Lale Gül boos om spot na fout in Nederlands Domste: ‘Ben niet dom’

Het verwarren van burgerrechtenactivist Martin Luther King met oud-president Nelson Mandela in het televisieprogramma Nederlands Domste heeft Lale Gül op stevige hoon van diverse mediaprominenten komen te staan. De 28-jarige schrijfster weersprak de conclusies over haar verstandelijke vermogens vrijdagavond aan tafel bij de talkshow Nieuws van de Dag.

Volgens Gül trekken haar critici veel te snel een oordeel op basis van een gemiste quizvraag. Zij stelt dat een gebrek aan parate feitenkennis niets zegt over iemands daadwerkelijke denkniveau. Daarnaast gaf de auteur openheid over de financiële prikkel die haar over de streep trok om aan de spelshow mee te doen.

Opzet en deelnemers van het nieuwe RTL 4-programma

De spelshow ging op zaterdag 24 oktober van start bij RTL 4 en is gebaseerd op een oorspronkelijk Noors televisieformat dat inmiddels in meerdere landen is uitgezonden. Onder leiding van presentatoren Edson da Graça en Monica Geuze proberen tien bekende Nederlanders juist zo snel mogelijk het spel te verlaten.

Wie als laatste overblijft in de afvalrace, krijgt de ongewenste titel van het programma opgeplakt. Naast Gül doen onder anderen voormalig topzwemster Inge de Bruijn, rapper Brace, acteur Horace Cohen, oud-politicus Henk Krol en presentator Mark Baanders mee. Zij krijgen fysieke proeven, logica-opdrachten en algemene kennisvragen voorgelegd.

Naast deze bekende gezichten zijn ook televisiepersoonlijkheden Sjorleone en Diva Brons in de uitzendingen te zien. Deelnemers krijgen er uiteenlopende absurde proeven voorgeschoteld, wat tot verbaasde reacties leidde over het meedoen van Gül. De opiniemaker en schrijfster werd in het verleden door het weekblad EW, voorheen bekend onder de naam Elsevier, nog uitgeroepen tot Nederlander van het Jaar.

Verwarring rond historische wereldleiders

Juist bij dat laatste onderdeel, waarbij deelnemers vragen krijgen waarop vrijwel iedereen het antwoord zou moeten weten, maakte Gül een opzienbarende uitglijder. Tijdens de uitzending zag zij een afbeelding van de Amerikaanse burgerrechtenactivist Martin Luther King aan voor de Zuid-Afrikaanse oud-president Nelson Mandela. Dat fragment zorgde direct voor veel bespreking.

Aan tafel bij Nieuws van de Dag blikte de schrijfster terug op de reacties die zij na die bewuste uitzending over zich heen kreeg. “Ik kreeg een lawine aan kritiek”, aldus Gül in het praatprogramma. Verschillende bekende gezichten uit de televisiewereld lieten zich publiekelijk en lachend uit over haar misser.

Scherpe grappen van bekende televisiemakers

Onder anderen Vandaag Inside-gezicht Johan Derksen, columniste Angela de Jong en televisiekenner Tina Nijkamp konden hun lachen volgens Gül niet inhouden na het zien van de beelden. De fout werd door deze mediapersoonlijkheden aangegrepen om de schrijfster flink op de hak te nemen vanwege haar optreden in de kennisquiz.

Voetbaljournalist Valentijn Driessen ging in zijn commentaar nog een stap verder door haar fout te vergelijken met andere bekende personen. Gül haalde zijn woorden aan tijdens de uitzending. “Die zei: ‘Als zij Humberto Tan ziet, dan denkt ze dat het Obama is.’” De schrijfster gaf aan best tegen dergelijke humor te kunnen.

Onderscheid tussen feitenkennis en intelligentie

Ondanks haar tolerantie voor grappen trekt Gül een duidelijke grens wanneer kijkers en commentatoren haar intelligentie in twijfel trekken. “Van mij mag het allemaal. Je mag me absoluut uitlachen, maar ik ben het er niet mee eens dat als je weinig culturele bagage hebt of weinig kennis over dingen, dat het automatisch betekent dat je dom bent.”

De auteur maakt dan ook een strikt onderscheid tussen aangeleerde algemene kennis en het aangeboren verstand van een persoon. “Ik vind ook niet per se dat als je De slimste mens wint, dat je de intelligentste Nederlander van het land bent”, stelde zij om haar standpunt over televisiequizzen kracht bij te zetten.

Invloed van opvoeding en Turkse achtergrond

Hoeveel feitenkennis iemand bezit, hangt volgens Gül sterk samen met het nest waarin diegene is opgegroeid. Ter onderbouwing wees zij op haar eigen jeugd als dochter van Turkse gastarbeiders die niet konden lezen of schrijven. Thuis was Turks de voertaal en in de weekenden bezocht zij destijds de koranschool.

Door die specifieke omgeving heeft zij bepaalde algemene Nederlandse cultuurkennis naar eigen zeggen simpelweg nooit van huis uit meegekregen. Het stoort haar daarom extra dat juist oudere mediapersoonlijkheden haar nu de maat nemen, omdat die generatie volgens haar veel meer kansen heeft gekregen om zulke brede bagage op te bouwen.

Financiële vergoeding als doorslaggevende reden

De schrijfster wist vooraf al dat algemene kennis niet haar sterkste kant is en dat ze daarom deelname aan een serieuzere quiz als De slimste mens niet aandurfde. Op de vraag waarom zij zich desondanks wel liet strikken voor een programma als Nederlands Domste, reageerde ze zonder enige aarzeling: “Ja, het betaalt goed.”

De overige tafelgasten wilden daarop direct weten welk bedrag er precies op haar bankrekening wordt bijgeschreven voor haar televisieoptreden. Over de exacte hoogte van de beloning liet de deelneemster echter niets los. “Dat mag ik volgens het contract niet zeggen, maar dat is heel veel geld, ja”, besloot Gül haar toelichting.