Vijf explosies treffen Qeshm bij Amerikaanse actie rond Straat van Hormuz: ‘Zeer intensief overleg’

Op het Iraanse eiland Qeshm hebben kort na elkaar vijf explosies plaatsgevonden tijdens een reeks onaangekondigde militaire acties van de Verenigde Staten. Ook omliggende gebieden bij de strategische Straat van Hormuz zijn bij deze discrete en beperkte operatie geraakt. De ingreep valt midden in een fase waarin Washington en Teheran via bemiddelaars intensief diplomatiek contact onderhouden.

De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi bestempelde deze indirecte besprekingen maandag nog als ‘zeer intensief’. Terwijl diplomaten achter de schermen zoeken naar een uitweg uit het slepende conflict, grijpt de Amerikaanse krijgsmacht in rond de belangrijke zeestraat. Daarmee lopen militaire druk en diplomatieke pogingen rond de Perzische Golf gelijktijdig op.

Vijf opeenvolgende explosies en bescherming van handelsroutes

Kort voor het nieuws over de Amerikaanse betrokkenheid naar buiten kwam, klonken op Qeshm vijf opeenvolgende knallen. Bij deze acties zouden lokale luchtverdedigingssystemen op het eiland onder vuur zijn genomen. De militaire operatie werd bewust beperkt en stil uitgevoerd, zonder voorafgaande openbare waarschuwing vanuit de Amerikaanse regering in Washington.

Amerikaanse functionarissen bestempelen de onaangekondigde klappen als ‘defensieve maatregelen, bedoeld om te voorkomen dat Iran commerciële scheepvaartroutes bedreigt of aanvalt’. De Straat van Hormuz vormt een vitale doorgang voor het internationale vrachtverkeer. Door gericht in te grijpen op en rond Qeshm willen de Verenigde Staten voorkomen dat handelsschepen in de zeestraat verder in gevaar komen.

Bemiddeling door Qatar en Pakistan rond zevenstappenplan

Ondanks het militaire ingrijpen zijn de diplomatieke lijnen tussen beide landen niet verbroken. Washington en Teheran spreken elkaar niet rechtstreeks, maar onderhandelen via tussenpersonen. Volgens Araghchi zijn Qatar en Pakistan ‘zeer actief betrokken’ als bemiddelende partijen bij deze gesprekken. Zondag voerden Iraanse vertegenwoordigers al voor de derde dag op rij overleg met bemiddelaar Qatar.

Tijdens dat overleg op zondag werd nog geen akkoord bereikt, waarna Araghchi uitsprak te hopen dat de Verenigde Staten ‘genoeg rationaliteit aan de dag zullen leggen om diplomatie te verkiezen boven andere paden’. Op de onderhandelingstafel ligt een herzien zevenstappenplan voor een bestand. Dat voorstel werd oorspronkelijk in september ingediend en destijds nog door president Donald Trump afgewezen.

Inhoud van het voorstel en reactie op de oliemarkt

Het besproken stappenplan voorziet onder meer in het volledig heropenen van de Straat van Hormuz voor de scheepvaart. Daarnaast omvat het voorstel het intrekken van Amerikaanse sancties die zijn ingesteld nadat een eerder raamwerkakkoord uit juni sneuvelde. Een andere centrale eis van Teheran in de plannen is het vrijgeven van bevroren Iraanse tegoeden.

De mededelingen over de hernieuwde diplomatieke gesprekken hadden maandag direct een merkbaar effect op de internationale energiemarkt. Kort na de verklaring van Iraanse zijde over het lopende overleg daalden de olieprijzen aanzienlijk. De prijs voor een vat ruwe Brentolie zakte met ongeveer 6 procent en kwam daarmee uit op een niveau van rond de 106 dollar.

Brandende tankers en zeemijnen in de zeestraat

De Amerikaanse nadruk op veilige vaarroutes volgt op meerdere recente incidenten met vrachtschepen in de regio. Zo verklaarde de Islamitische Revolutionaire Garde dat op twee tankers explosies plaatsvonden nadat zij in de Straat van Hormuz op zeemijnen waren gevaren, waarbij een supertanker in brand vloog. In een andere verklaring meldde de garde dat drie olietankers na explosies en brand tot stilstand zijn gebracht.

