Volgens de bewindsman is vroege begeleiding in de opvang noodzakelijk om maatschappelijke stilstand te voorkomen. “We hebben deze mensen te lang aan de kant laten staan”, zegt Aartsen over het nieuwe beleid. “Dat kunnen we ons als samenleving niet veroorloven. Werk is de beste manier om te integreren.”

Op de werkvloer leren mensen volgens hem direct de taal en raken zij gewend aan de Nederlandse samenleving. Volgend jaar breidt het kabinet het aantal Meedoenbalies verder uit naar het overgrote deel van de opvanglocaties, terwijl Aartsen met werkgevers- en brancheorganisaties in gesprek gaat over extra startbanen en taalonderwijs op de werkvloer.