Milieudefensie kraakt versoepeld stikstofbeleid van kabinet: ‘Valse hoop voor boeren’

Milieudefensie heeft op dinsdag 3 november 2026 felle kritiek geuit op de aanpassingen in het kabinetsplan voor stikstofreductie en natuurherstel. Volgens de milieuorganisatie zorgen de gewijzigde voorstellen bij agrariërs slechts voor de “valse hoop” dat “echte verandering niet nodig is”. Landbouwminister Jaimi van Essen maakte in Den Haag bekend dat provincies voortaan meer beleidsvrijheid krijgen.

Tegenover dat negatieve oordeel staat de reactie van Natuurmonumenten, dat de bijgewerkte kabinetsplannen juist beschouwt als “een belangrijke volgende stap in het oplossen van het stikstofprobleem”. De door minister Van Essen aangekondigde koerswijziging houdt in dat provinciale bestuurders meer ruimte en extra tijd krijgen om zelfstandig plannen op te stellen, mits de gestelde doelen worden behaald.

Extra tijd voor provincies en nieuwe norm rond natuur

Bij Natuur & Milieu overheerst bezorgdheid over de praktische uitwerking van die grotere provinciale vrijheid. De organisatie vindt het positief dat er nu meer duidelijkheid ligt, maar bestempelt het pakket tegelijkertijd als het “absolute minimum”. Directeur Marjolein Demmers waarschuwt in een verklaring voor de directe gevolgen van het uitstel dat de regio’s nu krijgen.

“Doordat de provincies extra tijd krijgen om zelf met nieuwe plannen te komen, ontstaat het risico op onduidelijkheid, ongelijkheid en vertraging”, aldus Demmers. Wel spreekt de directeur haar waardering uit voor de aangescherpte veedichtheidsnorm in het bijgewerkte plan. In de zones rondom beschermde natuurgebieden mag volgens deze nieuwe afspraken voortaan nog maximaal 1,5 koe per hectare staan.

Kritiek op bestrijdingsmiddelen en aanpak van piekbelasters

Ondanks die strengere norm voor het aantal koeien bij kwetsbare natuur, schiet het kabinetsbeleid op het gebied van gewasbescherming volgens Natuur & Milieu ernstig tekort. De organisatie mist in de aangepaste plannen duidelijke regels voor het gebruik van bestrijdingsmiddelen. Dat dergelijke middelen in de zones rondom Natura 2000-gebieden toegestaan blijven, noemt de milieuorganisatie “onbestaanbaar”.

Ook Greenpeace plaatst kanttekeningen bij de wijzigingen die dinsdag zijn gepresenteerd, omdat deze volgens de organisatie tot stand zijn gekomen “onder druk van de landbouwlobby”. Tegelijkertijd ziet Greenpeace lichtpuntjes in het aangepaste pakket. “Het is een belangrijke verbetering dat wordt gekeken naar een snelle aanpak van piekbelasters”, stelt de organisatie over bedrijven met de hoogste uitstoot van ammoniak en stikstofoxiden.

Eerdere kabinetsdoelen voor 2035 en eerste voorstellen

De aanpassingen van november volgen op de eerdere plannen die minister Van Essen in juni presenteerde om de stikstofuitstoot in de landbouw richting 2035 terug te dringen. Destijds stelde het kabinet als doel dat de agrarische sector in 2035 tussen de 42 en 46 procent minder stikstof moest uitstoten in vergelijking met het niveau van 2019.

In dat eerdere voorstel uit juni gold nog een algemene norm waarbij boeren vanaf 2035 maximaal 2,6 koeien per hectare mochten houden, gecombineerd met stikstofarme zones bij kwetsbare natuur. Met dat pakket wilde het kabinet Nederland van het zogeheten stikstofslot halen, zodat er onder meer weer ruimte zou ontstaan voor de bouw van nieuwe woningen.

Verdeelde ontvangst bij provincies en natuurbeheerders in juni

Bij de presentatie in juni steunden de provincies die maatregelen “in de basis”. Ina Adema, voorzitter van het Interprovinciaal Overleg (IPO), verklaarde destijds dat er was geluisterd naar het IPO en naar landbouw- en natuurorganisaties, en wilde over het benodigde geld voor langjarig natuurherstel en natuurbeheer in gesprek met de rijksoverheid.

Staatsbosbeheer noemde het oorspronkelijke pakket in juni “meer dan welkom” vanwege de financiële steun voor natuurbeheer, de aandacht voor waterhuishouding en de intensievere samenwerking met boeren. De organisatie stelde toen dat er voor terreinbeheerders jaarlijks 200 miljoen euro nodig is. Milieuorganisatie Mobilisation for the Environment (MOB) van Johan Vollenbroek vond de plannen destijds echter “niet ingrijpend en daadkrachtig genoeg” voor de wettelijke doelen van 2030 en 2035.

Zorgen onder agrariërs over zonering en bedrijfsvoering

Vanuit de politiek en de landbouwsector klonk in juni al stevige kritiek op de bufferzones en de dierennormen. Voormalig BBB-fractievoorzitter Caroline van der Plas sprak destijds op X van “een complete afbraak van de Nederlandse landbouw” en een “gigantische nekslag”. Voorzitter Dirk Bruins van LTO Noord wees toen op het gebrek aan maatwerk tussen zandgrond, veengrond en kleigrond en de onzekerheid rond zones van 500 of 1000 meter.

Van der Plas sprak bij die gelegenheid tevens haar steun uit voor eventuele nieuwe boerenprotesten en verklaarde via X: “Zet de trekkers alvast maar aan, wij lopen mee in de colonne.” Bruins stelde daarnaast dat voor een aantal gebieden later mogelijk een bevrijdend geluid zou volgen als zou blijken dat zij buiten de zones vielen en de maatregelen daar zouden meevallen.

Ook melkveehouder Gerard Nijman van de groep Stegeren boert door vreesde in juni dat de plannen eigen initiatieven tegen ammoniak- en methaanuitstoot zouden doorkruisen, terwijl Agractie stelde dat blijvende boeren met vrijwel lege handen achterbleven. Bestuurslid Merel Straathof van het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt (NAJK) zag destijds een zware last door grondgebondenheid en zonering, maar verwelkomde de aandacht voor vergunningverlening en legalisering van PAS-melders en interimmers.