Grote schok in Duitsland: ‘Vicepremier dood aangetroffen in hotelkamer’

De Duitse politicus Hubert Aiwanger is dood aangetroffen in een kamer van Hotel Neuer Fritz in Berlijn. Aiwanger werd amper 55. Hij diende als vicepremier en minister van Economische Zaken van de zuidelijke deelstaat Beieren. Daarnaast leidde de bestuurder als landelijke en regionale voorzitter de conservatieve partij Freie Wähler. Hij laat een partner en twee kinderen achter.

De partijvoorman was naar de Duitse hoofdstad afgereisd voor de opening van een nieuw partijkantoor van de Freie Wähler. Tijdens die bijeenkomst in Berlijn zou hij een toespraak houden. Kort voor het evenement meldde de Beierse bewindsman zich echter af wegens gezondheidsklachten, omdat hij zich niet goed voelde. Toen hij onbereikbaar bleef, werd zijn lichaam woensdagavond gevonden.

Justitie onderzoekt omstandigheden in Berlijnse hotelkamer

Over de aanleiding van het plotselinge overlijden is nog niets bekendgemaakt. Voor zover bekend kampte de vijftiger niet met een ziekte. De politie en het Openbaar Ministerie van Berlijn zijn direct een onderzoek gestart. Rechercheurs onderzoeken de hotelkamer waar de politicus verbleef en de politie hoort mogelijk ook getuigen om meer duidelijkheid te krijgen.

In een gezamenlijke verklaring lichten de Berlijnse politie en justitie hun werkwijze toe: „Het doel van het onderzoek is om de precieze doodsoorzaak en de omstandigheden daaromheen vast te stellen, en om uit te sluiten dat er sprake is van betrokkenheid van derden”. Er vindt donderdag een autopsie op het lichaam plaats. Vanwege het lopende onderzoek deelt het Openbaar Ministerie geen verdere details.

Geschokte reacties vanuit het Beierse bestuur

In de politieke wereld van Beieren is met grote verslagenheid gereageerd op het onverwachte verlies. Minister-president en CSU-leider Markus Söder condoleerde de nabestaanden en uitte zijn medeleven op X en via de website van de deelstaatregering. „Het plotselinge overlijden van Hubert Aiwanger is een vreselijke tragedie. We zijn allemaal diep geschokt”, verklaarde de regeringsleider. Op X noemde hij het sterfgeval tevens een „absolute tragedie”.

Ook vanuit de volksvertegenwoordiging in de zuidelijke deelstaat klonken woorden van rouw na het overlijdensbericht uit de hoofdstad. De voorzitter van het Beierse deelstaatparlement, CSU-politica Ilse Aigner, stond publiekelijk stil bij de betekenis van de overleden bestuurder en partijleider. Zijn dood betekent een enorm verlies voor het parlement en bij uitbreiding voor de hele politiek in Beieren.

Van varkensfokker tot invloedrijke deelstaatminister

Voordat Aiwanger ruim twintig jaar geleden zijn intrede deed in het openbaar bestuur, werkte de boer uit Neder-Beieren als succesvol varkensfokker. Hij sloot zich in 2002 aan bij de lokale partij Freie Wähler. Zes jaar later, in 2008, nam hij de partijleiding op zich en loodste hij de beweging voor het eerst het Beierse deelstaatparlement binnen.

Tien jaar na die parlementaire entree breidde de partij haar bestuurlijke macht verder uit. Sinds 2018 vormt Freie Wähler een regeringscoalitie met de conservatieve Christelijk-Sociale Unie (CSU), die op federaal niveau optrekt met de CDU van bondskanselier Friedrich Merz. In dat deelstaatkabinet trad Aiwanger aan als vicepremier en minister van Economische Zaken van de economisch sterke deelstaat.

Standpunten over economie, cultuur en migratie

De politicus kreeg het label van iemand die radicaal rechts benaderde. Behoud van culturele identiteit en de Beierse natuur waren zijn paradepaardjes.

Hoewel de politicus niet negatief tegenover het homohuwelijk stond, keerde hij zich in 2023 wel tegen een voorleesevenement van dragqueens in de bibliotheek van München. Tegenover irreguliere migratie nam hij in woorden een nog fellere houding aan dan zijn coalitiegenoot CSU. Daarnaast liet de partijleider zich op het politieke toneel regelmatig denigrerend uit over linkse activisten en asielzoekers.

Concurrentie met AfD en landelijke invloed

Met die uitgesproken retoriek fungeerde de Freie Wähler-voorman in zijn thuisregio tevens als bliksemafleider die de opmars van het extreemrechtse Alternative für Deutschland (AfD) enigszins afremde. Waar de AfD in de nationale peilingen bovenaan staat en in westerse deelstaten tussen de 20 en 25 procent schommelt, komt die partij in het uiterst conservatieve Beieren nauwelijks boven de 20 procent uit.

Via de ruime bestuurlijke autonomie van de deelstaten, waarvan de regeringen samen de Duitse Eerste Kamer in Berlijn vormen, oefende de Beierse vicepremier ook landelijke invloed uit. Die positie zette hij in tijdens de formatie van de huidige federale regering.

Politieke overleving na pamfletaffaire uit schooltijd

In 2023 wankelde zijn positie toen aan het licht kwam dat in zijn schooltas op zeventienjarige leeftijd een of meerdere exemplaren van een antisemitisch pamflet waren gevonden. De tekst opende met: „Wie is de grootste verrader van het vaderland?” en vervolgde: „Meld u allen voor de competitie in concentratiekamp Dachau. Te winnen prijzen: een vrije vlucht door de schoorstenen van Auschwitz, levenslang verblijf in een massagraf, een gratis nekschot (…). Zij die eindigen op plaats 1-1000 worden nog dit jaar opgehaald.”

Oud-klasgenoten verklaarden destijds dat hij meermalen de Hitlergroet had gebracht, terwijl hijzelf sprak van een misplaatste grap en zijn oudere broer Helmut aangaf de auteur te zijn. Na excuses mocht hij aanblijven van premier Söder, die stelde: „Iets vergelijkbaars is daarna nooit meer voorgevallen. Het is inderdaad 35 jaar geleden. Weinigen van ons zijn nog dezelfde persoon als toen ze zestien jaar oud waren.” Kort daarna boekte zijn partij haar beste resultaat ooit, gevolgd door grote lokale verkiezingswinst dit voorjaar.