Zo overleefde Van Weel motie van wantrouwen: ´Héél diep door het stof´

Justitieminister David van Weel (VVD) heeft donderdagavond een motie van wantrouwen overleefd na een spoeddebat over tienduizend onbehandelde aangiften van ernstige misdrijven. Volgens RTL-verslaggever Fons Lambie werd tijdens het debat vooral duidelijk dat een minderheidskabinet politiek kwetsbaarder is dan een kabinet met een ruime coalitiemeerderheid. “De macht ligt immers bij de oppositie”, zei Lambie na afloop.

Aanleiding voor het debat was een onderzoek van de Algemene Rekenkamer, dat volgens de Volkskrant vóór de zomer verscheen. Daaruit bleek dat in 2024 aan ongeveer tienduizend aangiften van ernstige misdrijven geen opvolging is gegeven. Van Weel reageerde destijds door te stellen dat de cijfers een vertekend beeld gaven, omdat het volgens hem in “meer dan de helft” van de gevallen om meldingen zou gaan waarbij justitie weinig aanknopingspunten heeft.

Afgelopen dinsdag sprak de Rekenkamer zich publiekelijk uit tegen die uitleg. Volgens berichtgeving van BNR en de Volkskrant ging het in slechts tien procent van de gevallen om dergelijke meldingen, niet in meer dan de helft. Daarmee zou Van Weel de Tweede Kamer op het verkeerde been hebben gezet, aldus de Rekenkamer.

Op de ochtend van het debat stuurde Van Weel een brief aan de Kamer, meldt RTL. Daarin klonk hij minder stellig dan eerder: hij schreef de cijfers van de Rekenkamer niet te kunnen verifiëren en sprak van een “verschil van inzicht”, ontstaan doordat de Rekenkamer een andere methode zou hanteren om te bepalen welke misdrijven ernstig zijn. Volgens RTL heeft de politie geprobeerd de tienduizend zaken te achterhalen waarover de Rekenkamer sprak, maar lukte dat niet goed.

Excuses na aanhoudende druk in de Kamer

De brief bracht weinig rust in het debat. Van Weel zei aanvankelijk vooral de onduidelijkheid op zich te nemen: “Dat trek ik mezelf aan, omdat ik daar zelf aan heb bijgedragen”, aldus de minister volgens de Volkskrant. Toch ontkende hij eerst de Kamer bewust verkeerd te hebben geïnformeerd: “Nee, ik heb de Kamer niet misleid.” Pas tegen het einde van het debat ging hij verder. “Ik realiseer me nu ook dat ik u, bedoeld of onbedoeld, op het verkeerde been heb gezet of dat u zich misleid hebt gevoeld. Dat kan anders en dat wil ik u heel graag bewijzen en daar bied ik mijn excuses voor aan”, citeert de Volkskrant hem.

Motie verworpen, coalitie houdt vast aan minister

De PVV diende tijdens het debat een motie van wantrouwen in tegen Van Weel. Die werd uiteindelijk verworpen. Volgens BNR stemde alleen Forum voor Democratie mee met de PVV. De coalitiepartijen VVD, CDA en D66, die volgens RTL samen 66 zetels hebben, noemden de ontstane verwarring “lelijk” maar bleven de minister steunen.

Oppositie eiste tot het laatst duidelijkheid

Voor oppositiepartij JA21 lag de zaak lange tijd anders. Kamerlid Ingrid Coenradie legde de vertrouwensvraag nadrukkelijk op tafel en eiste expliciete excuses en de erkenning dat de Kamer verkeerd was geïnformeerd. “Wij zaten echt op het randje van steun voor de motie van wantrouwen”, zei ze na afloop, aldus BNR en de Volkskrant. Ook Pro-Kamerlid Songül Mutluer was kritisch: “De minister moet heel goed begrijpen dat dat gewoon niet oké is.” PVV-Kamerlid Marjolein Faber noemde het verkeerd informeren van de Kamer volgens RTL “een politieke doodzonde”, terwijl SP-Kamerlid Sarah Dobbe zich hardop afvroeg: “Of heeft de minister geen grip op de aanpak van misdrijven?”

Enkele oppositiepartijen zagen bovendien een patroon in te stellige uitspraken van Van Weel. Volgens RTL brachten JA21 en DENK de zaak van de destijds 17-jarige Lisa uit Abcoude in herinnering, waarover de minister eerder al excuses aanbood voor onvolledige communicatie.

Eerste zware test voor minderheidskabinet

Volgens politiek verslaggever Michiel Jurrjens van BNR was het de eerste keer dat een minister uit het huidige minderheidskabinet zo zwaar in de problemen kwam dat hij niet vanzelfsprekend op een Kamermeerderheid kon rekenen. “Het was daarom een spannend debat”, aldus Jurrjens. De Volkskrant schrijft dat de rest van het kabinet gezien zal hebben hoe de machtsverhoudingen in de Tweede Kamer zijn verschoven: als het erop aankomt, maken de coalitiepartijen niet langer vanzelfsprekend de dienst uit. RTL-verslaggever Fons Lambie trok een vergelijkbare conclusie: bij een minderheidskabinet wordt het volgens hem sneller spannend, omdat de macht bij de oppositie ligt.

Wat de oppositie nu van Van Weel verwacht

Met de verworpen motie kan Van Weel voorlopig aanblijven als minister van Justitie. Coenradie liet na afloop weten dat ze van hem verwacht dat hij niet opnieuw achteraf dingen moet herstellen, maar dat hij de relatie met de Algemene Rekenkamer daadwerkelijk herstelt. Een concreet vervolgstap of nieuw debat over de kwestie is vooralsnog niet aangekondigd.