NSC krijgt overal nee op Statenverkiezingen: partij zoekt nog naar ’tweede kans’

NSC doet niet mee aan de provinciale verkiezingen van volgend jaar. Waarnemend partijvoorzitter Ronald de Bruin maakte dat bekend tijdens een ledenbijeenkomst in Breda. Het besluit komt niet uit de lucht vallen: het partijbestuur legde de vraag eerst voor aan alle provinciale besturen van de partij.

Het antwoord was volgens De Bruin overal hetzelfde. Geen enkele provincie zag voldoende mogelijkheden om een lijst voor Provinciale Staten op de been te brengen. Daarmee ontbreekt de partij van Pieter Omtzigt op het stembiljet in maart 2027. De Bruin liet tegelijk doorschemeren dat het hiermee niet voorbij is.

Twaalf provincies, één antwoord

Het partijbestuur polste bij alle provinciale besturen of er voldoende ‘draagvlak en draagkracht’ bestond om deel te nemen. Die twee begrippen vormden de maatstaf: genoeg steun onder leden en kiezers, en genoeg mensen en middelen om een campagne te voeren. Aan die voorwaarden voldeed volgens de peiling geen enkele provincie.

De Bruin was daar bij de bijeenkomst in Brabant duidelijk over. “Uiteindelijk is het antwoord daarop in alle provincies geweest: nee”, zei hij. Het is dus geen besluit van een bestuurskamer in Den Haag dat tegen de zin van regionale afdelingen is genomen. De provinciale besturen zelf gaven aan niet te kunnen deelnemen.

Wat er in maart 2027 op het spel staat

De volgende verkiezingen voor de Provinciale Staten zijn op 17 maart 2027. Ze vinden eens in de vier jaar plaats; de vorige waren op 15 maart 2023. Naast landelijke partijen mogen ook provinciale partijen meedoen. NSC is dus de enige van de twee categorieën die hier met een lege lijst blijft.

De Staten besturen de provincie samen met Gedeputeerde Staten en de commissaris van de Koning. Ze stellen het beleid vast en controleren de uitvoering daarvan, onder meer op infrastructuur, milieu, cultuur en de regionale economie. Statenleden kiezen bovendien kort na hun aantreden de Eerste Kamer. Wie niet meedoet, mist dus ook invloed op de senaat.

Van twintig zetels naar nul

NSC kende een stormachtige opkomst. De partij van oud-CDA’er Pieter Omtzigt kwam in 2023 vanuit het niets met twintig zetels in de Tweede Kamer. Ze bestond toen nog maar kort en had direct een van de grootste fracties van het land. Dat gaf de partij een gewicht dat zelden een nieuwkomer treft.

Samen met PVV, VVD en BBB nam NSC deel aan het kabinet-Schoof. Na de val van dat kabinet ging het snel bergafwaarts: amper twee jaar later verloor de partij al haar zetels in de Tweede Kamer. Daarmee verdween NSC uit de landelijke politiek, nog voordat de partij een tweede verkiezingsronde in de provincies had gehaald.

Lokale proef zonder oogst

Ook op lokaal niveau bleef succes uit. Bij de gemeenteraadsverkiezingen deed NSC in een aantal gemeenten mee, maar zonder succes. Het bestuur had het volgens De Bruin al niet opportuun gevonden om als partij landelijk mee te doen aan die verkiezingen. Wel steunde het de mensen die in hun gemeente zelf de kar wilden trekken.

Die keuze was volgens De Bruin bewust. Het bestuur zag daarin een mogelijkheid om een aantal zaadjes te planten op lokaal niveau. Dat de oogst uitbleef, maakt de provinciale peiling des te zwaarder. Waar de partij vorige keer nog hoopte op lokale wortels, zag nu geen enkele provincie genoeg basis voor deelname.

Een partij zonder leider en zonder volksvertegenwoordigers

NSC zit nog altijd zonder politiek leider. Zowel Omtzigt als zijn opvolger Eddy van Hijum heeft de landelijke politiek verlaten. De Bruin herhaalde dat het partijbestuur graag had gezien dat Europarlementariër Dirk Gotink die rol zou vervullen. Dat scenario is nu van tafel: Gotink zegde afgelopen week zijn lidmaatschap op.

Gotink stapte op nadat het partijbestuur Mona Keijzer had uitgenodigd als spreker op het congres van zaterdag. Daarmee verloor NSC haar laatste volksvertegenwoordiger. De Bruin zei het besluit te betreuren, maar ook te respecteren. Volgens hem had Gotink al langer geen fiducie in het voortbestaan van de partij; dat werd vanuit de zaal tegengesproken.

Leegloop onder de prominenten

Uit een rondgang van Nieuwsuur bleek bovendien dat veel prominenten de partij hebben verlaten. Onder hen zijn oud-minister van Binnenlandse Zaken Judith Uitermark, oud-fractievoorzitter Nicolien van Vroonhoven en oud-staatssecretaris Tjebbe van Oostenbruggen. Ook de oud-Kamerleden Ilse Saris en Harm Holman zegden hun lidmaatschap op.

Zo ontbreekt het NSC niet alleen aan een leider, maar ook aan een groot deel van de gezichten die de partij landelijk droegen. Dat verklaart deels waarom de provinciale besturen geen mogelijkheid zagen om kandidaten en campagnemiddelen te verzamelen. Wie een lijst voor Provinciale Staten wil vullen, heeft mensen met naam en organisatiekracht nodig.

Een tweede kans zonder datum

De Bruin vroeg zich bij de bijeenkomst hardop af of NSC nog een keer in de gelegenheid zou komen om de kiezer te vragen om een tweede kans. Een antwoord had hij niet. Hij erkende wel dat de partij daar op dit moment niet toe in staat is. De deelname aan de Statenverkiezingen is daarmee definitief van de baan.

Toch wilde hij de zaal geen verloren sfeer meegeven. “Vandaag zijn we daar niet toe in staat, maar we kunnen het ons niet veroorloven achterover te gaan zitten”, zei De Bruin. Een nieuwe verkiezingsdeelname noemde hij niet bij naam of datum. Wel blijft het bestuur volgens hem actief werken aan herstel van de partij.