Eerdmans, Stoffer en Vermeer stellen harde voorwaarden aan kabinet-Jetten: ‘Route over rechts’

Partijleiders Joost Eerdmans (JA21), Chris Stoffer (SGP) en Henk Vermeer (BoerBurgerBeweging, BBB) plaatsen het minderheidskabinet van premier Rob Jetten voor een nieuw politiek blok. In een gezamenlijke brief bieden de drie fractievoorzitters de coalitie een zogeheten route over rechts aan voor een meerderheid in zowel de Tweede als de Eerste Kamer.

In ruil voor hun steun aan het Belastingplan en de begrotingen voor 2027 eisen zij substantiële aanpassingen van de coalitiekoers. De drie partijen spreken af elkaar vast te houden op de dossiers migratie, stikstof, medische ethiek en belastingen. Daarmee voeren zij de druk op de coalitie van D66, VVD en CDA op.

Samenwerking na eerdere verkenningen in augustus

Het gezamenlijke optreden bouwt voort op eerdere contacten tussen een deel van de rechtse oppositie. Halverwege augustus gingen vertegenwoordigers van JA21 en de SGP al op eigen verzoek samen langs bij minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) voor begrotingsoverleg. SGP-Tweede Kamerlid André Flach omschreef die samenwerking destijds als een bondje.

Volgens Flach werkten beide fracties het voorgaande halfjaar al regelmatig samen rond gedeelde wensen zoals een kleinere overheid, het ontzien van het bedrijfsleven en het voorkomen van lastenverhogingen. Toch leverden JA21 en de SGP samen nog onvoldoende zetels in de Eerste Kamer voor een volwaardige meerderheid, waardoor uitbreiding noodzakelijk bleef.

Sleutelrol voor BBB in de Eerste Kamer

Door de aansluiting van de BBB verandert die rekenkundige situatie in de senaat. De partij van Vermeer beschikt over elf zetels in de Eerste Kamer en is daardoor onmisbaar voor een rechtse meerderheid. Eerder in augustus klaagde Vermeer nog dat het kabinet weinig interesse toonde en hem aanvankelijk buiten de begrotingsgesprekken hield.

Destijds vermoedde Vermeer dat het kabinet voorsorteerde op een akkoord met oppositiepartij Pro, die eveneens groot is in de senaat. Tijdens een bijeenkomst op het Catshuis gaf premier Jetten toen aan dat het aan de oppositiepartijen zelf lag of zij serieus werden genomen en dat het volledig schrappen van alle stikstofplannen onbespreekbaar was.

Inhoudelijke eisen rond asiel en stikstofbeleid

In het nieuwe gezamenlijke plan heeft de BBB die eerdere houding op het stikstofdossier aangepast. Om een sterke landbouwsector te behouden, eist de partij niet langer dat de volledige stikstofaanpak van tafel gaat. In plaats daarvan vraagt de fractie nu om het bestaande stikstofbeleid op meerdere punten af te zwakken.

Op het gebied van migratie neemt JA21 het voortouw met voorstellen om de instroom van vluchtelingen naar Nederland te beperken. De rechtse samenwerking wil onder meer de spreidingswet afschaffen. Daarnaast pleiten de drie partijen ervoor om zowel de asielprocedures als de asielopvang te verplaatsen naar landen buiten Europa.

Fiscale wensen en medisch-ethische voorwaarden

Voor de SGP ligt het zwaartepunt in de onderhandelingen bij medisch-ethische vraagstukken. De partij vraagt nadrukkelijk meer aandacht voor het belang van het ongeboren kind. Concreet eisen de drie samenwerkende fracties een pas op de plaats bij gevoelige onderwerpen zoals late abortussen, thuisabortus en regelingen rondom draagmoederschap.

Op financieel vlak keren JA21, de SGP en de BBB zich tegen lastenverzwaringen voor burgers en bedrijven. Zij verlangen een brede lastenverlichting in ruil voor bezuinigingen. Specifieke voorwaarden in hun brief zijn het aanpakken van de belastingkloof tussen één- en tweeverdieners en het schrappen van de voorgenomen btw-verhoging op de sierteelt.

Botsende belangen na eerdere oproepen op Prinsjesdag

De gezamenlijke eisen sluiten aan bij de houding die de oppositie rond Prinsjesdag innam. Zowel Eerdmans en Stoffer als Pro-leider Jesse Klaver stelden toen al dat het kabinet een duidelijke richting moet kiezen tussen links en rechts. Eerdmans verklaarde daarbij dat zijn partij tijdens de formatie van de dansvloer was geweerd en dat hun prijs daardoor hoger werd.

Voor een akkoord over links eiste Klaver dat bezuinigingen op de werkloosheids- en arbeidsongeschiktheidsuitkeringen eerst van tafel gaan, waarbij hij de verschillen met het kabinet levensgroot noemde. Tegelijkertijd noemde Flach de route via Pro eerder al een dure route vanwege de bezuinigingen die de linkse oppositiepartij wil schrappen.

Kleine kans op akkoord door kloof in coalitie

Politiek verslaggever Frits Wester schat de kans klein in dat het kabinet instemt met het eisenpakket van de drie rechtse partijen. Hij wijst erop dat het kabinet een breed draagvlak zoekt aan zowel de linker- als de rechterzijde, terwijl de wensen van rechts volledig botsen met die van de linkse oppositie.

Bovendien zijn de voorwaarden van JA21, SGP en BBB volgens Wester niet te rijmen met de plannen van regeringspartij D66, terwijl linkse voorstellen niet uit te leggen zijn aan de VVD-achterban. Ook politiek verslaggever Leendert Beekman stelt dat vasthouden aan het volledige pakket een brede deal voor de coalitie praktisch onmogelijk maakt.

Zoektocht van coalitie naar wisselende steun

Vanuit de regeringspartijen klonk eerder nog optimisme over het vinden van parlementaire steun. Premier Jetten verklaarde in augustus dat het kabinet met voorstellen beide politieke flanken wilde bedienen zonder dat oppositiepartijen elkaar in de armen hoefden te vallen. Ook D66-fractievoorzitter Jan Paternotte, VVD-fractievoorzitter Ruben Brekelmans en CDA-leider Henri Bontenbal spraken op Prinsjesdag over uitgestoken handen naar de oppositie.

Tot nu toe heeft echter alleen oppositiepartij 50PLUS bij monde van fractievoorzitter Jan Struijs steun toegezegd aan het kabinet, omdat stilstand volgens hem funest is. Andere fracties zoals de PVV en Denk wezen de kabinetsplannen af, waardoor de druk op de begrotingsonderhandelingen voor 2027 door het nieuwe rechtse verbond verder toeneemt.