Jetten zwaar onder vuur om geflopt Belastingplan: ‘Totaal gebrek aan leiding’

Oppositiepartijen in de Tweede Kamer stellen nog altijd uiteenlopende voorwaarden voordat zij instemmen met het belastingplan van D66, VVD en CDA. Aan de vooravond van het plenaire debat op woensdag in Den Haag is het daardoor nog onzeker op hoeveel parlementaire steun het minderheidskabinet van premier Rob Jetten kan rekenen.

De definitieve stemmingen over de fiscale plannen staan pas een week na het kamerdebat op de politieke agenda. Waar de behandeling van een belastingplan voor een traditioneel meerderheidskabinet doorgaans een formaliteit vormt, moet de huidige coalitie acht maanden na de start volop onderhandelen om een meerderheid te verzamelen.

Zeteltekort in Tweede en Eerste Kamer

Die lastige zoektocht vloeit direct voort uit de parlementsverhoudingen na de kabinetsvorming door Rob Jetten, Dilan Yesilgöz en Henri Bontenbal. De drie regeringspartijen beschikken in de Tweede Kamer gezamenlijk over 66 van de 150 zetels. Daarmee komt de coalitie bij iedere stemming precies 10 zetels tekort voor een meerderheid van 76 zetels.

Bovendien wacht na een eventueel akkoord in de Tweede Kamer een tweede horde in de Eerste Kamer, waar 38 van de 75 zetels nodig zijn. D66, VVD en CDA bezitten daar samen 22 zetels en moeten dus 16 extra stemmen vinden, waarbij GroenLinks-PvdA met 14 zetels en BBB met 12 zetels grote fracties zijn.

Eerdere toezeggingen en wisselende oppositie

Bij de totstandkoming van het minderheidskabinet gaven de meeste oppositiepartijen aan informateur Rianne Letschert aan dat zij elk wetsvoorstel inhoudelijk zouden afwegen. GroenLinks-PvdA-leider Jesse Klaver sprak destijds met zijn twintig Tweede Kamerzetels de bereidheid uit tot samenwerking. PVV-leider Geert Wilders weigerde daarentegen iedere steun aan de nieuwe regeringsploeg.

Wel splitsten zeven Kamerleden van de PVV zich op 20 januari af om verder te gaan als de Groep Markuszower, onder aanvoering van Gidi Markuszower. Deze nieuwe fractie kondigde direct een constructieve houding aan tegenover de coalitie. Zowel Jetten als Yesilgöz reageerde destijds nieuwsgierig op deze extra mogelijkheid voor wisselende meerderheden.

Botsende verwachtingen bij de onderhandelingen

Rond het huidige belastingplan blijkt het smeden van zulke gelegenheidscoalities in de praktijk zeer moeizaam te verlopen. Rechtse oppositiepartijen zoals JA21, SGP en BBB koppelen hun eventuele instemming met de belastingmaatregelen direct aan andere politieke dossiers. Zij vragen daarbij onder meer om tegemoetkomingen op het gebied van stikstof, asiel en medisch-ethische kwesties.

Aan de andere kant van het politieke spectrum vragen partijen als PRO en Volt juist om bredere afspraken over de algehele regeringskoers. Volgens hoogleraar politicologie Tom van der Meer bemoeilijken ook eerdere blokkades de onderhandelingen, zoals de weigering van vicepremier Yesilgöz om samen te werken met PRO.

Voorzichtige beweging na nieuwe handreikingen

Om de impasse in het parlement te doorbreken heeft het kabinet inmiddels op meerdere terreinen inhoudelijke concessies gedaan aan de Kamer. Zo schrapte de coalitie eerder voorgenomen bezuinigingen op de sociale zekerheid om linkse partijen tegemoet te komen. Daarnaast bewoog de regeringsploeg op het migratiedossier om rechtse fracties aan boord te krijgen.

Dinsdag legde het kabinet bovendien een reeks nieuwe handreikingen op tafel voor de twijfelende oppositiefracties in de Tweede Kamer. Daarop reageerden 50Plus en de ChristenUnie voorzichtig positief over de aangepaste kabinetsplannen. Ook de fracties van JA21, SGP en BBB lijken zich na deze stappen niet langer categorisch tegen het belastingplan te verzetten.

Oproep tot geschreven deelakkoorden en grote deals

Jurist en historicus Corné Smit, die vorig jaar promoveerde op minderheidskabinetten, wijst op het ontbreken van heldere politieke spelregels in Nederland. Smit wijst erop dat dat het kabinet zich op de markt waant en volstaat met een simpel bod. Daardoor doet de coalitie afbreuk aan de oppositie als gelijkwaardige gesprekspartner. Zijn besluit is dat het beter zou zijn om te streven naar schriftelijke overeenkomsten.

Van der Meer stelt dat de regering haar blik moet verleggen naar langetermijnakkoorden over grote vraagstukken zoals woningbouw en stikstof, met overig beleid als wisselgeld. Als het huidige belastingplan en de begroting uiteindelijk worden aangenomen, kan de samenwerking volgens de hoogleraar soepeler gaan verlopen. „Dit is ook leergeld.”

Vergelijking met Denemarken en asielberoep bij rechter

Beide deskundigen benadrukken dat Nederland sterk verschilt van Denemarken, waar minderheidskabinetten steunen op decennia aan ervaring en een stelsel zonder Eerste Kamer. Daarnaast kent de Nederlandse politiek met links, centrumrechts en radicaalrechts drie blokken in plaats van twee, waardoor een terugkeer naar traditionele meerderheidskabinetten volgens Van der Meer niet eenvoudig is.

Terwijl het kabinet in het parlement onderhandelt over onder meer migratie, speelde het opvangdossier dinsdag ook in een afzonderlijke rechtszaak bij de Raad van State. De gemeente Den Haag vocht daar de verplichte opvang van 320 alleenstaande minderjarigen bovenop 1.940 reguliere plekken aan, terwijl Zwijndrecht beroep aantekende tegen provinciaal toezicht rond negen ontbrekende woningen voor statushouders.