Iran beschuldigt VS van steun aan gestrande tankers in Straat van Hormuz: ‘Navigatie uitgeschakeld’

Twee tankers zijn in de Straat van Hormuz tot stilstand gekomen na explosies door zeemijnen, terwijl zij volgens Teheran met steun van het Amerikaanse leger heimelijk probeerden door te varen. De Iraanse Islamitische Revolutionaire Garde stelt dat de bemanningen hun navigatie- en identificatiesystemen bewust hadden uitgeschakeld om onopgemerkt een door Iran geclaimde vaarroute te passeren.

Op een van de twee getroffen vaartuigen, een grote supertanker, is direct na de ontploffing een felle brand uitgebroken. Het Iraanse elitekorps meldt dat beide schepen door de klap volledig stil kwamen te liggen in de strategische zeestraat. Over de identiteit van de vaartuigen of het lot van de opvarenden heeft Teheran nog niets vrijgegeven.

Betwiste vaarroute en beschuldiging aan Washington

Volgens de verklaring van de marine van de Revolutionaire Garde kozen de twee tankers een specifieke route waarover Iran volledige zeggenschap opeist. Onder het internationaal recht wordt die eenzijdige Iraanse claim op dat deel van de waterweg echter niet erkend. Teheran stelt dat alle passerende schepen vooraf toestemming moeten vragen om de zeestraat te doorkruisen.

De garde beweert dat de tankers deze verplichte goedkeuring probeerden te omzeilen door al hun radars, transponders en herkenningssystemen uit te zetten. Bij die poging om ongezien door de zuidelijke passage te glippen, kregen de schepen volgens het Iraanse militaire commando directe ondersteuning van de strijdkrachten van de Verenigde Staten, die scheepvaart in het gebied escorteren.

Eerdere mijnexplosies en schade aan supertankers

De nieuwe melding volgt op een reeks vrijwel identieke incidenten waarbij de Iraanse strijdkrachten eerder in oktober ook al zeemijnen inzetten tegen koopvaardijschepen. Daarbij raakten volgens opgave van de garde meerdere olietankers zwaar beschadigd toen zij zonder Iraanse autorisatie een zuidelijke route dicht langs de kust van Oman probeerden te gebruiken voor hun doortocht.

Bij die eerdere ontploffingen in oktober ging het eveneens om supertankers die elk meer dan twee miljoen vaten ruwe olie vervoerden en hun positiesystemen hadden gedeactiveerd. Op een van die schepen vond destijds een zware explosie in de machinekamer plaats, waardoor het grote vaartuig stuurloos op het water kwam te liggen terwijl elders branden woedden.

Aanvallen bij Jubail en gezonken vrachtschepen

Naast de mijnaanvallen in de zeestraat zelf vonden eerder in oktober ook elders in de Perzische Golf gewelddadige incidenten plaats met vrachtschepen. Ten noordoosten van de Saudische havenstad Jubail werd een tanker op 68 zeemijl uit de kust geraakt door een onbekend projectiel, waarna de volledige bemanning ongedeerd van boord kon worden gehaald door reddingsdiensten.

Op 78 zeemijl van diezelfde Saudische kust werd kort daarop een tweede tanker vanuit een kleine boot onder vuur genomen met een granaat, wat schade aan het achterschip veroorzaakte. Daarnaast zonken in diezelfde maand oktober een containerschip en een drogebulkcarrier nabij de Straat van Hormuz nadat zij in afzonderlijke aanvallen door projectielen waren getroffen.

Gevolgen voor olieprijs en doorvoer op zeestraat

De aanhoudende militaire confrontaties op het water hebben directe gevolgen voor de internationale energiehandel, aangezien in vredestijd ongeveer een vijfde van de wereldwijde olievoorraad door deze smalle doorgang gaat. Door de blokkadepogingen van Iran en de aanvallen op commerciële vaartuigen liep de dagelijkse doorvoer terug naar circa 9,4 miljoen vaten ruwe olie per dag.

Dat volume komt neer op ongeveer zeventig procent van het reguliere transportniveau van voor het uitbreken van de oorlog. De onzekerheid op de scheepvaartroute dreef de prijs van een vat Brent-olie eerder in oktober al op tot bijna 110 dollar, terwijl de Internationale Maritieme Organisatie destijds melding maakte van drie gewonde en twee vermiste zeevarenden.

Oorlog sinds februari en wederzijdse blokkades

De huidige scheepvaartcrisis komt voort uit de regionale oorlog die op 28 februari begon met Amerikaanse en Israëlische luchtaanvallen op doelen in Iran. Sinds het begin van dat conflict probeert Teheran de strategische zeestraat af te sluiten voor landen die de Iraanse voorwaarden negeren, waarop Washington reageerde met een eigen tegenblokkade van Iraanse havens en zwaardere sancties.

Halverwege juni sloten Washington en Teheran nog een reeks voorlopige afspraken om de gevechten te staken, maar over de exacte voorwaarden voor vrije doorvaart bleven beide partijen van mening verschillen. In juli laaide het geweld alweer flink op toen een onder Cypriotische vlag varend containerschip, de GFS Galaxy, in brand vloog en de Verenigde Staten ruim 140 Iraanse doelen bombardeerden.

Militair machtsvertoon en huidige situatie op zee

De chef-staf van de Iraanse strijdkrachten, Ali Abdollahi, verklaarde in oktober dat zijn land bewust goedkope wapens zoals zeemijnen inzet om kostbaar Amerikaans militair materieel te neutraliseren. Aan Amerikaanse zijde stelde commandant Brad Cooper van het Centraal Commando daarentegen dat niet Iran, maar de Verenigde Staten en hun regionale partners de controle over de Straat van Hormuz uitoefenen.

Na de nieuwste mijnexplosies liggen de twee getroffen tankers stil op de route in de zeestraat, terwijl een van de kolossen in lichterlaaie staat. De Iraanse autoriteiten hebben in hun militaire verklaring geen scheepsnamen, vlagstaten of eigenaren genoemd en laten ook in het midden of er bij de ontploffingen en de brand opvarenden gewond zijn geraakt.