NCTV volgt golf van bommeldingen in Europa: ‘Minstens 27 vluchten verstoord’

De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) houdt een reeks bommeldingen tegen het Europese vliegverkeer nauwlettend in de gaten. Op donderdag werden verspreid over Europa zeker 27 passagiersvluchten verstoord door valse dreigementen, waaronder voor het eerst een toestel van KLM dat vanaf Schiphol onderweg was naar Tel Aviv.

Volgens een woordvoerder van de Nederlandse veiligheidsdienst is het nog onbekend uit welke hoek de bedreigingen komen. „Het aantal bommeldingen zo kort achter elkaar is opvallend en heeft de bijzondere aandacht van de NCTV”, verklaarde de woordvoerder over de reeks incidenten die het luchtverkeer deze week op verschillende plekken treft.

Golf van valse dreigementen treft Europese luchtvaart

De verstoringen op donderdag volgden op eerdere incidenten op maandag en dinsdag, toen al ongeveer tien vluchten met soortgelijke meldingen te maken kregen. Destijds moest de Poolse luchthaven Warschau-Modlin tijdelijk sluiten nadat daar een vliegtuig was geland vanwege een dreiging. Bij geen enkel doorzocht toestel werd daadwerkelijk een explosief aangetroffen.

Op donderdag breidde het aantal getroffen landen zich flink uit, met meldingen in onder meer België, Frankrijk, Italië, Oostenrijk, Bulgarije, Tsjechië en Roemenië. In het Oostenrijkse luchtruim zette het ministerie van Defensie gevechtsvliegtuigen van het type Eurofighter in om bedreigde civiele toestellen te escorteren. Ook de Bulgaarse luchtmacht begeleidde meerdere passagiersvliegtuigen.

KLM-vlucht vanuit Amsterdam gecontroleerd in Boekarest

Tussen de getroffen vliegtuigen bevond zich donderdagavond ook een KLM-toestel dat om 16.40 uur vanuit Amsterdam was opgestegen. Dit vliegtuig had Tel Aviv in Israël als eindbestemming en maakte daarvoor een standaard ingeplande tussenlanding in de Roemeense hoofdstad Boekarest. Om 19.30 uur, vlak voor de landing in Roemenië, kwam een bommelding binnen.

De Roemeense inlichtingendienst maakte bekend dat er die avond voor nog twee vliegtuigen dreigementen waren ontvangen en dat de piloten uit voorzorg om een inspectie op explosieven vroegen. Na de landing in Boekarest verlieten alle passagiers en bemanningsleden het Nederlandse toestel veilig. Eerder die dag kregen vluchten van Wizz Air en Air Serbia naar Boekarest al bommeldingen.

Technisch mankement verhindert vervolg van de reis

Na een veiligheidsonderzoek op de Roemeense luchthaven werd het KLM-toestel vrijgegeven om in de vroege vrijdagochtend door te vliegen naar Israël. Rond 01.30 uur ontstond er tijdens het taxiën echter een technisch mankement aan het vliegtuig. Daardoor kon het toestel alsnog niet opstijgen voor het laatste deel van de route naar Tel Aviv.

Vanwege het technische defect besloot de luchtvaartmaatschappij de vlucht definitief te annuleren. De gestrande reizigers zijn daarop in lokale hotels in Boekarest ondergebracht. Een woordvoerder van de maatschappij liet weten dat er voor de betrokken passagiers vervangende vluchten worden gezocht om hun eindbestemming alsnog te bereiken.

Gevolgen voor luchthavens en reactie van Air France-KLM

Op andere Europese luchthavens leidden de valse meldingen tot ontruimingen en vertragingen. Op het Belgische Charleroi werd een Ryanair-toestel naar Pescara geëvacueerd nadat om 13.13 uur op het toilet een briefje met het woord ‘bom’ was gevonden. In Tsjechië schatte de politie vier meldingen voor vluchten naar Praag als weinig geloofwaardig in, maar werden wel alle veiligheidsmaatregelen genomen.

Topman Benjamin Smith van Air France-KLM sprak eerder op donderdag bij de presentatie van de kwartaalcijfers al over de Europese verstoringen. Voordat het KLM-toestel werd getroffen, zei hij: „Air France-KLM heeft nog geen hinder gehad van een bommelding.” Smith noemde de ogenschijnlijk gecoördineerde aanpak nieuw, maar sprak vertrouwen uit in de eigen voorbereiding.

Standaardprocedures en beoordeling van de veiligheid

De NCTV benadrukt dat dergelijke meldingen niet te voorkomen zijn, maar altijd serieus moeten worden genomen en volgens vaste procedures worden afgehandeld. Bij de Britse pilotenvereniging BALPA legt directeur vliegveiligheid Joji Waites uit dat beoordelaars elke dreiging classificeren als rood, oranje of groen. Bij rood of oranje krijgt de bemanning direct bericht en volgt de gezagvoerder een speciale checklist.

Luchtvaartexpert Luk De Wilde stelt dat de economische schade vooralsnog beperkt blijft, omdat vluchten meestal hooguit anderhalf uur vertraging oplopen en de overheid de onderzoekskosten draagt. Volgens hem vertelt de bemanning passagiers doorgaans niet dat een landing vanwege een bommelding plaatsvindt: „Dat zou paniek kunnen veroorzaken en dat wil men allemaal voorkomen.”

Onderzoek naar afzenders en geopolitieke duiding

Over de daders achter de Europese golf van meldingen bestaat nog geen duidelijkheid. Dreigmails naar onder meer de luchthavens van Rome en Sofia waren ondertekend door personen die zich voordeden als strijders van de Russische extreemrechtse beweging ‘Mannelijke Staat’, waarbij in Italië een feministisch regime werd gehehekeld. Bewijs dat deze groepering daadwerkelijk achter de berichten zit, ontbreekt echter.

De Belgische minister van Mobiliteit Jean-Luc Crucke heeft dreigingsorgaan OCAD inmiddels om een evaluatie gevraagd, terwijl politiediensten de oorsprong onderzoeken. Hoofd Eric Schouten van luchtvaartbeveiligingsorganisatie Dyami wijst erop dat vrijwel alle getroffen landen Oekraïne steunen. Volgens hem moet vanuit geopolitiek oogpunt rekening worden gehouden met hybride oorlogsvoering, waarbij naast spoorwegen en energienetwerken ook de luchtvaart wordt belaagd.