Justitie bijt zich vast in Bolle Jos: ‘Twee ton voor de precieze verblijfplaats’

De jacht op Jos Leijdekkers, beter bekend als Bolle Jos, is uitgegroeid tot een van de langstlopende opsporingsoperaties van Nederland. Diplomaten, justitie en politie in meerdere landen werken aan één doel: de Bredase drugscrimineel achter slot en grendel krijgen. De vraag blijft of al die inspanning ook echt tot zijn aanhouding leidt.

Leijdekkers houdt zich vermoedelijk schuil in Sierra Leone, een West-Afrikaans land dat hem niet aan Nederland uitlevert. Intussen groeit zijn lijst van veroordelingen. Alleen in België kreeg hij al meerdere celstraffen. Aan zijn vrijheid verandert dat voorlopig niets, omdat hij bij die processen niet verschijnt.

De meest gezochte crimineel van Nederland

Leijdekkers komt uit Breda en staat op de Nationale Opsporingslijst. Hij geldt als de meest gezochte crimineel van het land en wordt gezien als een van de belangrijkste organisatoren van de internationale cocaïnehandel. Zijn naam duikt al jaren op in dossiers over grote drugspartijen in Europese havens.

Zijn bijnaam is inmiddels bekender dan zijn gezicht. Zo reed in Eindhoven een trein door het station met een pikzwart gespoten laatste wagon, voorzien van een Wanted-poster van Bolle Jos en zijn naam in grote witte letters. Het zegt veel over hoe zijn zaak leeft bij het publiek.

Sierra Leone weigert uit te leveren

Sierra Leone weigert Leijdekkers aan Nederland uit te leveren. Het land negeert volgens eerdere berichtgeving rechtshulpverzoeken uit Den Haag. Volgens meerdere meldingen verblijft hij er met medeweten van de lokale machthebbers. Dat maakt een gewone opsporingsactie vrijwel onmogelijk en verlegt de strijd naar het diplomatieke vlak.

Het Openbaar Ministerie looft twee ton uit voor een tip die leidt naar zijn precieze verblijfplaats. Dat bedrag staat al ruim drie jaar op zijn hoofd, zonder resultaat. Geld alleen maakt mensen blijkbaar niet spraakzaam. Wie iets weet, loopt bovendien risico in een land waar de belangen van Leijdekkers en de staat dicht bij elkaar liggen.

Diplomatie met een scherpe rand

Minister van Justitie David van Weel voerde de druk op Sierra Leone stap voor stap op. Hij sprak in Genève met zijn ambtgenoot en later in Ghana met de Sierra Leoonse minister Alpha Sesay, op diens uitnodiging. Het gesprek ging over de uitlevering van Leijdekkers. Een doorbraak leverde het tot nu toe niet op.

Een interview van Van Weel op een tv-station in Sierra Leone viel er slecht. De premier van het land beschuldigde hem ervan zich als kolonialist op te stellen. Het incident liet zien hoe gevoelig de kwestie ligt. Nederland wil de crimineel, maar Sierra Leone ziet de druk als inmenging van buitenaf.

De geldkraan als drukmiddel

Nederland zocht daarom steun in Europa. De Europese Commissie stopt volgens de berichten per direct met betalingen aan Sierra Leone, omdat het land Leijdekkers niet uitlevert. Van Weel bevestigde dat. Eerder waren de EU-landen het nog niet eens over zo’n hulpstop, dus de precieze stand van zaken is wisselend gemeld.

Het kabinet wil ook de Ghanese politie ondersteunen, in de hoop op een spoedige arrestatie. Daarmee moeten de drugsaders van de crimineel worden afgeknepen. De gedachte is dat Leijdekkers minder kan verdienen en minder bescherming kan kopen wanneer zijn handel in West-Afrika onder druk komt te staan.

Wie betaalt de rekening?

Ontwikkelingsorganisatie Cordaid waarschuwt dat het stopzetten van hulpgelden de verkeerde mensen treft. Volgens de organisatie raak je niet de politieke elite, maar juist de lokale bevolking. Het gaat om inwoners die niets met de gezochte drugscrimineel uit Breda te maken hebben. Ook in Nederland klinkt kritiek op deze aanpak.

Voor het kabinet staat de uitlevering van Leijdekkers desondanks hoog op de agenda. Het dilemma is duidelijk: harde druk kan Sierra Leone doen bewegen, maar kan ook de armste burgers raken. Of de geldkraan daadwerkelijk tot een uitlevering leidt, is op dit moment niet te zeggen.

Straffen stapelen zich op

Terwijl de diplomatie vastloopt, doet de rechter wel zijn werk. In België kreeg Leijdekkers eerst acht jaar cel, een boete van 80.000 euro en een havenverbod van tien jaar voor drugssmokkel vanuit Sierra Leone naar Antwerpen. Later volgde in het Costa-proces een straf van veertien jaar cel, opgelegd bij verstek.

Volgens Omroep Brabant staat de teller daarmee op 103 jaar celstraf. Daarnaast eiste het Belgische Openbaar Ministerie dertien jaar voor zijn rol bij de import van ongeveer elf ton cocaïne via Antwerpen in oktober 2023. Zolang hij vrij rondloopt, blijven al die vonnissen echter papier zonder uitvoering.

Familie en netwerk onder druk

Ook zijn omgeving krijgt de gevolgen van de jacht. Zijn broer Harry werd door Turkije aan Nederland uitgeleverd en blijft vastzitten. Zijn moeder en zus staan terecht voor witwassen. Zijn vader werd vrijgesproken van het witwassen van een horloge ter waarde van 110.000 euro. Justitie richt zich zo steeds breder op het gezin.

Volgens berichten stond justitie een keer ongekend dicht bij een arrestatie, waarbij een speciaal undercoverschip werd ingezet. Historicus Stephen Snelders noemde die actie uitzonderlijk. Het netwerk van Leijdekkers staat bovendien onder druk door onderschepte ladingen en afschrikkende internationale aandacht. Een aanhouding is er echter nog niet.