Drs. P Trofee gaat naar Kees van Kooten: ‘Zijn zoon Kasper nam het beeldje in ontvangst’

De Drs. P Trofee 2026 is toegekend aan Kees van Kooten. De schrijver en cabaretier was zelf niet aanwezig bij de uitreiking. Hij vroeg zijn zoon Kasper om het beeldje van Drs. P namens hem in ontvangst te nemen. Het Heen- en Weerschap, dat de artistieke nalatenschap van Drs. P beheert, maakte de keuze van de jury bekend.

Van Kooten is 85 jaar en begeeft zich volgens de laudatio niet meer al te vaak in de openbaarheid. Daarom bleef hij weg, terwijl de jury zijn werk uitgebreid roemde. Bij de uitreiking kreeg de winnaar behalve het beeldje ook een envelop met inhoud. Die was volgens de laudatio onderdeel van de onderscheiding.

Een prijs voor de vrolijke en vrijzinnige traditie

De Drs. P Trofee gaat elk jaar naar een auteur of kunstenaar die werkt in de vrolijke en vrijzinnige traditie van Drs. P. De prijs wordt uitgereikt door de stichting Heen- en Weerschap. Het gaat dus om een eerbetoon aan iemand die het werk van Drs. P in geest en toon voortzet, niet om een algemene literatuurprijs.

Het beeldje dat de winnaar krijgt, is een uitbeelding van Drs. P zelf. In de laudatio wordt het omschreven als het formidabele beeldje van de formidabele Drs. P. Daarbij hoort een envelop met inhoud. Wat daarin zat, wordt in de aangeleverde teksten niet genoemd, zodat dat een open vraag blijft.

Eerdere winnaars sinds 2019

De trofee wordt sinds 2019 uitgereikt. Het eerste jaar ging de prijs naar Midas Dekkers. In 2022 kregen zowel Ivo de Wijs als Wim T. Schippers de onderscheiding, in 2023 volgde Hugo Matthysen. Paul Prenen en Brigitte Kaandorp ontvingen de trofee in 2024, daarna was in 2025 Jean Pierre Rawie aan de beurt.

Met Van Kooten komt er in 2026 een naam bij die lang tot het Nederlandse taalcabaret behoort. Opvallend is dat Ivo de Wijs, zelf winnaar in 2022, de laudatio uitsprak. Hij deed dat namens Het Heen- en Weerschap, met assistentie van Hanca Leppink. Zo bleef de prijs binnen de kring van de eerdere winnaars.

Precisie en taalspel als motivatie

Volgens het genootschap krijgt Van Kooten de prijs vanwege twee eigenschappen. Aan de ene kant noemt het zijn precisie, aan de andere kant zijn vermogen om met de taal te spelen, te knutselen, te goochelen, te vernieuwen en te vermaken. Die combinatie sluit aan bij de traditie waarin Drs. P zelf schreef.

Als voorbeeld van die precisie wijst de laudatio op een fragment uit Keek op de week. Daarin treden Kees van Kooten, Wim de Bie en Professor Doctor E.I. Kipping, neerlandicus, op. Het fragment wordt omschreven als demonstratiemateriaal. Er staat bijvoorbeeld geen ‘wat’ waar dat niet hoort, aldus de spreker, en tegelijk wordt er met taal gegoocheld.

Een ritje naar Hilversum

De laudatio bevat ook een persoonlijke anekdote. Ivo de Wijs vertelt dat Mieke en Heinz Polzer hem een tijd als particulier chauffeur zagen. Zo bracht hij Drs. P eens naar Hilversum voor een visite aan Van Kooten. Mieke Polzer had hem liever buiten in de auto laten wachten, maar hij mocht toch mee naar binnen.

In de keuken deed Van Kooten volgens De Wijs een imitatie die hij hem nooit eerder had zien doen: die van Ischa Meijer. De Wijs noemt het heel erg leuk. De reden van het bezoek is hij naar eigen zeggen helaas vergeten. Het verhaal laat zien dat Drs. P en Van Kooten elkaar persoonlijk kenden.

De man achter de typetjes

De laudatio benadrukt dat de jury niet de televisiemaker eert. Van Kooten en Wim de Bie maakten een ongelooflijke hoeveelheid zinnige en vrolijke televisieprogramma’s, maar de prijs gaat naar de auteur, komiek en taalkunstenaar Cornelis Reinier van Kooten. Zijn ouders spraken bij zijn geboorte in 1941 de wens uit dat hij een echte Hollandsche jongen zou worden.

Die wens is volgens de laudatio uitgekomen. Van Kooten is Haags en Hollands, levenslang trouw aan zijn geboortegrond en moedertaal. De spreker noemt hem schepper van een immens oeuvre. Dat bestaat uit een stapel boeken die tot het plafond reikt, plus columns, liedjes, vertalingen, tekeningen, langspeelplaten, bescheurkalenders en dvd’s.

Palindroom en wieg: voorbeelden uit het werk

Hoewel de jury zegt de virtuositeit met honderden voorbeelden te kunnen illustreren, geeft de laudatio er toch enkele. Zo wijst De Wijs op de bundel Levensnevel, een palindroom. Ook citeert hij een zin uit de Treitertrends, waarmee Rudy Kousbroek Van Kooten volgens de laudatio de literatuur binnenhaalde.

In die zin zegt een trendy woninginrichter over een oude wieg: ‘Ik spuit jou wit, broeder, dan ben jij een scheet van een lectuurbak.’ Als leukste sketch ooit in het Nederlands noemt de spreker die van Klisjeemannetje Kees, die opschept over zijn seksuele prestaties. ‘Wat is er nou mooier dan pruimen op sap te zetten!’ is daar de bekende uitsmijter.

‘Lees Kees!’ en het oordeel van Drs. P

De jury stelt dat ze ervan afziet om alle voorbeelden op te sommen. Haar advies aan het publiek is kort: ‘Lees Kees! Geniet van zijn humor en bewonder wat hij, als geen ander, met taal kan doen.’ Er is volgens de laudatio zoveel moois dat een volledige opsomming niet nodig is.

De laudatio eindigt met de vraag wat Drs. P zelf van Van Kooten vond. Iemand vroeg hem eens wie de leukste man van Nederland was. Zonder enige aarzeling antwoordde de doctorandus: Kees van Kooten. Daarmee laat de spreker het bij zijn toespraak.

Een misverstand over Akkermans

Voor de bekendmaking haalde de spreker een klein misverstand uit de weg. Het gerucht ging dat de trofee dit jaar naar Professor Doctor Ingenieur P. Akkermans zou gaan, de naam die Drs. P ooit in een lied liet vallen. De keuze van de jury was echter een andere, zo maakte de spreker met tromgeroffel duidelijk.

De winnaar van de Drs. P Trofee 2026 is dus Kees van Kooten, door de jury omschreven als eminent auteur, komiek en taalkunstenaar. De spreker sloot af met een gelukwens. Of Van Kooten later zelf publiekelijk reageert op de prijs, valt in de aangeleverde teksten niet te lezen.