Aantal lokale omroepen daalt naar maximaal tachtig na steun Eerste Kamer: ‘Nieuw stelsel start in 2028’

Nederland telt vanaf 1 januari 2028 nog hooguit tachtig lokale omroepen in plaats van de huidige ruim 220 organisaties. De Eerste Kamer heeft op dinsdag 27 oktober ingestemd met de Wet versterking lokale omroepen, die deze grootschalige samenvoeging tot streekomroepen wettelijk vastlegt. Daarmee is de hervorming door beide Kamers goedgekeurd.

Door de schaalvergroting gaan de overblijvende omroepen aanzienlijk grotere verzorgingsgebieden bedienen. Het doel van de wetswijziging is het vormen van professionelere organisaties met meer financiële ruimte, zodat de journalistieke kwaliteit op lokaal niveau verbetert. De huidige versnippering over honderden kleine zenders maakte een volwaardige bekostiging van lokale nieuwsvoorziening jarenlang lastig.

Tien jaar overleg over druk op lokale journalistiek

Het Nederlandse publieke omroepbestel bestaat uit een landelijke, provinciale en lokale laag om inwoners van nieuws voor de democratische samenleving te voorzien. Juist op het lokale niveau stond de journalistiek echter onder druk. Veel kleine omroepen draaien al decennia op vrijwilligers, omdat het geld voor een professionele nieuwsredactie simpelweg ontbrak.

Voordat de eerste gesprekken over betere bekostiging tot deze wet leidden, ging er ruim tien jaar aan overleg vooraf. Nadat de Tweede Kamer het wetsvoorstel op 2 juli 2026 al had aangenomen, noemt Bas Booister, strategisch beleidsadviseur bij de NLPO, de definitieve goedkeuring een belangrijke mijlpaal na jaren van onderhandelingen.

Rijksbudget stijgt naar 31 miljoen euro

Naast de samenvoeging tot tachtig streken verandert ook de geldstroom achter de lokale publieke media ingrijpend. De structurele financiering verschuift in het nieuwe stelsel van de afzonderlijke gemeenten rechtstreeks naar het Rijk. Tegelijkertijd groeit het beschikbare budget voor de sector van structureel 13 miljoen euro naar 31 miljoen euro.

Volgens het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap zorgt deze overheveling voor meer financiële stabiliteit. De bewindslieden stellen dat lokale omroepen op afstand van de gemeentepolitiek “onafhankelijker opereren en hun rol als waakhond van de lokale democratie beter vervullen”. Gemeenteraden behouden na een aangenomen wijzigingsvoorstel wel de mogelijkheid om bij te dragen.

Samenvoeging en zorgen over verlies van eigen kleur

De verplichte streekvorming betekent dat veel kleine omroepen met een eigen lokale identiteit moeten fuseren of stoppen. Tegen deze schaalvergroting bestond binnen de sector grote weerstand. Zo klonk in West-Twente het argument dat de regio te groot is voor één zender en dat het lokale karakter daardoor volledig ondersneeuwt.

Door het Kamerbesluit vormt bijna heel Twente straks toch één verzorgingsgebied, waarbij alleen de gemeente Twenterand aansluit bij het Vechtdal. Critici vreesden dat de erkende streekomroep 1Twente, die al jaren werkt aan professionalisering, alle kleinere zenders opslokt en dat vanuit Enschede wordt bepaald welk nieuws de regio te zien krijgt.

Autonome redacties binnen één streekomroep

Volgens directeur Flip van Willigen en hoofdredacteur Niels Veurink van 1Twente is die angst voor centrale dominantie onterecht. De omroep werkt al met redacties in Enschede, Hengelo, Almelo en Noordoost-Twente en heeft licenties in Wierden en Haaksbergen. Zij benadrukken: “Enschede gaat niks bepalen. Ons beleid is juist gericht op dat lokale, met mensen en organisaties die al lokaal bezig zijn. En we werken met autonome redacties.”

De Twentse streekomroep hanteert wel één centrale hoofdredactie en een gezamenlijk redactiestatuut voor de gehele regio. Veurink en Van Willigen leggen uit hoe die rolverdeling in de praktijk werkt: “Dat gaat over het bewaken van journalistieke kwaliteit en ethiek, niet over wat er lokaal aan nieuws wordt gebracht. Dat is echt aan de afzonderlijke redacties.”

Financiële beperkingen en ontbrekende cao

Van Willigen noemt de wet een “belangrijke stap in de goede richting”, maar wijst ook op blijvende financiële knelpunten. Ook het inrichten van tachtig professionele streekomroepen kost veel geld, waardoor het verhoogde rijksbudget vanaf 2028 volgens hem nog niet volstaat. Zo hebben lokale omroepen geen eigen cao, en de nieuwe wet regelt dat evenmin.

Dat gemis beperkt streekomroepen bij het aantrekken van beroepskrachten en het behouden van journalistiek talent ten opzichte van provinciale en landelijke omroepen. Ook blijven de middelen schaars voor een sterke infrastructuur met studio’s, camera’s, diepgravend onderzoek en documentaires. Aanvullende gemeentelijke steun botst bovendien al snel met regels rond aanbesteding en staatssteun.

Aanvraagprocedure bij Commissariaat voor de Media

Om te bepalen welke organisaties vanaf 2028 mogen uitzenden, start het Commissariaat voor de Media volgende maand met de officiële aanwijzingsprocedure. Omroepen kunnen naar verwachting nog dit jaar een aanvraag indienen voor een van de tachtig vastgestelde verzorgingsgebieden. Daarmee begint de daadwerkelijke herverdeling van het lokale medialandschap.

Bij hun kandidaatstelling moeten de geïnteresseerde omroepen onder meer een sluitende begroting en een meerjarenbeleidsplan overleggen aan de toezichthouder. Het Commissariaat beoordeelt aan de hand van deze documenten welke partijen de tachtig licenties toegewezen krijgen. De geselecteerde streekomroepen gaan vervolgens op 1 januari 2028 officieel van start in het nieuwe bestel.