Bij het aanmeldcentrum in Ter Apel dreigen steeds meer asielzoekers buiten de opvang te moeten wachten. Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) waarschuwt dat daar acuut honderden extra opvangplekken voor nodig zijn. Het tekort loopt op, en ook de extra noodopvang van het Rode Kruis voor asielzoekers die naar Ter Apel willen is inmiddels vol.
De gevolgen zijn nu al voelbaar voor de kwetsbaarste groepen. Volgens het COA wordt het steeds moeilijker om kinderen, vrouwen en mensen met medische problemen direct onderdak te bieden. Zij krijgen in Ter Apel voorrang, maar ook voor hen schiet de beschikbare ruimte tekort. De organisatie spreekt over een situatie die zeer kritiek is.
Voorrang voor kinderen, vrouwen en zieken
Sinds 20 mei werkt het COA bij het aanmeldcentrum met gecontroleerde toegang. Dat betekent dat kinderen, vrouwen en zieken voorrang krijgen op een plek. Mannen moeten daardoor vaak buiten wachten. Die maatregel is inmiddels bijna vijf maanden van kracht en is bedoeld om de meest kwetsbare mensen te beschermen.
Voor de mannen die buiten blijven, regelt het Rode Kruis dagopvang. Die overloopplek heeft een capaciteit van 150 mensen en zit meestal vol. Wie er geen plek vindt, blijft achter op een grasveld bij het aanmeldcentrum. Daar zijn geen voorzieningen aanwezig voor de wachtenden.
Elke nacht met bussen heen en weer
Asielzoekers voor wie in Ter Apel geen bed is, gaan naar de nachtopvang. Het Rode Kruis biedt die opvang sinds mei aan en regelmatig zat die de afgelopen maanden vol. Mensen worden ’s avonds naar de slaapplaats gebracht en gaan ’s ochtends in alle vroegte terug naar Ter Apel.
De nachtopvang bevindt zich op locaties in het Groningse Warffum en het Drentse Zuidwolde. De locatie in Zuidwolde verhuist vanaf volgende week naar een evenemententerrein in Beilen. Het pendelen met bussen gaat intussen gewoon door, elke nacht opnieuw, zonder dat er een structurele oplossing in zicht is.
Duizenden verplaatsingen sinds mei
Hoe zwaar die nachtelijke routine is, blijkt uit de cijfers. Sinds mei zijn er ruim 7700 verplaatsingen naar de nachtopvang geweest. Een onbekend aantal asielzoekers werd daarbij meerdere keren naar een nachtopvang van het Rode Kruis gebracht. Zij zitten dus steeds opnieuw in dezelfde cyclus van busrit, korte nacht en terugkeer.
Voor de betrokkenen betekent dat onzekerheid en weinig rust. Wie ’s ochtends vroeg weer bij Ter Apel wordt afgezet, moet daar de dag doorbrengen en weet niet zeker of er die avond een slaapplek is. Het COA wil juist voorkomen dat mensen helemaal op straat belanden.
Verblijfsduur in de opvang is het probleem
Het COA benadrukt dat het tekort niet komt doordat meer mensen asiel aanvragen. Er komen volgens de organisatie op dit moment juist minder mensen naar Nederland dan verwacht. Het probleem is dat bewoners te lang in de opvang blijven, waardoor er te weinig doorstroming is en nieuwkomers nergens terechtkunnen.
Daarvoor noemt het COA meerdere oorzaken. Procedures bij de IND en de rechtspraak duren lang. Bovendien wachten bijna 18.500 statushouders op huisvesting in gemeenten, waardoor zij langer in de asielopvang blijven. Ook zitten bestaande locaties al jaren overvol en blijven sommige locaties langer open dan afgesproken.
Bakker: ‘De rek is er aan alle kanten uit’
De pas aangetreden bestuursvoorzitter Remco Bakker roept gemeenten op snel noodopvang te regelen. Ook vraagt hij om tijdelijke huisvesting voor statushouders. “We moeten met elkaar voorkomen dat mensen op straat belanden. Dat is onmenselijk”, zegt hij. Hij waarschuwt dat de mogelijkheden van de organisatie op raken.
“De rek is er aan alle kanten uit”, zegt Bakker. “Met bizarre veerkracht van onze medewerkers en partners wordt er al maandenlang dag in dag uit naar oplossingen gezocht. Die drogen op, er is meer nodig.” Het COA zegt dat alle noodoplossingen zijn uitgeput en dat er weinig verandert.
Eerdere oproepen leverden weinig op
Het is niet de eerste keer dat de opvang onder druk staat. In maart riep minister van Asiel en Migratie Bart van den Brink gemeenten al op extra opvangplekken te realiseren. Volgens het COA leidde die oproep nauwelijks tot structurele hulp. De opbrengst is ontoereikend en veel spoednoodopvanglocaties zijn alweer gesloten.
Ook Defensie springt niet bij, ondanks een beroep van de minister: kazernes blijven gesloten voor de opvang van vluchtelingen. Bovendien maakte het ministerie maandag bekend dat 63 gemeenten onder toezicht staan omdat zij onvoldoende bijdragen aan de opvang. Er komen elke maand ongeveer twintig gemeenten bij.
Wat dit betekent voor Ter Apel
Voor Ter Apel betekent het dat de druk de komende tijd groot blijft. Zonder extra plekken groeit het aantal mensen dat buiten het aanmeldcentrum moet wachten, terwijl de dagopvang van 150 plekken en de nachtopvang al meestal vol zitten. De gecontroleerde toegang blijft vooralsnog het enige instrument om voorrang te geven.
Het COA richt zich daarom op de gemeenten. Zij moeten volgens de organisatie met noodopvang en tijdelijke huisvesting voor statushouders ruimte maken in de opvang. Pas als bewoners sneller doorstromen, kan het COA volgens eigen zeggen weer mensen opvangen die nu buiten moeten wachten.
