Nederland stuurt Iers EU-begrotingsplan terug: ‘Honderden miljarden’ moeten er volgens zes landen af

Nederland gaat niet instemmen met het voorstel voor de EU-meerjarenbegroting dat het Ierse voorzitterschap zaterdag 10 oktober 2026 presenteerde. Minister Eelco Heinen van Financiën liet in een reactie weten dat Den Haag de tekst terugstuurt naar de afzender. Daarmee ligt de eerste Ierse stap in de onderhandelingen meteen onder vuur.

Ierland wil 140 miljard euro afhalen van het voorstel van de Europese Commissie voor de begroting over de jaren 2028 tot en met 2034. Volgens Heinen is dat bij lange na niet genoeg. De Nederlandse afwijzing komt vlak voor een top van EU-leiders, waar het voorstel volgende week op tafel ligt.

Heinen: voorstel gaat ‘per ommegaande retour’

Heinen verwoordde de Nederlandse houding kort en krachtig. “Met de voorgestelde stappen komt er voor het einde van het jaar geen akkoord”, zei hij. “Nederland wil met andere landen een veel grotere reductie van de begroting zien. We sturen het voorstel dus per ommegaande retour.”

Met die woorden schat de minister in dat een akkoord binnen enkele maanden niet haalbaar is, zolang de Ierse tekst het uitgangspunt blijft. Het is zijn eigen inschatting, geen vaststaand gegeven. Wel maakt de reactie duidelijk dat Nederland geen genoegen neemt met kleine aanpassingen aan het plan.

Zes landen willen veel meer bezuinigen

Nederland staat niet alleen. Het land hoort bij een groep van zes EU-landen die willen dat er honderden miljarden van het Commissievoorstel afgaan. Ook Duitsland rekent zich tot de zogeheten zuinige landen. Zij laten weten dat er zonder forse bezuiniging dit jaar nog geen akkoord komt.

De groep van zes, waartoe zogeheten nettobetalers behoren, wil bovendien andere prioriteiten. Het budget moet vooral naar concurrentiekracht en defensie gaan. Landbouw en geld voor achtergestelde gebieden moeten minder krijgen. Dat is een duidelijke andere verdeling dan het Europese beleid tot nu toe kent.

Ierland snijdt juist in concurrentiekracht

Precies daar zit de grootste ergernis. In het Ierse voorstel gaat er juist vooral veel af van het budget voor concurrentievermogen. Volgens de gegevens over het plan gaat het om een korting van 67 miljard euro op het fonds voor concurrentiekracht. Dat raakt de investeringen die de zuinige landen als eerste willen beschermen, waaronder die in defensie.

Ook op andere onderdelen wil Ierland knippen. Van de potten voor achtergestelde gebieden en landbouw gaat 32 miljard euro af. Het fonds Global Europe, onder meer voor buitenlandse hulp en ontwikkelingssamenwerking, verliest ongeveer 34 miljard euro. Bij de administratieve kosten, waaronder banen bij de Europese instituties, gaat het om circa 9 miljard euro.

Totaalbedrag van 1,62 biljoen euro

Volgens het Ierse plan komt de totale begroting uit op 1,62 biljoen euro. Dat is 8 procent minder dan het voorstel van de Europese Commissie. De huidige meerjarenbegroting bedraagt ongeveer 1,2 biljoen euro, dus ook na de Ierse korting blijft de nieuwe begroting groter dan de huidige.

Voor Nederland maakt dat de weg naar een akkoord nog lang. Heinen wil een veel grotere reductie, terwijl andere landen juist waarschuwen voor te forse snoeiwerk. De Ierse korting van 140 miljard euro is voor de zes landen dus slechts een begin van wat zij nodig vinden.

Zeventien landen willen juist geen kortingen

Tegenover de zuinige groep staat een grote groep andere lidstaten. Zeventien EU-landen, onder wie Spanje en Italië, gaan er prat op dat er in hun visie geen geld mag verdwijnen bij landbouw en het budget voor achtergestelde gebieden. De Ierse korting van 32 miljard euro op die posten gaat hen dan ook te ver.

Zo ontstaat een patroon van tegengestelde eisen. De zes zuinige landen willen meer geld voor concurrentiekracht en defensie en minder voor landbouw en regio’s. De zeventien landen willen het omgekeerde behouden. Het Ierse voorzitterschap probeert tussen die kampen een route te vinden, wat nu al lastig blijkt.

Europees Parlement wijst bezuinigingen af

Ook het Europees Parlement is niet te spreken over het Ierse plan. Het parlement wil juist dat er meer geld naar het EU-budget gaat, tot een bedrag van 2.200 miljard euro. Dat is ongeveer 10 procent meer dan het voorstel waar nu over wordt gesproken. Het wees bezuinigingen onmiddellijk van de hand.

Siegfried Mureşan, rapporteur over de begroting namens de EVP, de grootste partij in het parlement, zei: “Het parlement heeft zijn standpunt in april van dit jaar vastgesteld en onze boodschap is ongewijzigd: bezuinigingen die Europa verzwakken, zullen niet op onze instemming kunnen rekenen.” Formeel onderhandelt het parlement pas mee als de EU-landen een akkoord hebben.

Wat Ierland met de onderhandelingsbox wil

Als tijdelijk voorzitter van de EU heeft Ierland de taak een zogeheten onderhandelingsbox over de begroting te presenteren. Die box vormt het startpunt voor het gesprek tussen de lidstaten. Volgende week wordt het stuk besproken op een top met EU-leiders, waar Heinens afwijzing ongetwijfeld zal doorklinken.

De Ierse minister van Europese Zaken, Thomas Byrne, bleef desondanks hoopvol. Hij hoopt nog altijd op een akkoord voor de kerst. “Niet iedereen gaat krijgen wat ze willen in dit voorstel”, zei hij op een persconferentie. Hij begrijpt dat het geen eindakkoord is, maar noemde het wel een grote stap.

Tijdpad onder druk

Ook António Costa, voorzitter van de EU-leiders, wil de hoogte van de begroting nog voor het einde van het jaar vaststellen. Heinens uitspraak dat dat met deze stappen niet lukt, zet dat streven onder druk. Een afwijzing door Nederland en andere zuinige landen maakt een snel akkoord moeilijker.

De komende dagen zal blijken of Ierland zijn voorstel aanpast. Eerst bespreken de EU-leiders de onderhandelingsbox volgende week op hun top. Daar komen de tegengestelde wensen van de zes zuinige landen, de zeventien landen die hun landbouw- en regiogeld willen behouden en het parlement samen aan tafel.