Kabinet noemt AIVD-analyse extreemrechts serieus: ‘Grens is opgeschoven’

Het kabinet neemt een analyse van de AIVD en de NCTV over de normalisering van rechts-extremisme “heel serieus”. Dat zei premier Rob Jetten vrijdag op zijn wekelijkse persconferentie. Volgens hem bestaat het risico dat extreme geluiden doorsijpelen in het politieke debat, “zonder dat mensen misschien altijd doorhebben wat daar aan hatelijke ideologie achter zit”. In de analyse staan termen als ‘remigratie’ en ‘omvolking’ centraal, woorden die ook voorkomen in de verkiezingsprogramma’s van FVD en BBB. Beide partijen verdedigen hun taalgebruik nadrukkelijk tegenover de NOS.

De inlichtingendienst AIVD en de coördinator terrorismebestrijding NCTV brachten deze week een analyse naar buiten over hoe rechts-extremisten via politiek, media en demonstraties hun ideeën normaliseren. Daarbij zouden zij aan “façadepolitiek” doen: door een zachtere versie van hun denkbeelden te presenteren, worden die voor grotere groepen acceptabeler gemaakt. Volgens De Dagelijkse Standaard heet het rapport ‘Achter de façade’ en verscheen het op 22 september. Woorden als remigratie en omvolking kunnen volgens de diensten een betekenis hebben die extremer is dan vaak wordt toegegeven.

Jetten: grens bij demonstraties opgeschoven

Jetten stelt dat de grens van wat acceptabel is, is opgeschoven. “Ik denk dat we bij demonstraties tegenwoordig teksten zien op spandoeken, vlaggen voorbij zien komen en uitingen horen die een paar jaar geleden echt ondenkbaar waren”, zei hij. Minister Van Weel van Justitie noemde het belangrijk dat de diensten bewustzijn creëren over hoe rechts-extremisten proberen dit soort termen “te mainstreamen”. Als mensen doorzien wat er gebeurt, wordt volgens hem “het risico dat je je hierdoor laat verleiden ook minder”. Van Weel vindt dat alle politieke partijen de analyse zouden moeten lezen en er hun voordeel mee moeten doen, maar noemde geen specifieke partijen. Het kabinet kondigde naar aanleiding van het rapport geen concrete maatregelen aan.

FVD en BBB verdedigen gebruik van ‘remigratie’

FVD en BBB zijn de twee partijen in het parlement die de term ‘remigratie’ noemen in hun verkiezingsprogramma. Rechts-extremisten verbinden die term aan gedwongen uitzettingen van mensen met wortels in een ander land, maar zo bedoelen de partijen het niet, zeggen ze tegen de NOS. FVD pleit ervoor om “mensen die hier niet aarden actief te ondersteunen bij hun terugkeer”, op vrijwillige basis, licht Kamerlid Schenk toe. Die uitleg van remigratie is volgens hem “glashelder”. De analyse van AIVD en NCTV is volgens Schenk “op geen enkele wijze serieus te nemen”.

BBB-leider Vermeer reageert nog scherper. “Het is gewoon een normale term”, stelt hij, die volgens hem misbruikt wordt door rechts-extremisten. Hij gaat zijn taalgebruik niet veranderen. “Dan ga ik me aanpassen aan rechts-extremisten, dat ga ik never nooit niet doen.” Tegelijk benadrukt Vermeer dat hij niet onverschillig staat tegenover extremisme. “We moeten altijd waakzaam zijn voor welke vorm van extremisme dan ook, of dat nou links, rechts of midden is.”

Kandidaten met banden naar rechts-extremistische kringen

De analyse van AIVD en NCTV gaat ook over politieke partijen die van binnenuit worden beïnvloed, bijvoorbeeld doordat rechts-extremisten lid worden of functies bekleden binnen een partij. Bij FVD deed dit zich voor bij een kandidaat voor de gemeenteraadsverkiezingen die eerder ook verkiesbaar was geweest voor de neonazistische Nederlandse Volks-Unie. Ook de Nijmeegse voorzitter van de Groot-Nederlandse Studentenvereniging stond op een FVD-lijst. Deze vereniging is door de AIVD en de NCTV rechts-extremistisch bestempeld. FVD-Kamerlid Schenk ziet daarin geen bezwaar. “Wij huisvesten mensen die zich committeren aan ons programma”, zei hij.

Betekenisverschil doet er volgens diensten niet toe

Voor rechts-extremisten is het verschil in betekenis van termen als remigratie niet van belang, stellen de AIVD en de NCTV in hun analyse. Zij “zien het gangbaar worden van de term als succesvolle normalisering van hun gedachtegoed”, ongeacht hoe partijen als FVD en BBB het zelf bedoelen. Dat plaatst de uitleg van Schenk en Vermeer tegenover de duiding van de diensten zelf, zonder dat een van beide lezingen als vaststaand feit kan worden gepresenteerd.

FVD stelt tientallen Kamervragen

Volgens De Dagelijkse Standaard heeft FVD-Kamerlid Iem Al Biyati 32 Kamervragen gesteld naar aanleiding van het rapport, onder meer over de vraag of het wenselijk is dat inlichtingendiensten oordelen over het gedachtegoed van democratisch gekozen partijen. Diezelfde bron meldt dat de Radboud Universiteit na het verschijnen van het rapport een nationalistische studentenvereniging weerde van haar introductiemarkt. Deze twee details zijn vooralsnog alleen bij één bron bevestigd.

Geen aangekondigde maatregelen

Het kabinet heeft na de publicatie van de analyse geen concrete stappen aangekondigd tegen partijen of organisaties. Van Weel benadrukte op de persconferentie dat hij niet “allerlei politieke partijen” wil becommentariëren en dat noch hijzelf noch de diensten namen van specifieke partijen noemen die zich aangesproken zouden moeten voelen. De discussie over de grens tussen legitiem politiek taalgebruik en normalisering van extreem gedachtegoed loopt daarmee door, terwijl FVD en BBB vasthouden aan hun eigen uitleg van de term remigratie.