Minister Eelco Heinen van Financiën verdedigt de leeftijdsgrens van 18 jaar die het kabinet wil invoeren voor het gebruik van ‘achteraf betalen’. Tijdens een debat in de Tweede Kamer op 28 september bleek brede steun voor het wetsvoorstel, al willen sommige partijen een hogere grens. Heinen vindt dat een stap te ver en verwacht dat de nieuwe regels zorgen voor minder betalingsachterstanden bij jongvolwassenen.
Snelle groei van achteraf betalen
‘Koop nu, betaal later’ is een online betaalservice waarmee consumenten aankopen doen die ze pas later hoeven af te rekenen. Aanbieders als Klarna, Riverty en Billink schieten het geld voor en verstrekken daarmee feitelijk een lening. De populariteit van deze diensten neemt sinds de coronapandemie jaarlijks met ongeveer twintig procent toe. Kredietverstrekkers verstrekten in 2024 ongeveer 53 miljoen leningen via achteraf betalen, goed voor ruim 5 miljard euro aan aankopen.
Kredietverstrekkers zijn volgens de Europese regels verplicht gebruikers vooraf een kredietwaardigheidstoets te laten afleggen. Zo moet worden vastgesteld of consumenten hun aankopen daadwerkelijk kunnen afbetalen, voordat een lening via achteraf betalen wordt verstrekt.
De Europese Commissie presenteerde vorig jaar november nieuwe regels om gebruikers van deze diensten te beschermen, gericht op onder meer minderjarigen. Het kabinet onderzocht eerder of het de Europese regels nationaal kon aanscherpen, maar kreeg daarvoor weinig ruimte. Voorstellen van Kamerleden om achteraf betalen te verbieden in fysieke winkels en digitale portemonnees, of om de minimumleeftijd naar 21 jaar te verhogen, konden om die reden niet doorgaan. Wel mag het kabinet strengere regels invoeren voor reclames die het gemak van de dienst aanprijzen.
Wetsvoorstel regelt registratie en controle
Het wetsvoorstel dat nu voorligt, is een uitwerking van deze Europese regels over leningen voor consumenten. Het regelt dat aankopen met achteraf betalen boven de 250 euro geregistreerd worden. Het BKR-register met schulden moet bovendien geraadpleegd worden bij aankopen vanaf 100 euro met zo’n dienst. De nieuwe regels moeten in november van kracht worden, een jaar later dan de deadline die de Europese Commissie had gesteld.
CDA en ChristenUnie zouden een hogere leeftijdsgrens willen dan de voorgestelde 18 jaar. De ChristenUnie pleit voor een grens van 21 jaar, omdat vooral jongvolwassenen bij een incassobureau terechtkomen na het gebruik van diensten als Billink, Klarna of Riverty. CDA-Kamerlid Inge van Dijk zei tijdens het debat: “De risico’s stoppen natuurlijk niet op iemands 18e verjaardag.” Zij wil dat de cijfers voor de leeftijdsgroep van 18 tot 21 jaar goed in de gaten worden gehouden en dat de grens indien nodig alsnog omhooggaat.
Heinen wijst hogere grens af
Minister Heinen ziet niets in een verhoging naar 21 jaar. “Vanaf je 18e mag je een huis kopen, een creditcard aanvragen of het leger ingaan”, zei hij tijdens het debat. Volgens de minister moeten er goede redenen zijn om mensen boven de 18 jaar anders te behandelen. “Om dat te doen voor ‘buy now, pay later’, is nu onvoldoende onderbouwing.” Hij sluit verdere aanscherping niet uit. “Dit is een eerste stap, een leeftijdsgrens. Maar het is niet alsof we daarna niks meer doen.”
De minister verwacht dat de leeftijdsgrens zorgt voor minder betalingsachterstanden bij jongvolwassenen. Daarmee sluit hij aan bij de zorgen die uit onderzoek naar voren komen over de kwetsbaarheid van deze groep. Jongvolwassenen doen relatief vaker impulsieve aankopen en overzien de financiële gevolgen van leningen minder goed, blijkt uit onderzoek van Deloitte waarop de Europese regels zijn gebaseerd.
Boetes vormen groot deel van de omzet
Onderzoek van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling laat zien dat slechts de helft van de gebruikers tijdens hun aankoop weet dat er boetes bestaan bij te late betaling en hoe hoog die kunnen oplopen. Klarna en Riverty halen ongeveer een vijfde van hun omzet uit dergelijke boetes; bij andere aanbieders van achteraf betalen ligt dat aandeel soms twee keer zo hoog. Meer dan een derde van de gebruikers is weleens te laat met het betalen van rekeningen.
Deze cijfers verklaren waarom de Tweede Kamer relatief eensgezind is over het invoeren van een ondergrens, ook al lopen de meningen uiteen over hoe hoog die grens moet zijn. De combinatie van snelle groei, beperkte kennis van boeteclausules en de rol van boetes in het verdienmodel van kredietverstrekkers maakt de bescherming van jonge gebruikers volgens meerdere partijen urgent.
Het wetsvoorstel dat nu voorligt, vormt een eerste stap na eerdere pogingen van het kabinet om de Europese regels nationaal aan te scherpen. Die pogingen liepen eerder dit jaar vast, waarna de aandacht verschoof naar de uitwerking van de bestaande Europese kaders in nationale wetgeving.
Regels gaan in november in
De nieuwe regels moeten in november ingaan. Vanaf dat moment mogen minderjarigen geen gebruik meer maken van achteraf betalen, en gelden de registratie- en toetsingsverplichtingen voor aanbieders. Minister Heinen houdt de deur open voor verdere aanscherping als de cijfers voor de groep van 18 tot 21 jaar daar aanleiding toe geven, al vindt hij een algemene verhoging van de leeftijdsgrens nu niet gerechtvaardigd.
