Offensief en zeeblokkade jagen in Jemen duizenden gezinnen uit huis: ‘Meer dan 250.000 ontheemden in elf weken’

In Jemen zijn tussen 1 augustus en 17 oktober meer dan 250.000 mensen ontheemd geraakt. Dat blijkt uit cijfers van de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR. De aantallen laten zien hoe snel de burgeroorlog in het land opnieuw is opgelaaid, na een tijd waarin de gevechten minder heftig waren.

Het gaat om een periode van ruim elf weken. In die tijd veranderde de situatie in het land ingrijpend. Een zeeblokkade, aanvallen over de grens en gebiedsverlies aan de westkust gingen vooraf aan of liepen parallel met de vluchtbewegingen. Dit artikel zet de ontwikkelingen op een rij die tot de grote aantallen ontheemden hebben geleid.

Na jaren van relatieve rust laait het geweld weer op

Deze zomer kwam een einde aan een aantal jaren van relatieve rust tussen de strijdende partijen in Jemen. Die periode liet bewoners van het land enige ruimte om hun leven weer op te pakken, ook al bleef de oorlog formeel doorlopen. Met het oplaaien van de gevechten viel die ruimte weg.

De terugkeer van het geweld treft een bevolking die al jaren te lijden heeft onder het conflict. De cijfers van UNHCR laten zien dat een aanzienlijk deel van de mensen opnieuw is gedwongen te vertrekken. Voor veel gezinnen betekent dat het verlies van hun huis, hun gewone omgeving en hun dagelijkse bestaan.

Een conflict dat ruim tien jaar geleden begon

Het conflict tussen de internationaal erkende regering en de Houthi’s brak ruim tien jaar geleden uit. De regering wordt gesteund door Saudi-Arabië. Daarmee is de strijd in Jemen niet alleen een binnenlandse kwestie, maar ook verweven met de verhoudingen tussen grotere spelers in de regio.

De Houthi’s worden gesteund door Iran. Sinds het begin van het conflict hebben zij delen van het land onder controle. Die verdeling van het grondgebied bepaalt mede waar de gevechten nu plaatsvinden en welke gebieden het zwaarst worden getroffen door de nieuwe escalatie.

Zeeblokkade van Saudi-Arabië als nieuwe stap

De Houthi’s kondigden deze zomer een zeeblokkade van Saudi-Arabië af. Daarmee zetten zij een nieuwe stap in de confrontatie met het buurland dat de erkende regering van Jemen steunt. De aankondiging markeerde dat de strijd zich niet meer beperkte tot gevechten binnen de grenzen van Jemen.

De blokkade stond niet op zichzelf. Een zeeblokkade vergroot de spanning in een regio waar scheepvaart en olietransport van groot belang zijn. De aankondiging ging gepaard met militaire acties, waarover de volgende alinea’s meer vertellen.

Aanvallen op Saudische schepen en olie-installaties

Na de aankondiging van de blokkade begonnen de Houthi’s met aanvallen op Saudische schepen, gebieden en olie-installaties. De doelwitten tonen de ambitie om Saudi-Arabië niet alleen politiek, maar ook economisch en militair onder druk te zetten.

Met deze aanvallen veranderde het karakter van het conflict. Waar de strijd jarenlang vooral binnen Jemen werd uitgevochten, richtten de Houthi’s zich nu nadrukkelijk op de belangrijkste steunpilaar van de regering. Die verschuiving past bij de periode waarin ook het aantal ontheemden snel opliep.

Westkust ingenomen, regering begint offensief

In september namen de Houthi’s grote delen van de westkust van Jemen in. Het ging om een omvangrijk gebied, waarmee de groepering haar greep op het land verder uitbreidde. Voor de bevolking van die streken veranderde de situatie daarmee van de ene op de andere dag.

De regering reageerde met een offensief om de bezette gebieden te heroveren. Gevechten om grondgebied maken het voor burgers vaak onveilig om te blijven. De berichtgeving over het conflict meldt geen precieze telling per regio, zodat niet vaststaat waar de ontheemden precies vandaan komen.

Een bevolking die al gebukt ging onder honger

De burgeroorlog heeft al eerder een grote humanitaire crisis veroorzaakt. De bevolking gaat gebukt onder honger. Dat betekent dat veel mensen die nu op de vlucht slaan, al verzwakt zijn door jaren van schaarste en onzekerheid over hun dagelijkse voedsel.

Voor wie zijn huis moet verlaten, wordt een bestaande nood nog groter. Ontheemden verliezen vaak hun inkomen, hun voorraden en hun vaste plek. De recente stijging van het aantal ontheemden voegt zich daarmee bij een crisis die al lang aansleepte en die door de nieuwe gevechten niet kleiner wordt.

UNICEF: een op de drie kinderen ondervoed

Volgens de VN-kinderorganisatie UNICEF is een op de drie onderzochte kinderen in Jemen ondervoed. Het cijfer heeft betrekking op de kinderen die zijn onderzocht, en zegt dus niet automatisch iets over alle kinderen in het land. Toch maakt het duidelijk hoe kwetsbaar jonge Jemenieten zijn.

Kinderen worden het hardst geraakt wanneer gezinnen op de vlucht slaan. Ondervoeding en ontheemding versterken elkaar: wie weinig te eten heeft, heeft minder weerstand, en wie zijn thuis verlaat, kan moeilijker aan voedsel komen. De gemelde cijfers onderstrepen waarom de aantallen ontheemden zorgen baren.

Wat de cijfers nu laten zien

De stand van zaken is dat in elf weken tijd meer dan 250.000 mensen hun huis zijn kwijtgeraakt door het oplaaiende geweld. De cijfers van UNHCR, vanuit Genève gepubliceerd, tonen de menselijke kosten van een conflict dat na een periode van relatieve rust opnieuw in kracht toenam.

Het offensief van de regering om de bezette gebieden te heroveren loopt volgens de berichtgeving. De Houthi’s houden delen van het land bezet, en de zeeblokkade en aanvallen op Saudi-Arabië zijn onderdeel van de nieuwe fase. Over het verdere verloop van de strijd is op dit moment niets vastgesteld.