Donald Trump dreigt het meest invloedrijke militaire bondgenootschap ter wereld te verlaten. De Amerikaanse president is naar eigen zeggen teleurgesteld in zijn NAVO-bondgenoten, omdat zij volgens hem te weinig hebben gedaan in de oorlog met Iran. Mark Rutte, secretaris-generaal van de NAVO, reisde speciaal naar Washington om de schade te beperken. De uitkomst van dat bezoek roept meer vragen op dan het beantwoordt.
Bezoek aan het Witte Huis
Rutte bracht woensdag een bezoek aan het Witte Huis om de relatie tussen de Verenigde Staten en de NAVO te bespreken. Na afloop gaf hij een interview aan CNN, waarin hij openlijk erkende dat Trump gefrustreerd is. Volgens Rutte is die frustratie begrijpelijk. Hij begreep “volkomen” dat Trump teleurgesteld is in Europa en de andere bondgenoten. Daarmee koos de NAVO-chef bewust voor een verzoenende toon, in plaats van de Amerikaanse president publiekelijk tegen te spreken.
De aanleiding voor de spanningen is de oorlog met Iran. Trump vindt dat zijn bondgenoten onvoldoende steun hebben gegeven tijdens dat conflict. Daarom dreigt hij met een vertrek uit de NAVO, het bondgenootschap dat al decennialang de ruggengraat vormt van de westerse veiligheid. Een dergelijke stap zou ingrijpende gevolgen hebben voor de veiligheidsarchitectuur in Europa en daarbuiten.
Trump en de dreiging om te vertrekken
De dreiging van Trump is niet nieuw, maar de intensiteit ervan neemt toe. Eerder uitte de president al zijn onvrede over de defensie-uitgaven van Europese landen. Nu voegt hij daar een concrete klacht aan toe: de beperkte bijdrage van bondgenoten in de strijd tegen Iran. Bovendien koppelt hij die frustratie expliciet aan de toekomst van het Amerikaanse lidmaatschap van de NAVO. Daarmee zet hij het bondgenootschap onder ongekende druk.
Rutte probeerde na zijn bezoek aan het Witte Huis de situatie te sussen. Hij gaf aan dat hij de teleurstelling van Trump “volkomen begrijpt” en dat hij het bezoek gebruikte om de banden te versterken. Toch blijft onduidelijk welke concrete stappen hij heeft toegezegd of welke toezeggingen de andere bondgenoten bereid zijn te doen. Daarover zijn de bronnen niet eenduidig.
De ‘daddy’-uitspraak achtervolgt Rutte
Na afloop van een toespraak kreeg Rutte opnieuw vragen van journalisten. Niet alleen over de toekomst van de NAVO, maar ook over zijn beruchte eerdere uitspraak waarin hij Trump aanduidde als ‘daddy’. Rutte legde opnieuw uit dat die uitspraak het gevolg was van een taalprobleem. “Het achtervolgt me een beetje”, zei hij. “Je maakt fouten.” Toch lijkt de uitdrukking hem niet snel los te laten, want journalisten brengen het onderwerp telkens opnieuw ter sprake.
Bovendien vroegen aanwezige journalisten hem of de Verenigde Staten lid van de NAVO zouden blijven. Rutte gaf op die vraag antwoord, maar de precieze bewoordingen van zijn reactie zijn niet volledig openbaar geworden. Daarmee blijft een kernvraag over de toekomst van het bondgenootschap vooralsnog onbeantwoord.
Reacties en publieke discussie
In Nederland lokt het optreden van Rutte gemengde reacties uit. Sommigen begrijpen zijn aanpak. In de podcast ‘Praat mee met AD‘ zegt een deelnemer: “Ik snap wel dat Rutte slijmt bij president Trump tot hij een ons weegt.” Anderen plaatsen vraagtekens bij de strategie. De kritiek richt zich op de vraag of het erkennen van Trumps frustratie voldoende is om het bondgenootschap bij elkaar te houden. Bovendien vragen critici zich af of Europa daadwerkelijk meer had kunnen of moeten doen in het Iran-conflict.
Toch is er ook begrip voor de positie van de NAVO-secretaris-generaal. Rutte bevindt zich in een bijzonder lastige diplomatieke situatie. Enerzijds moet hij de belangen van alle NAVO-leden behartigen. Anderzijds is hij afhankelijk van het goedkeuren van de machtigste bondgenoot: de Verenigde Staten. Dat evenwicht bewaren vergt, zo blijkt, soms het inslikken van kritiek.
Wat staat er op het spel voor Europa
Als Trump zijn dreiging waarmaakt en de Verenigde Staten daadwerkelijk uit de NAVO stappen, heeft dat verstrekkende gevolgen. Europa zou een groot deel van zijn collectieve defensiecapaciteit verliezen. Bovendien zou het signaal dat een dergelijke stap afgeeft aan landen als Rusland en Iran gevaarlijk kunnen zijn. De vraag is of de Europese landen snel genoeg kunnen opschalen om dat verlies op te vangen. Vooralsnog is daar geen eenduidig antwoord op.
Daarnaast staat de geloofwaardigheid van de NAVO op het spel. Het bondgenootschap is gebouwd op de belofte van collectieve verdediging: een aanval op één is een aanval op allen. Als de grootste militaire macht aangeeft die belofte mogelijk niet meer na te willen komen, ondermijnt dat het fundament waarop de NAVO rust. Dat gegeven maakt het bezoek van Rutte aan het Witte Huis des te urgenter.
Volgende stappen in een fragiel bondgenootschap
De komende dagen en weken zal duidelijk worden of het bezoek van Rutte aan Washington vruchten afwerpt. De druk op alle NAVO-lidstaten om hun defensie-uitgaven te verhogen neemt toe. Bovendien zal de discussie over de rol van Europa in het Iran-conflict naar verwachting verder oplaaien. Rutte heeft zijn kaarten op tafel gelegd: hij begrijpt Trump, hij wil de Amerikanen in de NAVO houden en hij is bereid daarvoor een diplomatieke prijs te betalen. Of die inzet voldoende is, moet de komende tijd uitwijzen.
Bronnen en credits
Bronnen: AD, RTL Nieuws, Volkskrant
