Koning diep onder de indruk tijdens bezoek aardappellab: ‘Boeiend om te zien’

Aardappelveredelaar Agrico Research heeft op woensdag 4 november een nieuw onderzoekscentrum aan de Burchtweg in Bant in gebruik genomen om de ontwikkeling van ziekteresistente aardappelrassen te versnellen. Directeur Peter Oldenkamp ziet de faciliteit als een belangrijke stap voor het langdurige selectieproces, waarbij jaarlijks uit honderdduizenden zaailingen slechts enkele geschikte rassen overblijven voor de wereldwijde teelt.

De officiële ingebruikname in de Flevolandse plaats werd woensdagochtend om 10.30 uur verricht door Koning Willem-Alexander, in aanwezigheid van staatssecretaris Silvio Erkens van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur. Door een kunststof plaatje met genetisch materiaal van aardappelen in een testapparaat te plaatsen, startte de koning een video waarmee het complex symbolisch werd geopend.

Jarenlange selectie uit honderdduizenden nieuwe zaailingen

Het kweken van een volwaardig aardappelras neemt veel tijd in beslag voor de veredelaars in de Noordoostpolder. Volgens Oldenkamp start de onderneming ieder jaar met 225.000 nieuwe rassen, waarvan er na een selectieperiode van twaalf jaar ongeveer drie tot vier overblijven. “Het is nu eigenlijk een beetje zoeken naar een speld in een hooiberg”, aldus de directeur.

In het nieuwe pand kunnen wetenschappers via DNA-onderzoek in een veel eerder stadium bepalen over welke eigenschappen een plant beschikt. Bij deze merkergestuurde veredeling brengen onderzoekers de genetische opbouw van individuele zaailingen in kaart zonder genetische modificatie toe te passen. Zodra een verband tussen een DNA-kenmerk en een raseigenschap vaststaat, fungeert die kennis als selectiecriterium na het kruisen van ouderplanten.

Strijd tegen schimmels en strengere milieuregels

De versnelling in het veredelingswerk is nodig omdat de aardappelteelt te maken heeft met veranderende klimaatomstandigheden, een toenemende virusdruk en aangepaste regels voor gewasbescherming. Zo zijn het loofdodingsmiddel Reglone en de sinds oogst 2020 verboden kiemremmer Chloor IPC voor lange bewaring weggevallen. Oldenkamp stelt dat bij intensieve teelt ziektes kunnen ontstaan waarvoor het bedrijf resistenties probeert in te bouwen.

Vooral schimmels zoals de aardappelziekte Phytophthora vormen een uitdaging, omdat die zich volgens de directeur sneller ontwikkelen dan kwekers nieuwe rassen kunnen maken. Op de eigen locatie beschikt de veredelaar naast het nieuwe laboratorium over 4.000 vierkante meter aan kassen. Daarnaast beproeft de organisatie jaarlijks vele nieuwe varianten op dertig hectare aan proefvelden in binnen- en buitenland.

Beoordeling op bakkwaliteit, friet en ongewenste verkleuring

Naast genetische weerbaarheid onderzoekt het centrum teelteigenschappen zoals rijptijd, knolvorm, schilkleur, vleeskleur en bewaringsmogelijkheden. In een grote keuken op het complex in Bant testen medewerkers hoe geschikt de knollen zijn voor verwerking tot tafelaardappelen, chips en friet. Tijdens zijn rondleiding zag de koning hoe onderzoekers de aardappelen koken, bakken en proeven om de smaak en kwaliteit te beoordelen.

Willem-Alexander informeerde tijdens dat onderdeel naar de gevolgen wanneer een aardappel tijdens het bakproces ongewenst verkleurt. De onderzoekers lieten hem daarop weten: “Dan valt-ie af.” Een voorbeeld van een geslaagd selectietraject uit het verleden is het tafelaardappelras Arizona, dat zijn oorsprong heeft in 1997 en in 2019 als eerste ras van het bedrijf de grens van duizend hectare Nederlandse pootgoedteelt passeerde.

Waardering voor bijdrage aan wereldwijde voedselzekerheid

De koning kreeg bij aanvang een toelichting op de rassenveredeling en sprak met medewerkers over maatschappelijke vraagstukken rond de groeiende wereldbevolking. Na afloop noemde Willem-Alexander de uitleg “zeer interessant en boeiend” en zei hij het “prachtig om te zien” te vinden hoe aan nieuwe rassen wordt gewerkt. Hij prees de “gemotiveerde mensen die echt een grote bijdrage leveren aan de voedselzekerheid hier in Nederland en de wereld om ons heen”.

Vlak voordat de koning in zijn auto stapte, benadrukte hij de economische en internationale waarde van de sector. “Het belangrijkste dat ik heb meegekregen is hoe belangrijk de aardappelteelt is voor Nederland en onze export”, verklaarde Willem-Alexander na de rondleiding. Over het werk tegen plantenziekten in het Flevolandse centrum voegde hij toe: “Voor zo’n 800 miljoen mensen die aardappels eten is dit een hele belangrijke plek.”

Staatssecretaris Erkens prijst innovatiekracht van aardappelsector

Staatssecretaris Erkens woonde de opening en de rondleiding eveneens bij en bestempelde het nieuwe complex in Bant als “de Apple van de aardappelsector”. Volgens de bewindsman past het Nederland om met meer trots naar de landbouwkundige vernieuwing te kijken. “We zijn in Nederland heel bescheiden, terwijl we de meest unieke, innovatieve sector wereldwijd hebben”, aldus Erkens tijdens het bezoek.

De veredelaar opereert als een coöperatie van aardappeltelers en bedrijven en exporteert naar ongeveer negentig landen, waarbij telers wereldwijd worden voorzien van genetisch uitgangsmateriaal en advies. Volgens Oldenkamp worden dagelijks 800 tot 900 miljoen mensen gevoed met aardappelen waarvan een groot deel genetisch uit Nederland komt. Die internationale positie berust op pootaardappelen: kleine knollen die niet dienen voor consumptie, maar om nieuwe planten uit te laten groeien.

Samenloop met jaarlijkse driedaagse rassenshow

De komst van het staatshoofd, die op 20 oktober door de Rijksvoorlichtingsdienst werd aangekondigd, viel samen met de aftrap van de jaarlijkse driedaagse rassenshow van het bedrijf. Gedurende dit evenement ontvangen de medewerkers kwekers, telers en klanten om de verschillende aardappelvarianten te presenteren. Oldenkamp noemde het slagen van het project bijzonder en sprak van “echt een hele eer” dat de koning het pand op deze eerste dag opende.

Terwijl het onderzoeksinstituut zich naast pootgoed ook buigt over ontwikkelingen zoals hybride rassen uit botanisch zaad, blijft de dagelijkse praktijk gericht op de consument. Of de koning na alle uitleg over bakkwaliteit en smaak woensdagavond zelf aardappelen op het menu had staan, wist hij bij zijn vertrek uit Bant nog niet. “Ik weet niet of ik ze vanavond ga eten, maar zal ze zeker niet weglaten”, besloot Willem-Alexander.