Trump verliest controle over Amerikaans Congres bij midterms: ‘Ik ben wel verrast’

President Donald Trump en zijn Republikeinse Partij hebben bij de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen de macht in het gehele Congres verloren. De Democratische Partij veroverde een meerderheid in zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat. Trump erkende de nederlaag, maar wees tegelijk direct op zijn presidentiële vetorecht voor de komende jaren.

In het Huis van Afgevaardigden passeerden de Democraten de benodigde grens van 218 zetels om de controle over te nemen. Ook in de Amerikaanse Senaat kwamen zij ruim boven de vereiste 51 zetels uit. Daarmee raakt de president halverwege zijn termijn de wetgevende steun van beide kamers kwijt.

Republikeinse staten maken het verschil

De politieke verschuiving tekende zich scherp af in staten die decennialang Republikeins stemden. In Texas versloeg de Democratische oud-leraar en presbyteriaans seminarist James Talarico zijn Republikeinse rivaal Ken Paxton, die financiële steun kreeg van miljardair Elon Musk. Texas koos daarmee voor het eerst sinds 1988 weer een Democratische senator.

Ook in Kansas ging de senaatszetel voor het eerst sinds 1932 naar een Democraat doordat methodistisch dominee Adam Hamilton de zittende senator Roger Marshall versloeg. In South Carolina won kinderarts Annie Andrews van de Republikeinse Darline Graham, die haar in juli overleden broer Lindsey Graham op verzoek van Trump had opgevolgd.

Prominente senatoren verliezen en nieuwkomers schrijven geschiedenis

Verschillende gevestigde Republikeinen moesten hun zetel afstaan na onverwachte nederlagen. In Maine verloor Susan Collins na bijna dertig jaar haar senaatszetel aan voormalig houthakker Troy Jackson, die inviel nadat kandidaat Graham Platner wegviel. Voormalig paralympisch rolstoelbasketballer Josh Turek won in Iowa van Ashley Hinson, terwijl Sherrod Brown in Ohio en Roy Cooper in North Carolina wonnen.

Daarnaast leverden de stembusgangen verschillende historische mijlpalen op voor de vertegenwoordiging in Washington. In Michigan versloeg de 42-jarige Abdul El-Sayed zijn Republikeinse tegenstander Mike Rogers, waarmee hij de eerste moslim in de Senaat wordt. New Hampshire koos Chris Pappas, die na zijn zege op John Sununu de eerste openlijk homoseksuele mannelijke senator is.

Democraten grijpen na zestien jaar weer meerderheid bij gouverneurs

Naast het Congres verschoven ook de machtsverhoudingen in het dagelijks bestuur van de afzonderlijke staten aanzienlijk. Er werd in 36 staten gestemd voor een gouverneur, waarbij vijf staten wisselden van een Republikeinse naar een Democratische bestuurder. In totaal tellen de Verenigde Staten nu 28 Democratische en 20 Republikeinse gouverneurs.

In Georgia werd Keisha Lance Bottoms verkozen tot de eerste zwarte vrouwelijke gouverneur in de Amerikaanse geschiedenis, terwijl Deb Haaland in New Mexico de eerste inheemse vrouwelijke gouverneur wordt. In Texas blokkeerde Gina Hinojosa een vierde ambtstermijn voor gouverneur Greg Abbott, en in Ohio en Iowa wonnen respectievelijk Amy Acton en staatsauditeur Rob Sand.

Trump wisselt verzoenende woorden af met dreigement van veto

President Trump reageerde telefonisch bij televisiezender Fox News op de zware klap voor zijn partij. “Ik ben wel verrast. Ik dacht dat ze het beter zouden doen”, zei hij over de Republikeinse kandidaten. Op zijn platform Truth Social beweerde de president dat zijn partij met hemzelf op het stembiljet met een overweldigende meerderheid had gewonnen.

Tegenover de krant The New York Times verklaarde Trump de uitslag te aanvaarden. “We zullen samenwerken met de Democraten, we kijken ernaar uit om met hen te werken. We kunnen vast iets regelen”, aldus de president. Kort daarna deelde hij echter op sociale media een afbeelding van een pet met in hoofdletters het woord ‘VETO’.

Binnenlandse en internationale reacties op de machtswisseling

Voormalig president Barack Obama stelde op X dat kiezers kozen voor leiders met concrete oplossingen die mensen samenbrengen. “Terwijl deze regering nog twee jaar in functie is, is het nu onze taak om de mouwen op te stropen, veranderingen door te voeren voor zover dat in onze macht ligt, verdere schade te voorkomen en een fundament te leggen voor de toekomst”, schreef Obama.

Ook buitenlandse politici reageerden direct op de nieuwe verhoudingen in Washington en de oorlog die de Verenigde Staten en Israël eind februari tegen Iran begonnen. De Iraanse parlementsvoorzitter Mohammad Bagher Ghalibaf stelde op X dat Amerikanen “nee hebben gezegd tegen oorlog” en waarschuwde voor “een nachtmerrie”, terwijl de Spaanse premier Pedro Sánchez en de Duitse minister Boris Pistorius de uitslag verwelkomden.

Gevolgen voor wetgeving en laatste onbesliste staten

De nieuwe machtsverhoudingen treden op 3 januari 2027 officieel in werking, Dan wordt het nieuw gekozen Congres geïnstalleerd. Vanaf dat moment wordt de Democraat Hakeem Jeffries bij aanwijzing door zijn partij de eerste zwarte voorzitter van het Huis van Afgevaardigden. De Democratische meerderheid kan dan wetsvoorstellen bepalen, regeringsonderzoeken starten, getuigen oproepen en benoemingen van federale rechters of ministers blokkeren.

Tegelijkertijd beschikken de Democraten in beide kamers niet over de tweederdemeerderheid die nodig is om een presidentieel veto ongedaan te maken of een afzettingsprocedure te voltooien. De Republikeinen behielden bovendien hun senaatszetels in Montana met Kurt Alme, in Nebraska met Pete Ricketts en in Idaho met Jim Risch, terwijl in Alaska en Mississippi de laatste stemmen nog worden geteld.