Droevig nieuws over schrijver Herman Koch: ‘Na prostaatkanker ook Parkinson’

Na jaren van leven met uitgezaaide prostaatkanker heeft schrijver Herman Koch te horen gekregen dat hij ook aan de ziekte van Parkinson lijdt. De 73-jarige auteur bracht dit nieuws maandagavond naar buiten in het televisieprogramma Eva op NPO 1. Ondanks gerichte medicatie kampt de schrijver nog altijd met hardnekkige loopproblemen.

In het gesprek met presentatrice Eva Jinek legde Koch uit dat de diagnose voor hem aanvankelijk als een grote verrassing kwam. Hij bezocht het ziekenhuis namelijk in de veronderstelling dat de aandoening juist kon worden weggestreept. Inmiddels heeft hij de nieuwe medische realiteit een plek gegeven in zijn dagelijkse bestaan.

Jarenlange evenwichtsstoornissen en veranderd handschrift

De fysieke klachten die uiteindelijk tot de diagnose leidden, speelden al enkele jaren op de achtergrond. Koch had gedurende lange tijd last van hinderlijke evenwichtsstoornissen bij het bewegen. Daarnaast viel het hem op een gegeven moment op dat zijn handschrift zichtbaar was veranderd, wat een bekend signaal is bij deze hersenaandoening.

Lange tijd zocht de auteur de oorzaak van zijn balansproblemen niet bij een nieuwe ziekte. „Ik had al een paar jaar last van evenwichtsstoornissen. Ik dacht dat het door medicijnen kwam van mijn ziekte, zoals prednison.” Pas toen de hinder aanhield, besloot hij voor verder advies langs zijn huisarts te gaan.

Onderzoek bij de neuroloog bracht snel duidelijkheid

De huisarts verwees de schrijver na het consult door naar een gespecialiseerde neuroloog voor nader onderzoek. Die medische controle nam uiteindelijk vijfenveertig minuten in beslag en leverde direct een definitieve uitslag op. Koch omschreef dat moment na afloop als choquerend, omdat hij niet op deze uitkomst had gerekend.

Over de verwachtingen voorafgaand aan die ziekenhuisafspraak was de schrijver in de uitzending heel openhartig. „We gingen eigenlijk naar de neuroloog om Parkinson uit te sluiten. Maar ik ben er nu alweer een beetje aan gewend”, voegde hij daaraan toe. Direct na de vaststelling kon worden gestart met een passende behandeling.

Effect van medicatie op stemming en beweging

Voor de behandeling van de hersenziekte slikt de auteur inmiddels specifieke medicijnen die snel aansloegen. Deze middelen zijn niet alleen bedoeld voor de lichamelijke symptomen, maar pakken ook de bijbehorende somberheid aan. Bovendien zorgen de voorgeschreven tabletten ervoor dat de schrijver gedurende de nacht minder onrustig droomt dan voorheen.

Geestelijk merkt Koch een groot verschil sinds hij met de nieuwe kuur is begonnen. „Ik voel me mentaal veel beter. Ze werken meteen.” Hoewel hij in het dagelijks leven weinig beperkingen ervaart, blijft het lopen lastig. „Ik struikelde nog op weg hier naartoe”, vertelde hij over zijn komst naar de studio.

Gevolgen van een chronisch tekort aan dopamine

De aandoening waarmee de schrijver nu te maken heeft, is een chronische en progressieve hersenziekte. Hierbij sterven de zenuwcellen die in de hersenen de stof dopamine aanmaken langzaam af. Dopamine is noodzakelijk om menselijke bewegingen soepel en automatisch te laten verlopen, waardoor een tekort allerlei fysieke en mentale klachten veroorzaakt.

Doordat het een progressieve ziekte betreft, nemen de symptomen bij patiënten in de loop der tijd verder toe. Een genezende behandeling voor de hersenaandoening bestaat op dit moment nog niet. De medische begeleiding richt zich daarom op het verlichten van de klachten en het ondersteunen van de dagelijkse lichaamsfuncties.

Leven met stabiele uitgezaaide prostaatkanker sinds 2020

De diagnose parkinson komt bovenop een eerdere zware medische boodschap die de auteur in februari 2020 kreeg. Toen stelden artsen een agressieve, uitgezaaide prostaatkanker bij hem vast, met destijds een geschatte overlevingskans van drie tot vijftien jaar. Koch hield dit nieuws vier jaar lang voor zichzelf en maakte het pas in 2024 bekend.

Voor deze vorm van kanker ondergaat de schrijver een medische behandeling, waaronder hormoontherapie, waardoor de ziekte momenteel stabiel is. Toen zijn behandelend arts destijds vroeg of hij er een boek aan ging wijden, vormde die vraag direct de titel voor zijn in 2024 bij Ambo Anthos Uitgevers verschenen roman Ga je erover schrijven?.

Literaire verwerking van ziekte in eerder werk

In dat boek uit 2024 beschreef de in Arnhem geboren auteur niet alleen zijn ziekenhuisbezoeken, maar keerde hij ook terug naar zijn jeugd. Hij blikte terug op zijn ontluikende schrijverschap, zijn vader en zijn geliefde moeder. Ook haalde hij op zijn bekende satirische toon allerlei beroepsgroepen en collega-auteurs zoals Simon Vestdijk en Multatuli aan.

Tegelijkertijd liet de roman zien hoe de auteur destijds in het leven stond na zijn eerste zware diagnose. In de proloog noteerde hij daarover de woorden: „Alles is nu goed. Eindelijk ben ik er. Ik ben hier en nergens anders”. Die levenshouding combineert hij met een onverminderde productie van nieuwe literaire werken.

Van Jiskefet en Het Diner tot publieksprijs

Koch verwierf bij het grote publiek in de jaren negentig voor het eerst faam als medemaker en acteur van het satirische televisieprogramma Jiskefet, dat liep van 1995 tot 2005. Zijn grote internationale doorbraak als romanschrijver volgde in 2009 met Het Diner, dat in tientallen landen uitkwam, meermaals werd verfilmd en wekenlang op de bestsellerlijst van The New York Times stond.

Ter promotie van het Nederlandse boek is die succesroman binnenkort gratis af te halen bij de bibliotheken. Daarnaast maakt zijn nieuwste werk, getiteld De Overbodigen, momenteel kans op een grote boekenprijs. Koch sloot zijn televisieoptreden bij Jinek dan ook af met een oproep om te stemmen op de genomineerden voor de NS Publieksprijs.