Grote onrust om bommeldingen op Europese vluchten: ‘Welk land zit hierachter?’

De reeks valse bommeldingen waarmee donderdag zeker vijftien passagiersvliegtuigen in Europa te maken kregen, laat zich lastig herleiden doordat de berichten anoniem zijn verstuurd. Dat verklaart minister David van Weel van Justitie en Veiligheid namens de VVD een dag na de incidenten. Bij de controles in de betrokken toestellen zijn nergens explosieven aangetroffen.

Onder de getroffen vluchten bevond zich ook een passagierstoestel van KLM dat onderweg was naar Tel Aviv. Het vliegtuig maakte vervolgens een geplande tussenstop in Boekarest. Een woordvoerder van de luchtvaartmaatschappij liet weten dat vlucht KL461 in de nacht van donderdag op vrijdag niet verder vloog vanwege een technisch mankement.

Eerdere golf van loze meldingen op Europese vliegvelden

De verstoorde vluchten van donderdag staan niet op zichzelf, want eerder in dezelfde week kregen Europese luchtvaartmaatschappijen al meermaals met soortgelijke dreigingen te maken. Op maandag en dinsdag werden in totaal ongeveer tien lijnvluchten getroffen door bommeldingen. Ook bij die eerdere incidenten bleef onduidelijk wie de afzender was of dat meerdere personen samenwerkten.

Op dinsdag doorzochten veiligheidsdiensten zeven vliegtuigen op verschillende Europese luchthavens, waaronder toestellen in Rome, Warschau, Murcia en Sofia. In alle gevallen bleek sprake van loos alarm. De Poolse luchthaven Warschau-Modlin moest die dag tijdelijk de deuren sluiten nadat een passagierstoestel daar na een binnengekomen bommelding aan de grond was gezet.

Onderschepping boven Frankrijk en uitwijkende toestellen

De nieuwe golf op donderdag begon in de ochtend bij een lijnvlucht van de Ierse maatschappij Aer Lingus die van Dublin op weg was naar Rome. Boven Parijs moest het toestel vanwege een bommelding uitwijken naar een militaire vliegbasis. Gevechtsvliegtuigen begeleidden het toestel.

Rond diezelfde tijd kregen andere Europese routes met dreigementen te maken, waardoor tegen het middaguur al zeker vijftien vluchten waren geraakt. Het ging om vluchten vanuit verschillende Europese landen. Een toestel van Finnair met bestemming Rome landde op de luchthaven van de Italiaanse hoofdstad, terwijl een vlucht van Wizz Air tussen Milaan en Warschau uitweek naar Wenen.

Meldingen bij vluchten naar België en Italië

Ook op Brussels Airport landde donderdag een toestel veilig nadat tijdens de reis een verdachte melding was binnengekomen. Het betrof een vliegtuig van de Poolse luchtvaartmaatschappij LOT dat was opgestegen in Warschau. Volgens de Belgische luchthaven waren na de landing geen aanvullende veiligheidsmaatregelen nodig. Een woordvoerder verklaarde: “We zijn geïnformeerd over een verdachte melding op een vlucht met bestemming Brussels Airport”.

Verder naar het zuiden bereikten twee andere getroffen passagierstoestellen donderdag veilig hun geplande eindbestemming op luchthaven Malpensa in Milaan. Het ging daarbij om een toestel van Aegean Airlines dat was vertrokken uit het Griekse Thessaloniki en een vliegtuig van prijsvechter Ryanair vanuit de Portugese stad Porto. Bij geen van deze vluchten leidde de melding tot de vondst van gevaarlijke materialen.

Voorzorgsmaatregelen in Bulgarije en Tsjechië

In het oosten en midden van Europa moesten de autoriteiten eveneens ingrijpen vanwege binnengekomen dreigementen tegen het burgerluchtverkeer. In Bulgarije kregen drie passagierstoestellen een bommelding te verwerken. Twee vliegtuigen die waren opgestegen in Kopenhagen en Madrid zetten de landing in op de luchthaven van Sofia, terwijl een derde toestel vanuit Londen veilig aan de grond kwam in Plovdiv.

Daarnaast maakte de Tsjechische politie donderdag bekend dat vier vliegtuigen met bestemming Praag te maken hadden gekregen met bommeldingen. Op de luchthaven werden direct voorbereidingen getroffen om deze toestellen op te vangen. Hoewel de politie de binnengekomen dreigementen als weinig geloofwaardig inschatte, verklaarden de autoriteiten dat “alle noodzakelijke veiligheidsmaatregelen” werden genomen.

Reactie van luchtvaartcombinatie Air France-KLM

De schaal waarop de meldingen het Europese vliegverkeer deze week ontregelen, is voor topman Benjamin Smith van Air France-KLM ongekend. Vooral het ogenschijnlijk gecoördineerde karakter van de reeks noemt hij een nieuw verschijnsel in de sector. Over de mogelijke gevolgen voor het reisgedrag van passagiers zei Smith: “We hopen dat het er niet voor zorgt dat consumenten minder gaan vliegen, maar dat zien we nog niet”.

Toen Smith zijn reactie gaf, had de Nederlands-Franse luchtvaartcombinatie volgens hem nog geen operationele hinder ondervonden van een bommelding. De topman benadrukte dat het bedrijf goed is voorbereid om dergelijke dreigingen op te vangen. Hij sprak daarom uit “behoorlijk wat vertrouwen” te hebben dat de meldingen geen wezenlijke gevolgen hebben voor de vluchtuitvoering van de groep.

Onderzoek naar daders en waarschuwing voor hybride dreiging

In Den Haag maakte minister Van Weel vrijdag duidelijk dat nog niet vaststaat wie voor de reeks valse meldingen van donderdag verantwoordelijk is. Omdat de dreigementen anoniem zijn binnengekomen, kost het opsporingsdiensten moeite om de herkomst te achterhalen. Volgens de bewindsman zijn er vooralsnog geen aanwijzingen dat een statelijke actor achter de acties zit.

Tegelijkertijd benadrukte de minister van Justitie en Veiligheid dat in het lopende onderzoek op dit moment niets wordt uitgesloten. De golf van valse meldingen vindt plaats kort nadat inlichtingen- en veiligheidsdiensten waarschuwden dat Rusland de hybride oorlogvoering tegen Europese landen zou opvoeren. Of er een verband bestaat met de verstoringen in de luchtvaart, is vooralsnog niet vastgesteld.