Volgens de Iraanse garde negeerden de schepen waarschuwingen, schakelden zij hun radar-, navigatie- en identificatiesystemen uit en voeren zij met Amerikaanse militaire steun over een niet-geautoriseerde route. Internationaal wordt de Iraanse claim op zeggenschap over die vaarroute niet erkend. Vrijdagavond werd bovendien een Qatarese tanker voor vloeibaar aardgas van staatsbedrijf Nakilat getroffen door onbekende projectielen, en eerder lekte olietanker Gem No. 2 sinds 19 oktober olie bij Umm al-Qaiwain na een inslag.

Uitspraken van Donald Trump over akkoord en nucleaire doelen

President Trump liet zich maandag aan de vooravond van de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen positief uit over de kansen op een diplomatieke doorbraak. In een toespraak stelde hij dat Iran een akkoord wil sluiten om de oorlog te beëindigen en dat een overeenkomst ’tot de mogelijkheden behoort’. Eerder stuurde vicepresident JD Vance in opdracht van Trump al een brief aan de Iraanse veiligheidschef Mohsen Rezaei.

Tegelijkertijd hield Trump de militaire druk afgelopen weekend hoog tijdens een bijeenkomst met journalisten in zijn resort Mar-a-Lago. Hij wees daar op de berg Kolang, ook bekend als Pickaxe Mountain, in de provincie Isfahan nabij Natanz. ‘We hebben hun nucleaire capaciteiten uitgeschakeld. Er zijn nog, zou ik zeggen, één of twee locaties waar we iets aan moeten doen, maar dat kunnen we binnen tien minuten regelen’, aldus Trump.

Voorbereidingen in de Golfregio en druk vanuit Israël

Achter de schermen heeft Washington diverse landen in de Golfregio via diplomatieke en militaire kanalen gewaarschuwd om voorbereid te zijn op een nieuwe reeks aanvallen na de verkiezingen van 3 november. Om de eigen troepen te beschermen tegen Iraanse drones en raketten sturen de Verenigde Staten een extra Patriot-batterij vanuit Texas naar het gebied en worden militairen weggehaald van kwetsbare bases. Het Witte Huis stelt dat Trump alle militaire opties openhoudt.

Minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio benadrukte zaterdag in Atlanta dat Trump nog geen definitief besluit heeft genomen over het hervatten van grootschalige acties en wees op de lopende gesprekken via Qatar. Zaterdag voerde Trump ook een stevig telefoongesprek met de Israëlische premier Benjamin Netanyahu. Terwijl Trump voorrang wil geven aan diplomatie, dringt Netanyahu aan op snelle hervatting van de aanvallen na de stembusgang.

Iraanse waarschuwingen voor economische en militaire gevolgen

Vanuit Teheran klinken felle waarschuwingen tegen een eventuele uitbreiding van de militaire strijd. Minister Araghchi wees woensdag op X op ‘de verwoestende impact op de internationale markten van een eventueel door Israël uitgelokt militair avontuur’ voor zowel bedrijven als consumenten. Volgens de bewindsman dreigen zware gevolgen voor de wereldeconomie wanneer de energie-infrastructuur in de regio verder onder vuur komt te liggen.

De hoogste leider van Iran, ayatollah Mojtaba Khamenei, dreigde zaterdag na overleg met militaire commandanten dat nieuwe aanvallen op nog grotere schaal zullen worden vergolden met drones en raketten. Hij verklaarde dat de tegenreactie ‘onmiddellijk, met grote kracht en geografisch onbeperkt’ zal zijn. ‘Het zullen de strijdkrachten van de Islamitische Republiek en de Iraanse natie zijn die zullen bepalen wanneer en onder welke omstandigheden deze aanvallen zullen eindigen’, aldus Khamenei.