Paternotte verdedigt Jetten na oproep tot geweld: ´Kwam uit zijn tenen´

D66-fractievoorzitter Jan Paternotte heeft dezelfde avond waarop premier Rob Jetten voor ophef zorgde met stevige taal over homohaat, de uitspraak van zijn partijleider verdedigd bij Pauw & De Wit. Jetten had eerder die dag tijdens het D66-jubileumcongres gezegd dat tegenstanders van lhbti-rechten niet mogen winnen, maar “vol op hun bek” geslagen moeten worden. Presentator Jeroen Pauw hield Paternotte voor dat die woorden ook als aanzetten tot geweld kunnen worden opgevat.

Het 124e partijcongres van D66 vond zondag plaats in de RAI in Amsterdam en stond in het teken van het zestigjarig bestaan van de partij. De bijeenkomst verliep niet zonder incidenten. Vijf pro-Palestijnse actievoerders verstoorden het optreden van Jetten, waarna zijn beveiligers hem korte tijd van het podium haalden. Daarna keerde de premier terug en ging het programma verder. Jetten zette zich tijdens zijn toespraak fel af tegen homohaat en andere vormen van discriminatie, iets waar hij zich als politicus al langer tegen uitspreekt.

De uitspraak die voor ophef zorgde

Tijdens zijn speech waarschuwde Jetten voor wat hij omschrijft als goed georganiseerde en gefinancierde groepen die de acceptatie van lhbti’ers proberen terug te draaien. Vervolgens koos hij voor harde taal: “Dat is dan het optimisme van D66, dat we dan denken: we gaan deze lui niet laten winnen, maar we gaan ze vol op hun bek slaan.” De zaal ontving de woorden met applaus.

De uitspraak leidde direct tot discussie over de vraag of een minister-president zich op deze manier hoort uit te drukken. Oud-Eerste Kamerlid René Dercksen kondigde aan aangifte te willen doen wegens een vermeende oproep tot geweld. Oud-Europarlementariër Dorien Rookmaker reageerde eveneens scherp en stelde dat Jetten “zijn verstand heeft verloren”.

Paternotte over context van de woorden

Bij Pauw & De Wit kreeg Paternotte diezelfde avond vragen over de uitspraak van zijn partijleider. Hij wees vooral op de context waarin Jetten zijn woorden gebruikte. Volgens de fractievoorzitter ging het over homohaat, online radicalisering en buitenlandse beïnvloeding, waaronder Russische trollen en bots die volgens hem actief zijn in het verspreiden van haat tegen lhbti’ers.

Toen WNL-verslaggever Tessa van Viegen vroeg of dergelijk taalgebruik een premier waardig is, antwoordde Paternotte dat de woorden uit emotie kwamen. “Als je het hele fragment zou bekijken met alles daarvoor, dan snap je, denk ik, heel erg goed waarom hij dit zei. Het kwam uit zijn tenen”, aldus Paternotte. Hij voegde toe dat Jetten dergelijke bewoordingen normaal gesproken niet vaak gebruikt.

Cijfers over afnemende acceptatie

De uitspraak van Jetten volgde kort op nieuwe cijfers over afnemende homo-acceptatie onder jongeren. De premier noemde die cijfers vrijdag tijdens zijn persconferentie “zorgwekkend”. Hij wees daarbij op meerdere oorzaken, waaronder online haat en intolerantie binnen bepaalde extremere islamitische groepen. Die cijfers vormden voor Jetten aanleiding om tijdens het partijcongres opnieuw stil te staan bij de strijd tegen homohaat.

Jetten gebruikt het onderwerp al langer als speerpunt in zijn optreden als politicus en premier. Een maand voor het congres verscheen hij uitgebreid in het Britse lhbti-magazine Attitude. Hij stond op de cover van het september/oktobernummer en gaf een persoonlijk interview over zijn homoseksualiteit, zijn coming-out en zijn politieke inzet voor lhbti-rechten.

Pride Award en eerdere waarschuwingen

Het blad kende Jetten tijdens WorldPride in Amsterdam bovendien een speciale Attitude Pride Award toe. In zijn dankwoord waarschuwde hij dat lhbti-rechten wereldwijd “onder enorme druk” staan. Ook zei hij vertrouwen te hebben dat die ontwikkeling kan worden teruggedrongen: “We kunnen deze strijd winnen.” Een maand later koos hij tegenover zijn eigen partijleden voor een directere formulering over wat er met tegenstanders van lhbti-rechten moet gebeuren.

De combinatie van de harde woorden op het congres en de verdediging van Paternotte diezelfde avond op televisie zette het onderwerp meteen op de politieke agenda. Waar Jetten zelf tijdens zijn toespraak inzette op strijdbare taal, koos zijn fractievoorzitter enkele uren later voor een uitleg die de nadruk legde op de aanleiding van de uitspraak: aanhoudende haat tegen lhbti’ers en pogingen van buitenaf om verdeeldheid te zaaien.

Reacties blijven verdeeld

De kritiek van Dercksen en Rookmaker enerzijds en de verdediging van Paternotte anderzijds laten zien dat de uitspraak van Jetten uiteenlopend wordt beoordeeld. Voor de aanwezigen op het partijcongres was de reactie in elk geval positief: zij reageerden met applaus op de woorden van hun premier. Buiten de congreszaal riep de uitspraak scherpere reacties op, waarbij critici zich afvroegen of geweld suggererende taal past bij het ambt van minister-president.

Paternotte benadrukte in zijn optreden dat de emotie achter de woorden voortkwam uit de bredere strijd die Jetten voert tegen homohaat, een strijd die hij ook als premier zichtbaar blijft voeren via internationale erkenning, publieke optredens en uitspraken over onderzoekscijfers naar acceptatie onder jongeren. De discussie over de uitspraak zelf is daarmee niet afgesloten, maar de uitleg van de fractievoorzitter vormt vooralsnog het enige officiële weerwoord vanuit D66 op de kritiek.