Voor het eerst grote migrantenboot vanuit Nederland op zee: ‘Zonder motor en reddingsvesten’

Voor het eerst is een grote rubberboot met migranten vanaf Nederlands grondgebied de zee op gevaren. Dat stelt de Koninklijke Marechaussee nadat het Openbaar Ministerie donderdag na onderzoek bekendmaakte dat het vaartuig vanuit Nederland vertrok. Op het kleine, stuurloze bootje zaten in totaal 38 opvarenden zonder reddingsvesten dicht op elkaar gepakt.

De reddingsdiensten haalden de opvarenden afgelopen zaterdag voor de Zeeuwse kust bij Breskens en Cadzand van het water. Het ging om 36 Afghaanse mannen, onder wie zes minderjarige jongens, en twee mannen uit Soedan. Waar in Nederland het gezelschap precies te water is gegaan, maakt justitie tijdens het lopende onderzoek niet openbaar.

Melding op de Noordzee en start van de reddingsactie

De operatie begon zaterdagochtend vroeg, toen het vaartuig tussen 05.30 en 06.00 uur op radarbeelden werd opgemerkt in de buurt van Breskens. Rond 06.00 uur kwam bij de marechaussee een melding binnen over een verdachte situatie op de Noordzee voor de Zeeuws-Vlaamse kust. Daarop rukte een schip van de Kustwacht direct uit.

Eenmaal ter plaatse zag de bemanning van het kustwachtschip de rubberboot met mensen op het water drijven. Vanwege de situatie op zee werden direct de marechaussee, de politie en de Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij ingeschakeld. Gezamenlijk zetten deze hulpdiensten meteen een reddingsoperatie op touw om alle opvarenden veilig van het water te halen.

Schrijnende omstandigheden op stuurloos vaartuig

De situatie aan boord leverde volgens een woordvoerder van de marechaussee gevaarlijke omstandigheden op voor de inzittenden. Op vrijgegeven politiebeelden is zichtbaar hoe de mannen in een rij strak achter elkaar op de rubberen rand zitten. “Het was schrijnend om te zien hoe dicht ze op elkaar zaten op een klein vaartuig”, verklaarde de woordvoerder.

Daarnaast beschikten de opvarenden over geen enkel reddingsvest tijdens hun tocht op de open Noordzee. Het vaartuig was bovendien volledig onbestuurbaar geraakt doordat de aandrijving ontbrak. “De motor was er niet meer”, aldus de zegsman van de marechaussee. Voor de kust van Cadzand wordt nog altijd naar deze verdwenen buitenboordmotor gezocht.

Medische controle in Cadzand en eerste opvang

Het stuurloze vaartuig werd tijdens de reddingsactie naar een jachthaven in het Zeeuwse Cadzand gesleept. Op de kade stonden ambulances en een noodteam van het Rode Kruis klaar om de 38 mannen op te vangen. Medisch personeel controleerde alle aanwezigen ter plekke op mogelijke onderkoelingsverschijnselen na hun verblijf op het koude zeewater.

Volgens het Openbaar Ministerie maken de geredde opvarenden het na het incident naar omstandigheden goed. Na de eerste medische zorg en registratie in de Zeeuwse haven werden de migranten zaterdag overgebracht naar het zuiden van het land. Zij kregen tijdelijk onderdak bij de Brigade Brabant-Oost van de marechaussee in de plaats Hoogerheide.

Asielaanvragen in Ter Apel en vreemdelingenprocedure

Voor de 36 Afghaanse opvarenden zijn na het weekend de vervolgstappen in het migratieproces in gang gezet. De zes minderjarige jongens uit de groep en één meerderjarige man hebben inmiddels een asielaanvraag ingediend. Zij zijn na hun eerste opvang overgebracht naar het landelijke aanmeldcentrum voor asielzoekers in het Groningse Ter Apel.

De overige Afghaanse mannen doorlopen de reguliere vreemdelingenprocedure, waarvoor aparte opvang wordt geregeld. Indien zij al een asielprocedure in een ander Europees land hebben lopen, volgt na overleg overplaatsing naar die betreffende lidstaat. Mensen zonder recht op asiel moeten Nederland verlaten, waarbij de overheid ondersteuning biedt bij het zelfstandig regelen van dat vertrek.

Twee Soedanese verdachten langer in voorarrest

De twee Soedanese mannen die eveneens op de rubberboot zaten, werden zaterdag direct na aankomst aangehouden. Zij worden door justitie verdacht van betrokkenheid bij mensensmokkel bij deze vaartocht op de Noordzee. De rechter-commissaris heeft afgelopen dinsdag besloten om het voorarrest van het tweetal met een periode van veertien dagen te verlengen.

Het strafrechtelijk onderzoek naar de toedracht wordt uitgevoerd door de marechaussee onder leiding van het Openbaar Ministerie Zeeland-West-Brabant. Beide verdachten zitten momenteel in volledige beperkingen, wat inhoudt dat zij uitsluitend contact mogen hebben met hun eigen advocaat. Vanwege deze maatregel deelt justitie nog geen verdere bevindingen of de beoogde bestemming van de boot.

Doorvoer van smokkelmaterieel en uitzonderlijke route

Een vertrek vanaf Nederlandse bodem is volgens de marechaussee en VluchtelingenWerk zeer ongebruikelijk, omdat de vaarafstand naar Engelse wateren vanuit Frankrijk of België veel korter is. “De meeste bootjes met vluchtelingen die op de Noordzee worden gevonden, zijn uit koers geraakt”, stelt VluchtelingenWerk. In april werden wel 28 migranten met een rubberboot in natuurgebied Het Zwin net over de Belgische grens aangetroffen.

Nederland fungeert doorgaans vooral als logistieke route voor smokkelmaterieel dat over de weg naar zuidelijkere kusten gaat. “Eind 2021 zijn we in Nederland op de eerste transporten gestuit”, meldde de marechaussee eerder over deze doorvoer. Destijds werden al stationwagens, busjes en SUV’s onderschept die volgestouwd waren met zwemvesten, buitenboordmotoren en soortgelijke rubberboten.