De Amerikaanse sancties tegen het Internationaal Strafhof (ICC) gaan pas over zes maanden in. In die periode wil Nederland proberen om met de Verenigde Staten tot een oplossing te komen. Dat zegt minister Tom Berendsen van Buitenlandse Zaken (CDA). Het hof in Den Haag krijgt dus een korte adempauze.
Tegelijk is de boodschap van de minister niet geruststellend. Het functioneren van het ICC zal volgens hem “ernstig geraakt” worden door de aangekondigde maatregelen. Het uitstel betekent dus geen veilige uitkomst. Het geeft vooral tijd voor diplomatiek overleg, waarvan de uitkomst nog volstrekt open is.
Een tijdvenster van zes maanden
De strafmaatregelen van de Verenigde Staten worden pas over zes maanden van kracht. Berendsen noemt dat de periode waarin geprobeerd wordt een oplossing te vinden. Wat die oplossing precies inhoudt, heeft hij niet toegelicht. Duidelijk is alleen dat Nederland het gesprek met Washington wil blijven zoeken.
Welke concrete stappen Nederland in die zes maanden zet, hangt volgens de minister af van wat de Amerikanen doen. Dat zei hij eerder bij een bezoek met zijn Duitse collega. De Nederlandse inzet is dus afwachtend en reactief. Eerst moet helder worden welke maatregelen Washington daadwerkelijk neemt.
Eerdere sancties in augustus
De aangekondigde maatregelen komen niet uit het niets. In augustus legden de Verenigde Staten al sancties op aan twee medewerkers van het hof. Het gaat om ICC-voorzitter Tomoko Akane uit Japan en Abdoulaye Seye, lid van het team van aanklagers. Seye komt uit Senegal.
Berendsen noemde die sancties destijds iets wat Nederland “natuurlijk afkeurt”. Hij wees op de speciale verantwoordelijkheid van Nederland als gastland van het hof. Volgens het ICC zijn inmiddels negen van de achttien rechters, de voormalige hoofdaanklager Karim Khan en een medewerker door Amerikaanse sancties getroffen.
Wat sancties voor mensen betekenen
De persoonlijke gevolgen voor gesanctioneerde medewerkers zijn groot. Akane en Seye kunnen onder meer geen gebruik meer maken van het Amerikaanse financiële systeem. Bijna alle internationale banken gebruiken dat systeem. Het treft dus de dagelijkse financiën van de betrokkenen, niet alleen hun werk voor het hof.
Berendsen zei dat de gevolgen groot zijn, zowel voor de medewerkers persoonlijk als voor het hof zelf. Hij noemde het werk van het ICC “cruciaal” binnen het internationaal recht. Het hof staat volgens hem onder druk. Hem is “alles aan gelegen” dat het zijn werk kan blijven doen.
Nederland als gastland
Nederland doet volgens Berendsen achter de schermen al maanden alles om de sancties voor de getroffenen te verzachten. Hij sprak er een paar weken voor die uitspraak persoonlijk over met zijn Amerikaanse collega Marco Rubio. “Helaas is dit nog niet effectief geweest”, zei hij daarover.
Op sociale media liet Berendsen weten dat hij rechter Akane heeft uitgenodigd om de Nederlandse steun aan het hof en het personeel te bespreken. Nederland zet zich naar eigen zeggen in voor het hof en de getroffen medewerkers. Dat doet het land niet alleen, maar samen met andere verdragspartijen.
Diplomatieke toon tegenover Washington
De Amerikaanse taal over de sancties noemt Berendsen “heel fel”. Toch wil hij niet op dezelfde toon reageren. “Het is onze taak om ervoor te zorgen dat we dit diplomatiek afkeuren, maar dat we er ook alles aan doen om het hof te kunnen laten werken”, zei hij. Die lijn bepaalt ook de inzet van de komende maanden.
Rubio zei eerder dat hij het hof desnoods “steen voor steen” zou afbreken. Berendsen noemde de Amerikaanse retoriek “hard” en zei dat ze ver gaat. Tegelijk stelde hij dat de boodschap niet nieuw is. Veel van de Amerikaanse zorgen over het hof zijn volgens hem niet terecht.
Samen optrekken met Duitsland
Nederland staat in zijn steun voor het hof niet alleen. Berendsen en zijn Duitse collega Johann Wadephul zeiden op een gezamenlijke persconferentie “vierkant achter” het hof te staan. Daarna bezochten zij het ICC, om duidelijk te maken dat het hof er niet alleen voor staat.
Berendsen zei dat het ICC wordt aangevallen en in gevaar is. Wadephul zei dat het hof onder grote druk staat. Hij hoopt dat de Verenigde Staten te overtuigen zijn dat de instelling nodig is. “Ik heb er vertrouwen in dat dat lukt en dat het hof verder kan werken”, zei hij.
Japan en het hof zelf
Ook andere landen reageerden op de eerdere sancties. Japan, de grootste financier van het ICC, noemde de maatregelen “zeer betreurenswaardig”. Tokio zei het hof altijd te hebben gesteund bij de vervolging van de ernstigste misdaden die de internationale gemeenschap aangaan. Het is niet bekend of Japan tegenmaatregelen neemt.
Het ICC zelf noemde de sancties tegen Akane en Seye een “flagrante aanval op de onafhankelijkheid van een onpartijdig internationaal tribunaal”. Volgens het hof wordt de internationale orde in gevaar gebracht wanneer rechterlijke actoren worden bedreigd omdat ze de wet toepassen. Het hof blijft zijn mandaat naar eigen zeggen volledig, onafhankelijk en onpartijdig uitvoeren.
Eerdere Amerikaanse maatregelen
De Amerikaanse druk op het hof is niet nieuw. Volgens Advocaten zonder Grenzen stelde president Donald Trump op 6 februari 2025 per decreet sancties in tegen het ICC. Dat decreet maakt het mogelijk tegoeden te bevriezen en inreisverboden op te leggen aan functionarissen van het hof en personen die het ondersteunen.
Rubio kondigde in juli een grote campagne tegen het hof aan. Hij zei toen dat het ICC en zijn vrienden een oorlog voeren tegen zijn land. De Verenigde Staten zijn geen lid van het hof. Dat vervolgt ernstige misdrijven zoals genocide en oorlogsmisdrijven als een land zelf niet wil of kan vervolgen.
Wat de komende maanden beslissen
De komende zes maanden bepalen of de aangekondigde maatregelen het ICC daadwerkelijk raken. Nederland zet in op overleg met Washington, op steun van andere verdragspartijen en op diplomatieke afkeuring zonder verhitte retoriek. Berendsen wil een oplossing, maar een garantie dat die er komt heeft hij niet gegeven.
Hoe het hof zich in de tussentijd opstelt, blijft eveneens van belang. Het ICC zegt zijn werk onverminderd voort te zetten. Of dat ook lukt wanneer de sancties ingaan, is precies waar Berendsen voor waarschuwt: het functioneren van het hof zal dan, in zijn woorden, “ernstig geraakt” worden.
