Nabestaanden Shakahola horen vonnis tegen Mackenzie: ‘Er zijn zoveel mensen vermoord’

Voor de rechtbank in Mombasa wachtten maandag families op een uitspraak waar ze jaren naar uitkeken. Sekteleider Paul Mackenzie is schuldig bevonden aan de moord op 190 kinderen en één volwassene. Het oordeel van de Keniaanse rechter telt duizend pagina’s. De straf wordt later vastgesteld.

Een van de wachtenden was Francis Wanje, die acht familieleden verloor. “Ik keek uit naar deze dag”, zei hij tegen persbureau Reuters. Hij wilde aanwezig zijn bij het oordeel van de rechter. Ook 29 andere verdachten, volgelingen, ouders en leiders binnen de sekte, stonden terecht voor wat zich in het bos afspeelde.

Een prediker die onderwijs en geneeskunde afwees

Mackenzie richtte in 2003 de Good News International Church op. De kerk werd in de loop der jaren populair en duizenden mensen volgden zijn preken. Daarin zei hij onder meer dat onderwijs en gezondheidszorg slecht waren. Volgelingen zagen hem als de spreekbuis van Jezus.

Hij trok mensen aan via een televisiekanaal dat hij zelf had gestart. Zo kwam hij ook het leven binnen van Stephen Mwiti, die de BBC vertelde dat al zijn zes kinderen in de sekte zijn gedood. De preken bereikten zo duizenden huishoudens, ook mensen die de kerk nooit hadden bezocht.

De verhuizing naar het Shakahola-bos

In 2019 moest de fysieke kerk de deuren sluiten. Mackenzie verhuisde daarop naar het Shakahola-bos in Kenia en spoorde zijn aanhangers aan hem te volgen. Volgens de Keniaanse Nationale Commissie voor de Rechten van de Mens werden mensen met de belofte van betaalbare landbouwgrond naar het bos gelokt.

Ter plaatse troffen zij volgens de commissie een gewapende militie. Velen verkochten hun huizen en bezittingen om bij Mackenzie in het bos het einde der tijden af te wachten. Hij zou hebben gezegd dat de wereld binnenkort verging en dat zijn volgelingen als eersten de hemel mochten betreden.

Verhongeren om Jezus te ontmoeten

Mackenzie zou zijn aanhangers hebben opgeroepen zichzelf en hun kinderen te verhongeren, zodat zij Jezus konden ontmoeten. De rechter acht bewezen dat de kinderen zijn gedwongen te verhongeren. In sommige gevallen zaten ze afgezonderd en kregen ze geen eten, terwijl hun ouders toekeken.

Kinderen mochten geen onderwijs volgen. Zieke kinderen kregen geen medicijnen, omdat moderne geneeskunde volgens Mackenzie kwaad was. Een kind dat zelf voedsel zocht, werd geslagen. Hulp zoeken in een ziekenhuis was eveneens verboden, aldus het verslag van de zaak.

Geweld tegen wie niet wilde vasten

Volgens het rapport van de mensenrechtencommissie werd wie niet wilde vasten of probeerde te ontsnappen, gewurgd of doodgeslagen. Een medeverdachte verklaarde dat Mackenzie had gezegd dat iedereen die zich verzette tegen het bevel om te vasten, met schoppen en slagen naar de hemel moest worden gestuurd.

Overleden kinderen werden in het bos begraven tijdens ceremonies die ‘huwelijken’ heetten. Volgens de rechter werden de doden gevierd alsof ze met Jezus waren getrouwd. Zo werd de dood van kinderen in de gemeenschap voorgesteld als een voorrecht in plaats van als een misdaad.

Meer dan vierhonderd lichamen

De politie arresteerde Mackenzie in 2023 na een tip. Enkele weken later vonden de autoriteiten lichamen in ondiepe graven in het Shakahola-bos, vlak bij de Keniaanse kust. Uiteindelijk werden meer dan vierhonderd lichamen gevonden, van kinderen en andere sekteleden.

Veel lichamen verkeerden al in verregaande staat van ontbinding, zodat de autoriteiten er slechts 26 konden identificeren. De uitspraak van maandag ging over 191 sterfgevallen. Het onderzoek naar de overige sterfgevallen loopt nog, en de zaak geldt als een van de grootste sektegerelateerde rechtszaken van de recente geschiedenis.

Families die alles verloren

Voor de nabestaanden is de schuldigverklaring een belangrijk moment. “Het is ontzettend zwaar voor ons en het heeft ons psychisch hard geraakt”, aldus Francis Wanje tegen Reuters. Hij verloor onder meer zijn dochter en twee kleinkinderen, zijn schoonzoon en diens moeder, broer, vrouw en kind.

“Er zijn zoveel, zoveel mensen vermoord”, zei Wanje. Stephen Mwiti kon alleen zijn zoon Samuel begraven, nadat hij diens lichaam had gevonden. Van zijn andere kinderen is die zekerheid er niet. Zulke verhalen laten zien hoe breed de gevolgen reiken, tot ver buiten het bos.

Ontkenning en oordeel van de rechter

Mackenzie en de 29 andere verdachten ontkennen de moord. Zij houden vol dat ze niemand hebben gedwongen te sterven. Mackenzie zelf zei dat hij niemand had verplicht zichzelf of de kinderen uit te hongeren. Zijn verdediging was dat de overledenen uit vrije wil hadden gekozen voor het vasten.

De rechtbank ging in die lezing niet mee. Zij achtte bewezen dat de kinderen werden gedwongen te verhongeren. Dat oordeel geldt voor Mackenzie en voor zijn medeverdachten. Omdat het vonnis duizend pagina’s telt, is het een uitgebreide afwijzing van de verklaringen van de verdachten.

De straf volgt nog

Het vonnis betekent niet dat de zaak is afgerond. De straf wordt later vastgesteld, en daarover is nog niets bekendgemaakt. Voor de rechtbank staat dus nog een tweede stap te wachten. Pas daarna weten de families welke gevolgen de schuldigverklaring heeft voor Mackenzie en zijn volgelingen.

Ook het onderzoek naar de overige doden in het Shakahola-bos loopt door. Zo blijven de gebeurtenissen van 2023 nog lang onderwerp van justitieel onderzoek. Voor de nabestaanden die maandag bij de rechtbank in Mombasa stonden, begint met het vonnis een nieuwe fase, die voor een deel nog open ligt.