Honderdnegentig uitgehongerde kinderen in Keniaans woud leiden tot tweehonderd jaar cel voor Paul Mackenzie: ‘Jezus ontmoeten’

De dood door uithongering van 190 kinderen en een volwassene in het Keniaanse Shakahola-bos heeft vrijdag geleid tot een gevangenisstraf van tweehonderd jaar voor Paul Mackenzie. De sekteleider droeg zijn volgelingen op om zichzelf en hun nageslacht te laten verhongeren, zodat zij voor het naderende einde van de wereld “Jezus konden ontmoeten”. Ook tientallen handlangers kregen celstraffen opgelegd.

In de rechtszaal hoorde de voormalige taxichauffeur het vonnis zwijgend en onbewogen aan, gekleed in een gestreept poloshirt en een rode broek. Rechter Diana Kavedza-Mochache las de uitspraak vier uur lang voor en wees daarbij het verzoek van de aanklager om de doodstraf af. De veroordeelde oprichter zat tijdens de zitting naast zijn eveneens aangeklaagde echtgenote.

Van populaire kerk naar afgelegen ranch

Mackenzie stichtte zijn religieuze beweging, de Good News International Church, al in 2003 en wist daarmee in de loop der jaren duizenden toehoorders aan zich te binden. Vanaf 2017 kwam de prediker echter in het vizier van de Keniaanse opsporingsdiensten. Agenten doorzochten zijn panden en hij werd tweemaal gearresteerd, maar kwam telkens weer op vrije voeten.

Toen zijn fysieke gebedshuis in 2019 definitief de deuren moest sluiten, verplaatste de leider zijn activiteiten naar de 320 hectare grote Chakama Ranch in de zuidelijke kustregio Kilifi County. Hij lokte gezinnen naar dit afgelegen bosgebied nabij Malindi met de belofte van betaalbare landbouwgrond. Daar leefden de aanhangers geïsoleerd in lemen hutten en onderkomens van riet en plastic zeilen.

Satanisch onderwijs en verboden borstvoeding

Het uitgestrekte kampement was door de sekteleider opgedeeld in verschillende sectoren met Bijbelse namen als Judea en Jeruzalem. Binnen deze afgesloten gemeenschap gold een strikt verbod op formeel onderwijs en moderne gezondheidszorg. Tijdens het proces verklaarden ongeveer honderdtwintig getuigen dat scholen en ziekenhuizen door de leiding werden bestempeld als satanisch en als “een instrument van Satan”.

Volgelingen geloofden dat hun voorganger rechtstreeks als “de spreekbuis van Jezus” fungeerde en gehoorzaamden zijn fatale vastenbevelen tussen januari 2021 en september 2023. Een getuige schetste in de rechtbank hoe Mackenzie zichzelf buiten schot hield: “Hij zei dat ze zichzelf moesten uithongeren vóór het einde van de wereld, en dat hij de laatste zou zijn en de deuren zou vergrendelen.”

Fasenplan en geweld door gewapende militie

Uit een eerdere zitting van ruim acht uur bleek dat de massale verhongering volgens een vastgesteld stappenplan verliep. Volgens het Openbaar Ministerie gold een vaste volgorde waarbij eerst de jonge kinderen moesten sterven, gevolgd door tieners en vrouwen, en uiteindelijk de volwassen mannen. Een getuige verklaarde dat een pasgeboren baby na twaalf dagen stierf omdat de moeder geen borstvoeding mocht geven.

Rechter Kavedza-Mochache stelde vast dat kinderen soms werden opgesloten zonder voedsel terwijl hun ouders toekeken. Wie weigerde te vasten of probeerde te vluchten, kreeg te maken met een gewapende militie die het terrein bewaakte. Volgens getuigenissen dreigde Mackenzie dat twijfelaars naar “de hemel geschopt en geslagen” moesten worden; weigeraars werden daadwerkelijk gemarteld, doodgeslagen of gewurgd.

Ontdekking van massagraven na politietip

Wanneer een slachtoffer eenmaal was bezweken, spraken de sekteleden niet over een begrafenis, maar noemden zij de plechtigheid een huwelijk of trouwerij waarbij feest werd gevierd. Speciale grafdelvers stopten de overledenen weg in tientallen ondiepe kuilen in het woud. Autopsies toonden later aan dat de slachtoffers niet alleen stierven door uithongering, maar ook door verstikking en verwurging.

De praktijken kwamen in april 2023 aan het licht nadat een man uit Nairobi en een mensenrechtenorganisatie alarm sloegen bij de politie over verdwenen familieleden en twee gestorven kinderen. Agenten troffen in het bos zwaar ondervoede overlevenden aan en legden de eerste graven bloot. De Keniaanse Nationale Commissie voor de Rechten van de Mens rapporteerde later dat er meer dan vierhonderd lichamen zijn opgegraven.

Politieke verantwoording en roep om strengere wetten

De opgravingen moesten destijds tijdelijk worden stilgelegd omdat de lokale mortuaria de enorme toestroom van stoffelijke overschotten niet meer aankonden. Veel lichamen verkeerden bovendien in een verregaande staat van ontbinding, waardoor honderden slachtoffers nog niet zijn geïdentificeerd. Om die reden beperkte het huidige strafproces zich tot de bewezen moord op 191 geïdentificeerde personen.

De ontdekking van de massagraven leidde in Kenia tot verontwaardiging over het uitblijven van eerder ingrijpen en tot een roep om strengere regels voor religieuze groeperingen. Een speciale taskforce deed inmiddels voorstellen om de overheid meer middelen te geven tegen extreme bewegingen. President William Ruto verklaarde in 2023 dat overheidsinstanties de sterfgevallen hadden moeten voorkomen en nam daarvoor de verantwoordelijkheid op zich.

Ontkenning van dwang en nieuwe strafzaken

Gedurende de hele rechtsgang hebben Mackenzie en zijn medeverdachten, onder wie kampbewakers en grafdelvers, volgehouden dat zij onschuldig zijn en niemand tot de hongerdood hebben gedwongen. Slechts één aangeklaagde legde een bekentenis af en vroeg de rechtbank om clementie. Advocaat Lawrence Obonyo heeft na de schuldigverklaring in oktober al aangekondigd dat alle veroordeelden in hoger beroep gaan.

Met het vonnis van tweehonderd jaar cel is de juridische strijd rond de sekte nog niet afgerond. Het politieonderzoek naar de circa tweehonderd overige sterfgevallen in het bos loopt nog altijd door en omvat ook aanklachten wegens terrorisme. Daarnaast verdenken aanklagers Mackenzie ervan dat hij vanuit zijn cel opdracht gaf voor de dood van 52 mensen in het nabijgelegen dorp Kwa Binzaro.