Ongehoord Nederland verliest tweede toezichthouder in één klap: ‘Schandvlek voor het publieke bestel’

Ongehoord Nederland verliest opnieuw een bestuurlijk ankerpunt. Simone Kerseboom heeft haar positie als lid van de raad van toezicht neergelegd, zo bevestigde zij vrijdagmiddag aan het AD. Daarmee staat de omstreden publieke omroep voor een bestuurlijk vacuüm dat de toekomst van de organisatie verder onder druk zet.

Een vertrek zonder uitgebreide toelichting

Kerseboom laat weten dat haar besluit stoelt op persoonlijke overwegingen, maar verdere details geeft ze niet. Daarmee blijft onduidelijk wat haar precies heeft bewogen om op dit moment te vertrekken. Bovendien roept het tijdstip vragen op: Ongehoord Nederland bevindt zich in een fase van aanhoudende bestuurlijke en journalistieke problemen. Het vertrek van Kerseboom valt daarin niet toevallig, al kan op basis van de beschikbare informatie geen directe oorzakelijkheid worden vastgesteld.

Wat wel vaststaat, is het gevolg. Nu Kerseboom is vertrokken, is Paul Cliteur de enige overgebleven toezichthouder bij de omroep. Dat is een uitzonderlijke situatie voor een publieke omroep. Een raad van toezicht functioneert doorgaans als collectief orgaan, juist om checks and balances te waarborgen. Daarnaast vereist goed bestuur dat meerdere personen elkaar kunnen corrigeren en controleren. Met één toezichthouder is dat systeem feitelijk uitgehold.

Wie is Simone Kerseboom?

Simone Kerseboom is geen onbekende in juridische en bestuurlijke kringen. Zij heeft eerder haar naam verbonden aan conservatief-liberale denktanks en publicaties die aansluiten bij de ideologische kleur van Ongehoord Nederland. Haar aantreden als toezichthouder paste daarin. Toch is zij nu degene die de deur achter zich dichttrekt, terwijl de organisatie in zwaar weer verkeert. Dat gegeven alleen al verdient aandacht, omdat het laat zien dat ook interne sympathisanten grenzen trekken.

Vervolgens rijst de vraag welke positie Paul Cliteur nu inneemt. De jurist en hoogleraar is een van de intellectuele architecten achter de conservatieve omroep. Hij was eerder ook betrokken bij de oprichting van Forum voor Democratie, de partij van Thierry Baudet. Zijn aanwezigheid als enige toezichthouder maakt de scheiding tussen toezicht en inhoudelijke betrokkenheid bij de omroep er niet scherper op.

NRC: ‘Schandvlek voor het publieke bestel’

De NRC publiceerde vrijdag een uitgebreide terugblik op de neergang van Ongehoord Nederland. De krant omschrijft de omroep als een schandvlek voor het publieke bestel, vanwege een stortvloed aan desinformatie die de omroep via de publieke omroep verspreidde. Die kwalificatie is opiniërend van aard, maar de NRC onderbouwt die lezing met een reeks voorbeelden uit de uitzendingen van de omroep. Daarin kwamen klimaatontkenners, complotdenkers en ongefundeerde beweringen over volksgezondheid aan bod, zonder adequaat wederhoor of bronvermelding.

Bovendien staat Ongehoord Nederland al langer in een gespannen verhouding tot het Commissariaat voor de Media, de toezichthouder op de publieke omroep. Eerdere sancties en waarschuwingen sorteerden weinig effect. Daarmee werd de omroep een aanhoudend twistpunt in het debat over de grenzen van de journalistieke vrijheid binnen het publieke bestel. Critici stelden dat de omroep de publieke middelen misbruikte voor politieke propaganda, terwijl aanhangers spraken van een broodnodige tegenstem in het medialandschap.

Bestuurlijke kwetsbaarheid groeit verder

Het vertrek van Kerseboom vergroot de bestuurlijke kwetsbaarheid van de omroep aanzienlijk. Intern toezicht heeft als doel de organisatie te beschermen tegen bestuurlijk falen en misstanden. Echter, wanneer dat toezicht terugvalt op één persoon, vervalt de werking daarvan grotendeels. Paul Cliteur kan als enige toezichthouder formeel besluiten nemen, maar mist het tegengewicht dat een meerhoofdige raad biedt. Bovendien is zijn rol als geestverwant van de omroep op zijn minst opmerkelijk te noemen in het licht van onafhankelijk toezicht.

Daarnaast is het de vraag of Ongehoord Nederland nieuwe toezichthouders kan aantrekken. De reputatieschade door de desinformatiecontroverse, de juridische conflicten en de aanhoudende negatieve aandacht in de media vormen geen aantrekkelijke achtergrond voor kandidaten met een serieuze bestuurlijke staat van dienst. Het risico bestaat dat de vacature in de raad van toezicht langdurig openstaat, met alle gevolgen van dien voor de bestuurlijke continuïteit.

Wat betekent dit voor de publieke omroep?

De positie van Ongehoord Nederland binnen het publieke bestel staat al langer ter discussie. Toetreding tot de publieke omroep verloopt via een systeem van ledenaantallen en erkenning door het Commissariaat voor de Media. Daardoor geniet Ongehoord Nederland toegang tot publieke zendtijd en financiering, ondanks de aanhoudende kritiek. Het vertrek van Kerseboom verandert dat formeel niet, maar voegt wel een nieuwe laag toe aan de discussie over de houdbaarheid van de huidige situatie.

Voor kijkers en burgers die de publieke omroep als betrouwbare informatievoorziening beschouwen, onderstreept dit vertrek opnieuw de zorgen over de journalistieke standaarden bij Ongehoord Nederland. Bovendien zet het druk op politieke partijen en mediatoezichthouders om duidelijker stelling te nemen over wat wel en niet acceptabel is binnen het publieke mediabestel. Het debat daarover is voorlopig niet beslecht.

Omroep in een impasse

De situatie bij Ongehoord Nederland lijkt voorlopig niet te stabiliseren. Met één toezichthouder, een omstreden reputatie en een achtergrond van sancties en publiciteit rondom desinformatie, bevindt de omroep zich in een impasse. Of Paul Cliteur er zelfstandig in slaagt het tij te keren, valt op basis van de huidige informatie niet te zeggen. Wat zeker is: het vertrek van Simone Kerseboom markeert een nieuw dieptepunt in de turbulente geschiedenis van een omroep die zijn bestaansrecht al geruime tijd moet verdedigen.