Waarom bleef Heleen van Royen als enige van haar familie weg bij de begrafenis van haar vader? Die persoonlijke kwestie staat centraal in het nieuwe klusprogramma Vier Linkerhanden op televisiezender SBS6. De eenenzestigjarige schrijfster legt daarin uit hoe zwaar het voor haar was om zijn plotselinge zelfdoding te bevatten.
In de uitzending voert de auteur tijdens het klussen een openhartig gesprek met presentator Wilfred Genee over het ingrijpende verlies uit haar jeugd. Van Royen verwoordt in het programma haar directe reactie op zijn overlijden destijds: “Ik dacht: gast, wat flik je me nou?” Het televisieprogramma is vanaf zondag 1 november wekelijks om 18.30 uur te zien.
Zomernacht na de echtscheiding en vondst bij de Sloterplas
De ingrijpende gebeurtenis waarover de schrijfster in de uitzending spreekt, gaat terug naar de zomervakantie toen zij dertien jaar oud was. Zoals Van Royen eerder in onder meer het televisieprogramma De Kist vertelde, waren haar ouders destijds net gescheiden. Haar vader wilde de echtscheiding niet en weigerde aanvankelijk om de gezamenlijke woning te verlaten.
Haar moeder gaf hem uiteindelijk te verstaan dat hij een ander onderkomen moest zoeken en legde voor de nacht campingmatrasjes in de woonkamer klaar. Diezelfde nacht vertrok haar vader zonder iets te zeggen uit het ouderlijk huis. Een kleine week later stond de politie op zaterdag aan de deur met het bericht dat hij zichzelf in de Sloterplas in Amsterdam had verdronken.
Gemist afscheid en jarenlange boosheid tegenover het verlies
De reden waarom Van Royen als enige familielid weigerde naar de uitvaart te gaan, hing direct samen met dat plotselinge vertrek. Eerder verklaarde de auteur dat haar zussen haar achteraf vertelden dat hun vader op die laatste avond nog bij hen op de kamer was geweest. Tegen haarzelf had hij bij zijn vertrek echter geen gedag gezegd.
Dat ontbrekende afscheid wekte bij de toenmalige tiener een grote woede op. In eerdere gesprekken legde zij uit: “Hij heeft niet eens gedag gezegd. Nou, dan ga ik hem ook geen gedag zeggen.” Vanwege die boosheid bleef zij niet alleen weg bij de plechtigheid, maar bezocht zij ook ruim veertig jaar lang nooit zijn graf.
Moeizame thuissituatie en ongemakkelijke reactie met haar zus
De gezinssituatie in de laatste jaren voor het overlijden verliep volgens eerdere verklaringen van de schrijfster uiterst moeizaam. In de podcast 30 MINUTEN RAUW van Ruud de Wild gaf Van Royen eerder aan dat zij geen goede band met haar vader had. Zij geloofde destijds haar moeder, die stelde dat hij weinig interesse in zijn dochter toonde.
Toen de politie het overlijden kwam melden, reageerden Van Royen en haar zus op een voor henzelf vreemde manier door in een slappe lach uit te barsten. Samen verzonnen zij destijds sarcastische teksten voor een mogelijke overlijdensadvertentie. Volgens de schrijfster toonde die ongebruikelijke reactie aan hoe gespannen de verhoudingen binnen het gezin waren geweest.
Psychische nasleep en doorbraak als romanschrijfster
In het radioprogramma Nooit Meer Slapen vertelde Van Royen in november 2020 dat zij twintig jaar lang wegrende voor de emoties rond het verlies. Na de geboorte van haar dochter kreeg zij een psychose, waarvoor zij werd opgenomen. Het besef dat zij als moeder altijd voor haar kind wilde blijven leven, zorgde ervoor dat de dood van haar vader toen extra hard aankwam.
Tegelijkertijd vormde het gezinsdrama de directe aanleiding voor haar literaire loopbaan. Vanuit een sterke innerlijke drang om haar geschiedenis te vertellen, debuteerde zij in 2000 met de deels autobiografische roman De gelukkige huisvrouw. In een eerder interview met Joost Zwagerman stelde zij dat de dood van haar vader haar dit boek en daarmee roem en erkenning heeft gebracht.
Vragen over schuld en het verlangen naar een harmonieus gezin
De vraag of de familie schuld had aan zijn beslissing hield de auteur lange tijd bezig. Haar oom noemde zelfdoding destijds een akte van beschuldiging, een gedachte die Van Royen naar eigen zeggen het allermoeilijkst vond om te beseffen. Hoewel zij vindt dat ieder mens zelf over het leven mag beschikken, benadrukte zij eerder dat nabestaanden er levenslang mee zitten.
Vanwege die beladen voorgeschiedenis spreekt de schrijfster naar eigen zeggen niet graag over de dood van haar vader. Zij wilde als dertienjarige niet bekendstaan als de dochter van iemand die uit het leven was gestapt en verlangde naar een warm, harmonieus gezin. Dat stabiele gezinsleven heeft zij later met haar eigen kinderen en kleinkinderen proberen op te bouwen.
Verlate verzoening door herbegrafenis bij haar overleden moeder
De langdurige afstand tot haar vader veranderde pas nadat haar dementerende moeder op zevenentachtigjarige leeftijd overleed. Van Royen had haar moeder, die in een mantelzorgwoning bij haar woonde, tot het einde verzorgd en maakte daarover in 2017 de documentaire Het Doet Zo Zeer. Op suggestie van een begrafenisondernemer besloot zij haar vader na ruim veertig jaar op te graven en bij haar moeder te herbegraven.
Op de dag van haar moeders uitvaart werd de oude kist vervangen, waarbij bleek dat het lichaam van haar vader nog grotendeels intact was. Bij de geopende kist sprak Van Royen hem alsnog toe en legde zij haar debuutroman en familiefoto’s bij hem neer. Sinds haar ouders samen onder één steen rusten, bezoekt zij het graf regelmatig en voelt het voor haar alsof zij weer twee ouders heeft.
